به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری ایسکانیوز، امروز ۱۷ آبان هجری شمسی برابر با ۸ نوامبر تقویم میلادی است. روزی که در تاریخ آبستن وقایع و اتفاقات زیادی در ایران و جهان بوده است. به مرور برخی از این وقایع می‌پردازیم.

بیشتر بخوانید:

۱۶ آبان؛ در تاریخ چه گذشت؟

رویدادها:

سال ۵۳ پیش از میلاد - روزی که همه قلمرو امپراتوری روم در آسیا از آن ایران شد

پس از پیروزی درخشان ایران در جنگ سال ۵۳ پیش از میلاد در منطقه حرّان (کارهه) که ضمن آن کراسوس از اعضای سه گانه شورای عالی ریاست بر روم و پسرش کشته و هفت لژیون رومی منهدم شد، «ارد Orod» شاه وقت ایران از دودمان اشکانی به مداخله در امور روم پرداخت و این مداخله در جریان جنگ داخلی رومیان (سال ۴۹ تا ۴۴ پیش از میلاد) به اوج خود رسید و شاه ایران هردم از یکی از سرداران رومی که بر سر کسب قدرت با هم می جنگیدند حمایت و وعده کمک نظامی و اعزام سرباز می داد و آتش اختلاف را شعله ور می ساخت .

«ارد» پس از فروکش کردن اختلاف ژنرالهای رومی و سپس ترور سزار ژولیوس در سنای روم، تصمیم گرفت پیش از آنکه رومیان در صدد لشکرکشی دیگری به قلمرو ایران برآیند که قابل پیش بینی بود باقیمانده متصرفات روم در آسیا را بگیرد و جای پای برای رومیان در شرق مدیترانه (اصطلاحا؛ لوانتLevant) باقی نگذارد. «ارد» با این هدف، پسر خود ـ پاکر را که رومیان پاکروسPacorus نوشته اند با نیمی از ارتش ایران به سوریه فرستاد و این سپاه در جنگی که هفتم نوامبر سال ۴۰ پیش از میلاد روی داد و ضمن آن ژنرال رومی ـ «دسیدیوس ساکسا» کشته شد رومیان را شکست داد و روز بعد (هشتم نوامبر) بار دیگر سوریه ـ سوریه بزرگتر ـ از آن ایران شد. در این عملیات پنج هزار لژیونر رومی اسیر شدند. تلفات رومیان بیش از ۱۱ هزار کشته نوشته شده است. «پاکر» سپس فلسطین و آنگاه حاشیه غربی آسیای صغیر (نواحی ساحل غربی ترکیه امروزـ آناتولیای غربی) را متصرف شد و در آسیا جای دیگری برای امپراتوری روم باقی نماند.

«ارد» پس از این پیروزی، به مِهستان (سنای ایران) پیشنهاد داد که «پاکر» فرماندار مناطق متصرفه شود که پیشنهاد به تصویب رسید.

۱۳۳۲ - آغاز محاکمه دکتر مصدق: من قانونا نخست وزیر ایران هستم

هفدهم آبان سال ۱۳۳۲، دو ماه و ۲۱ روز پس از کودتای ۲۸ امرداد، محاکمه دکتر محمد مصدق که در بازداشت بود به اتهام ضدیت با سلطنت و قصد برکنارکردن شاه و نیز به عنوان مسبب وقایع ۲۵ تا ۲۸ امرداد در محکمه نظامی تهران آغاز شد.

دکتر مصدق در نخستین جلسه محاکمه ـ شاپور ریپورتر که گفته می شود یکی از عوامل انگلستان بود در این جلسه مشاهده شده بود که به خبرنگاران اشاره کرده بود دکتر مصدق به بیش از سه سال زندان محکوم نخواهد شد ، و برخی روزنامه ها بعدا نوشتند که خواست انگلستان سه سال زندان برای دکترمصدق بود و همان طور هم شد!

دکتر مصدق هنگام معرفی، خودرا نخست وزیر قانونی ایران اعلام و به صلاحیت محکمه اعتراض کرد و گفت که تنها دیوان عالی کشور می تواند رئیس دولت را بازخواست قضایی کند. با بیان این مطلب، جلسه محاکمه به مدت یک هفته تعطیل شد تا اعضای محکمه که چند افسر ارشد بودند به صلاحیت خود رسیدگی کنند. دکتر مصدق گفته بود که طبق قوانین ایران، دیوان عالی کشور جای رسیدگی به قصور نخست وزیر و وزیران است. وی برکناری خود را یک کودتا با نقشه خارجی خوانده بود و گفته بود که جز با رای عدم اعتماد پارلمان، فردی دیگر حق برکناری نخست وزیر را ندارد، و در صورت وقوع چنین عملی، این مرتکب عمل است که باید به اتهام نقض قانون اساسی و نادیده گرفتن اراده مردم محاکمه و مجازات شود. کودتا یعنی برکنار کردن دولت از طرق غیر قانونی، و بنابراین کودتاگران مجرمند، نه من که برگزیده ملت و رئیس قانونی دولت هستم. عامل و دست نشانده بیگانه خائن و مجرم است، نه من. جرم بزرگ من، ملی کردن نفت ایران و برهم زدن نظام سیاسی ـ اقتصادی ایران بود دولت لندن از قرن گذشته آن را طرح ریزی کرده بود تا وطن مارا به صورتی که می خواهد اداره شود. من با قدرتی مبارزه کردم که کارش استثمار ملل، جاسوسی، پشت هم اندازی و در عقب ماندگی نگهداشتن ملل مورد نظر بود. خواستم با این کار، ملل تحت انقیاد و ستم و فرو برده شده در جهل و فساد در گوشه و کنار جهان را بیدار کنم که بپاخیزند و زنجیرهای بردگی استعمارگران و سلطه جویان را پاره کنند. من نگران جان خود نیستم. من به ملت ایران و نه به آن گروه معلوم الحال و فاقد وجدان و شرف که پول و وعده گرفتند و به خیابانها ریختند اعتماد و ایمان کامل دارم.

در این جلسه شاپور ریپورتر (شاپور اردشیر جی) که از او به عنوان عامل سرویس جاسوسی انگلستان یاد کرده اند به نام خبرنگار حضور داشت. این شاپور بود که به راه اندازی بخش فارسی رادیو بی بی سی در دسامبر ۱۹۴۰ کمک کرده بود و به همچنین بخش فارسی رادیو هند و رادیو بیت المقدس را. درباره کارهای شاپور ریپورتر کتابهای متعدد نوشته شده است.

 انتشار اخبار مربوط به آغاز محاکمه دکتر مصدق که در جامعه ایران از محبوبیت فراوان برخوردار بوده است و نیز گزارشهای مربوط به تجدید روابط ایران و انگلستان و خبرهایی که حکایت از سفر قریب الوقوع ریچارد نیکسون معاون وقت رئیس جمهوری آمریکا به تهران داشت خشم مردم را برانگیخت؛ بازار تهران به نشانه اعتراض تعطیل و تظاهرات مردم در چند شهر ازجمله تهران و تبریز آغاز شد و اعتصاب و تظاهرات سراسری از روزهای بعد اعلام گردید که نظامیان حکومت (دولت کودتا) وارد عمل شدند، قسمتی دیگر از بازار تهران را ویران و به سوی مردم معترض تیراندازی کردند که ضمن آن دو تن کشته و عده ای مجروح شدند. چندین بازرگان و عده ای از معاریف ملی گرا نیز دستگیر شدند. برای پیشگیری از وقایع مشابه؛ در اصفهان، فارس و خوزستان حکومت نظامی اعلام و رفت و آمد درساعات شب و تشکیل اجتماعات بیش از سه نفر ممنوع گردید. همزمان شماری از مهندسان و کارکنان شرکت ملی نفت ایران نیز به اتهام هواداری از دکتر مصدق و جنبش های چپ از کار برکنار شدند و ....

۱۹۳۳ - ترور محمدنادرشاه پادشاه وقت افغانستان

هشتم نوامبر سال ۱۹۳۳ محمدنادرشاه پادشاه افغانستان به قتل رسید و پسرش محمدظاهر که طبق قانون اساسی تازه افغانستان «پدر ملت» لقب یافت بر جای او نشست و محمدظاهرشاه شد. محمدنادرشاه از ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۳ به مدت چهار سال پادشاهی کرده بود. دولت لندن درآگوست سال ۱۹۱۹ به افغانستان استقلال داده بود. دولت لندن در نیمه قرن نوزدهم با دادن اعلان جنگ به ایران و لشکرکشی و تصرف مناطقی از استانهای فارس (بوشهر) و خوزستان، دولت تهران را مجبور به دست برداشتن از ایالتهای هرات، فراه و نیمروز کرد و وسعت افغانستان به ۶۴۷ هزار کیلومتر مربع رسید.

محمدنادرشاه در جریان شرکت در مراسم فارغ التحصیلان یک دبیرستان به دست یک جوان به نام عبدالخالق هزاره با شلیک گلوله کشته شد. عبدالخالق و بستگان نزدیک او که دستگیر شده بودند اعدام شدند. اعلام شده بود که قتل نتیجه یک توطئه سیاسی بود.

محمدنادرشاه که قرار بود بیطرفی افغانستان را محفوظ نگهدارد شهرت طرفداری از انگلستان را داشت. وی با کمک دولت انگلستان روی کار آمده بود.

محمدظاهرشاه متولد ۱۹۱۴ تا زمان کودتای پسر عمویش محمد داودخان در سال ۱۹۷۳ به مدت ۴۰ سال پادشاهی کرده بود. داودخان وی را از کشور تبعید کرد که در ایتالیا زندگی می کرد و پس از برکناری حکومت طالبان به دست آمریکا و روی کار آمدن حامد کرزای به وطن بازگشت، ادعای پادشاهی نکرد و لقب پدر ملت به دست آورد، در کاخ قبلی خود زندگی کرد و ۲۳ جولای ۲۰۰۷ در نود و سه سالگی درگذشت.

افغانستان دارای اندکی بیش از ۳۰ میلیون نفوس است که ۴۲ درصد از آنان از قبایل پشتون هستند. دولت لندن در قرن نوزدهم با ترسیم مرز، دو سوم پشتون ها را به هندوستان خود داد که اینک در پاکستان زندگی می کنند و این تقسیم مسئله ساز شده است.

۱۹۵۰ - دو رویداد نظامی در یک روز: عبور چینیان از رود «یالو» و آغاز جنگ جت ها

تاریخ نظامی دو رویداد مهم را در هشتم نوامبر سال ۱۹۵۰ ثبت کرده است که هر دو در جریان جنگ کره اتفاق افتاد: عبور شگفت انگیز و غیر قابل پیش بینی بیش از سیصد هزار داوطلب مسلح چینی از رود «یالو» و نخستین جنگ جتها در آسمان.

جنگ کره در ژوئن ۱۹۵۰ با حمله گسترده کره شمالی به کره جنوبی آغاز و جز منطقه کوچکی، سایر نقاط کره جنوبی به تصرف شمالی ها درآمدة بود که دولت آمریکا وارد عمل شد، و سپس شورای امنیت سازمان ملل که نماینده شوروی از شرکت در جلسه مربوط خودداری کرده بود رای به عقب راندن شمالی ها از جنوب با توسل به زور داد. سالها بعد دلیل غیبت نماینده شوروی از جلسه شورای امنیت که اگر حضور داشت مجبور بود قعطنامه را «وتو» کند معلوم شد و آن این بود که شوروی می خواست آمریکا درگیر جنگی شود که طرف دیگر آن، نیروی انسانی فراوان داشته واز تلفات سنگین نهراسد.

شمالی ها در برابر نیروهای اعزامی شورای امنیت و عمدتا آمریکایی دست به عقب نشینی زدند و مک آرتور سرفرمانده آنان خرسند از این بابت بود، که سحرگاه هشتم نوامبر اورا از خواب بیدار و خبر دادند که امواج نظامیان چینی از رود «یالو» که مرز چین و کره را تشکیل می دهد گذشته و نیروهای آمریکایی را مورد حمله قرار داده و مجبور به عقب نشینی کرده اند.

این رویداد مآلا به تعویض مک آرتور فاتح ژاپن و ناکامی نیروهای زیر پرچم سازمان ملل انجامید. مک آرتور تصمیمات هری ترومن رئیس جمهور وقت را اجرا نمی کرد و ضمن دم از بمباران اتمی چین تصمیم به حمله هوایی به این کشور گرفته بود. مک آرتور دربازگشت به آمریکا پس از برکناری، مورد استقبال میلیونها آمریکایی قرارگرفت که در تاریخ ایالات متحده بی سابقه بوده است. مک آرتور به آمریکاییان اندرز داد که در آسیا وارد جنگ زمینی نشوند. جنگ ویتنام نشان داد که به اندرز او توجه نشده بود.

رویداد نظامی دیگر هشتم نوامبر، نخستین جنگ جتها در آسمان بود. در این روز یک جت جنگده میگ ــ ۱۵ ساخت شوروی که در اختیار کره شمالی قرار گرفته بود با یک جت اف ــ ۸۶ آمریکا در آسمان کره در گیر شد و به سوی هم شلیک کردند و جهان را وارد عصر جنگ جتها ساختند. لوفت وافه (نیروی هوایی آلمان) برای نخستین بار در دوران جنگ جهانی دوم جنگنده جت بکار برده بود، ولی این عمل یک طرفه بود و چون کشورهای دیگر فاقد جت بودند، برخورد برابر و متقابل صورت نگرفته بود.

انتهای پیام/