|
|
|
|
|
|
|
| دماوند، آتشفشانی خاموش |
| رودهن – خبرگزاری ایسکانیوز :
مخروط دماوند ، شاخص ترین آتشفشان چینه ای کواترنری ایران است . |
 |
|
|
به گزارش روز یک شنبه گروه اجتماعی باشگاه خبرنگاران دانشجویی ایران (ایسکانیوز)تاریخ فعالیت این آتشفشان به خوبی شناخته نشده و مخروط آن استراتو ولکانی است که ارتفاع آن از سطح دریا 5670 متر ( 5611 متر وزیری ، 1362 ) ولی از زمین های اطراف 1600 متر تا 2000 متر است . مخروط آن منظم و روی کوه های فراسایش یافته ای که در حدود 3500 متر از سطح دریا ارتفاع دارند واقع است . دامنه کوه بوسیله جریان های گدازه های متعدد که از قله یا از مخروط های فرعی سرازیر شده اند پوشیده شده است .
آشنایی
گدازه های دماوند وسعتی در حدود 400 کیلو مترمربع را پوشانیده اند . به علاوه جدیدترین گدازه ها در دامنه غربی مخروط قرار گرفته اند و روی همین دامنه مخروط هایی وجود دارد . قله دماوند نسبتا پهن می باشد . در ضلع جنوبی و در ارتفاع 5100 متری آن گازها و فرمرول ها نمایان هستند . این محل متعلق به یک دهانه قدیمی است که بوسیله قله مخروطی فعلی مستور گردیده است .
در ضلع جنوب شرقی ، نقشه های ولکانی کلاستیک ریزشی و جریانی ضخامت زیادی به خود اختصاص داده است .
دهانه آتشفشان دماوند
قطر دهانه آتشفشان در حدود 400 متر است . قسمت مرکزی دهانه ، بوسیله دریاچه ای از یخ پوشیده شده و در حاشیه آن دودخان هایی وجود دارد که زمین های اطراف را به رنگ زرد درآورده اند . جدا از دهانه فعلی ، شواهدی از دهانه های قدیمی را می توان دید . یکی از این دهانه های قدیمی در پهلوی جنوبی و در ارتفاع 100 متر قرار دارد که در حال حاضر ، محل خروج گازها و دودخان ها است . در پهلوی شمالی دماوند اثر دیگری از یک دهانه قدیمی به قطر حدود 9 کیلومتر دیده می شود که امروزه رودخانه نونال در آن جریان دارد .
سنگ های دهانه قدیمی کمی باریک تر از گدازه های جوان دماوند است . اگرچه بروس و همکاران (7791 ) با توجه به ترکیب شیمیایی گدازه ها ، دماوند را آتشفشانی دیررس و دور از زاگرس می دانند که در تشکیل آن برخورد صفحه ها و پدیده فرورانش از نوع خاص و ذوب پوسته اقیانوسی نقش داشته ، ولی جایگاه این مخروط در محل تلاقی البرز خاوری و باختری این ذهنیت را تقویت می کند که تلاقی گسل های عمیق پوسته ، به ویژه انواع امتداد لغز شمال باختری و شمال خاوری ، محل مناسبی برای رسیدن گام به گام به سطح زمین بوده است .
فعالیت آتشفشان های دماوند
جریان گدازه که از دامنه غربی سرازیر گردیده وارد رودخانه لار شده است و در مسیر آن سدی ایجاد کرده و دریاچه سدی لار را پدید آورده است .
این سد به وسیله رسوبات پر گردیده و پس از شکسته شدن گدازه های سد کننده مزبور ، جریان های آب روی آن برقرار گردید ، شاهد این امر وجود تراس ( پادگانه آبرفتی ) در قاعده دامنه غربی دماوند است . اندازه گیری های سن با روش کربن 14 که از مواد کربن دار (چوب ) موجود در این رسوبات آبرفتی به عمل آمده ، حداقل سن دماوند در حدود 38500 سال تعیین شده است . با توجه به این که آثار یخچال های پلیستوسن در روی مخروط آتشفشانی از بین رفته است می توان ادعا نمود که فعالیت عظیمی که کوه دماوند را شناخته است بعد از یخبندان عظیم یعنی در دوره هولوسن عمل کرده است (حدود 10000 سال قبل . )
سنگ شناسی دماوند
کوه دماوند یک آتشفشان مختلط است که جریان های گدازه آن زیاد و مواد پیروکلاستیک آن نسبتا کم و شامل پومیس و رسوبات لاهار می باشد . فراوان ترین گدازه دماوند ، سنگی است که به آن تراکیت گفته می شود ( به علت بافت پورفیری ، رنگ روشن ، با بلورهای پلاژیوکلاز ، سانیدین ، بیوتیت ، پیروکسن و آپاتیت ) و پس از آن آندریت و بازالت است . در بین سنگ های آتشفشانی دماوند توف ها جایگاه ویژه دارند که شامل انواع متعددی از توف شیشه ای ( در دره هراز و شمال دماوند ) ، توف تراکیتی (در قله ) ، توف شیشه ای پامیسی (در تینه ) هستند . جدا از سنگ های گفته شده ، نهشته های جریانی آذر آواری باختر دماوند و نهشته های بلوک مانند از فرآورده های آتشفشان دماوند هستند .
ایرج صادقعلی
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|