به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، محمدمهدی شیخ صراف فعال حوزه کتاب و معاون ترویج و تبلیغ انتشارات سوره مهر با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز به گفتوگو نشست که مشروح آن به شرح ذیل میباشد.
ایسکانیوز: از حال بازار کتاب بگید.
شیخ صراف: با توجه به تورم بالا و افزایش قیمت تولید در حوزه کتاب از جمله کاغذ، قیمت تمام شده کتاب برای ناشر آنقدری بالا رفته که ریسک انتشار کتاب، چاپ عناوین و تجدید چاپ کتاب را بالا میبرد. اگر مثلا قیمت تمام شده هر صفحه کتاب ۱۷۰۰ تومان بوده الان بالای دو برابر شده است و این یه چیزی است که روی بازار تاثیر میذارد. افزایش قیمت، شرایط اقتصادی عمومی، شرایط کلان اقتصادی از جمله حقوق، دستمزد و تورم مواد غذایی که اولویت اول مردم است، مسکن، حمل و نقل و... خود به خود موجب میشود اولین چیزی که از سبد مردم خارج بشود کالای فرهنگی است و کتاب جزو اینهاست.
با این اوصاف من کاملا معتقدم که مردم کتابخونی داریم و کتاب را به سختی از سبد مصرفشان حذف میکنند، شاید کم کنند اما نمیگذارند حذف بشود و از شیوههای جایگزین مانند عضویت در کتابخانه ها و امانت دادن به یکدیگر استفاده می کنند برای اینکه کتاب برایشان مهم است به خصوص کتاب برای کودکانشان و در نمایشگاه بین المللی کتاب تهران هم همیشه پرفروشترین بخش نمایشگاه چه از نظر تعداد نسخه، چه از نظر تعداد عنوان، و چه از نظر جمع آمار فروش، بخش کودک و نوجوان بوده است.
در حال حاضر میتوانم بگویم وضع نشر وضع پر ریسکی است و الان هم هر کتابی بیشتر فروخته میشود کتابیست که ۱۴۰۴ قیمت گذاری و چاپ شده است یعنی همین الان باز خرید کتاب به صرفه است چون قیمتهای پارسال است و کتاب مانند کالاهای دیگر نیست که بشود سلیقهای قیمتش را به روز کرد یا تغییر داد یا قیمت پشت جلد را تغییر دهند و یک عدد دیگری بچسبانند.
ایسکانیوز: اما شاهدیم که این کار در بازار کتاب مرسوم شده است.
شیخ صراف: برخی از ناشران این کار را میکنند اما عموما در فضای کتاب این نیست و برای اینکه کتاب فروش برود مجبورند کتاب را با همان قیمت اول عرضه کنند. مثلا یک کتابی که ۲۰۰ هزار تومان بوده یکهو ۵۰۰ هزار تومان بشود طبیعتا مخاطب این را نمیخرد و به نفع ناشر است که کتابش را به قیمت اولیه بفروشد که گردش مالی برای خودش ایجاد کند.
ایسکانیوز: با این اوضاع و احوال، وضعیت انتشارات سوره مهر چطور است؟
شیخ صراف: ما ناشری هستیم که تعداد عناوین کتابهایمان زیاد است. با بخش کودک و نوجوان یعنی «مهرک» ما حدود ۲۰۰ عنوان کتاب چاپ اول در سال داریم و این را در سال گذشته هم حفظ کردیم اما دو اتفاق موجب شد که ما در تیراژ به هدف گذاریمان نرسیم؛ یکی جنگ ۱۲ روزه و دومی هم جنگ رمضان بود و در بین دوتا نمایشگاه دو تا جنگ اتفاق افتاد که خود این موضوع تاثیرگذار بود بر اینکه ما به آن تعداد نسخه منتشر شده و آن چیزی که پیش بینی میکردیم نتوانیم برسیم. البته که برگزار نشدن نمایشگاه حضوری موجب شد که ما مثل هر ناشر دیگری فروش هر سالمان را که در آن نمایشگاه بخش زیادی از گردش مالی و فروش کتاب اتفاق میافتد را نداشته باشیم.
نمایشگاه مجازی هم به واسطه ضعف های بسیاری که داشت نتوانست پوشش بدهد و حتی آماری که آمار فروش نشان میدهد که نمایشگاه مجازی امسال از بخش مجازی نمایشگاه سال گذشته هم فروش پایینتری داشته است. بعضی از عزیزان ممکن است این را مرتبط کنند به اینکه وضعیت اقتصادی بد و کتاب گران شده است اما به نظرم نحوه برگزاری نمایشگاه بخصوص تبلیغات و اطلاع رسانی نمایشگاه یکی از مهمترین دلایل بوده است که ضعف بسیار جدی داشت. این ضعف موجب شد که بخش زیادی از مردم متوجه نشوند که یک همچین اتفاق و رویداد ملیای در حال برگزاری است که بتوانند از آن استفاده کنند.
ایسکانیوز: شما به عنوان ناشری که خصوصی نیستید و اتصال به دستگاه های حاکمتی دارید آیا شما هم درگیر مسئله کاغذ هستید یا اینکه کاغذتان را راحتتر تامین میکنید؟
شیخ صراف: مساله کاغذ برای همه یکی است. اگر ما امکان این را داشتیم که مثلا خودمان مستقلاً کاغذ وارد کنیم یا کارخانه کاغذ داشتیم این مسئله فرق میکرد اما در زمینه کاغذ، همه ناشرهای بزرگ و کوچک، دولتی و غیردولتی، خصوصی و حکومتی در کاغذ مثل هم هستند و تنها چیزی که برای ناشر در این زمینه تفاوت ایجاد میکند بحث نقدینگی ناشر است. آن ناشری که میتواند اول سال یا در هر مقطعی، مصرف ۶ ماه یا یک سال آینده خودش را پیش بینی و کاغذ بخرد سود کرده است زیرا کاغذ باید نقد خریداری بشود و جز معدود کالاهای در کشور است که چکی یا مدت دار نمیتوان خرید کرد. اگر کسی نقدینگی کافی داشته باشد و بتواند کاغذ مورد نیازش را دپو کند آن ناشر در قیمت تمام شده کتاب و صرفه اقتصادی اوضاع خوبی خواهد داشت وگرنه همه باید کاغذ را به روز از بازار تهیه کنند.
ماهم همین وضعیت را داریم به واسطه اینکه بودجه های دولتی و حاکمیتی دستخوش تغییر شدند لذا کاغذ را به روز خرید میکنیم و مثل دیگر ناشران، کاغذ بالای ۶۰ درصد تاثیرگذار است و عامل اصلی در قیمت کاغذ است.
ایسکانیوز: در سالهای گذشته شاهد خودکفایی تولید کاغذ و بازافتتاح کارخانه کاغذ نبودیم. الان گیر کاغذ کجاست؟
شیخ صراف: بزرگترین گیر کاغذ این است که وزارت صنعت، معدن و تجارت در دولت های گذشته اهتمام جدی برای اینکه بتوانیم تولید کاغذ داخلی را در یک حد ثابت و استاندارد داشته باشیم نداشتند. در آخرین نمایشگاه کتاب قبل از دوره کرونا به واسطه افزایش بسیار زیاد قیمت کاغذ و اتفاقات عجیب و غریبی که در تخصیص ارز برای واردات افتاده بود از جمله اینکه دولت وقت میلیونها یورو که یک پروندهاش ۴۰ میلیون یورو بود و رسانهای شد برای واردات کاغذ تخصیص داده بود که این پول گرفته شده بود اما کاغذی وارد نشده بود.
اینگونه بود که قیمت دلار دو برابر شده بود اما قیمت کاغذ حدودا ۶ برابر شده بود اگر شما با دلار آزاد هم میخواستید کاغذ بخرید نباید آنقدر زیاد میشد. این خیلی عجیب بود و ناشران به مشکل خورده بودند. رهبر شهید انقلاب هم در بازدید از همین نمایشگاه که در سابقه تاریخی اخبار و رسانهها وجود است وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و وزارت صمت را موظف کردند که بروید برای بحث کاغذ یک فکری بکنید و برای خودکفایی در کاغذ چنین ماموریتی داده شد.
الان بعد از این همه سال هیچ اتفاقی نیفتاده است. در دوره دولت سیزدهم تلاش های جدی شد. وزیر فرهنگ دولت شهید رئیسی خیلی تلاش کرد اما مشکل در وزارت صمت بود زیرا این وزارتخانه آنقدر عائله بزرگتر از کاغذ دارد که مساله کاغذ در کنارش ناچیز است. در سال ۱۴۰۳ آقای رئیسی چند روز قبل از شهادتشان از نمایشگاه کتاب بازدید کردند. وزیر فرهنگ در غرفه کاغذ ایرانی به رئیس جمهور گفت که ما کارخانه کاغذ زاگرس را تا آخر امسال یعنی تا آخر ۱۴۰۳ افتتاح میکنیم اما زمانی که بالگرد سقوط کرد و دولت عوض شد، افتتاح آن کارخانه کلاً از دستور و اولویت خارج شد و با وجود پیگیریهایی که صورت گرفته بود اتفاق خاصی در موردش نیفتاد. یعنی وزارت صمت که اصلا برایش اولویت نبود و وزارت ارشاد هم دوباره به تنظیمات مثلاً ۱۰ سال قبل برگشت و میگفتند کاغذ را وارد میکنیم. خب حالا که محاصره دریایی اتفاق افتاده، جنگ اتفاق افتاده، بفرمایید کاغذ وارد کنید.
ایسکانیوز: سرنوشت همان کارخانه کاغذ مازندران که داشتیم چه شد؟
شیخ صراف: کاغذ همین کارخانه را میآوردند و بین ناشران و توزیع میکردند. کیفیتش از کاغذ خارجی یک مقدار پایین تر بود و این نقدی بود که ناشرها به آن وارد میکردند اما قابل استفاده بود، چاپ چهار رنگ رویش انجام میشد. حتی یک سال با کاغذ مازندران به خود کفایی در تولید کتاب درسی رسیدیم یعنی تمام کتاب درسی وزارت آموزش و پرورش با کاغذ ایرانی مازندران چاپ شد. این صحبتها همگی ثبت شده و آمار رسمی است.
اینکه حالا دوباره سال بعدش دولت عوض شد و همه رفتند روی کاغذ وارداتی حساب کردند من نمیدانم چرا این اتفاق افتاد و چه کسی نفع میبرد. کارخانه کاغذ مازندران هم به دلیل اینکه کسی از آن کاغذ نمیخرد یعنی وزارت آموزش و پرورش و وزارت ارشاد مشتریهای اصلیاش بودند و دیگر ثبت سفارش انجام نمیشود عملاً از دور خارج شده است.
ماجرا این است که عزیزان همیشه میگفتند کاغذ وارد میکنیم در حالی که ما در یک دهه گذشته به مشکل واردات کاغذ، مشکل ارز، مشکل تفاوت نرخ ارز و مشکل اینکه کاغذ در لیست کالاهای اساسی قرار میگیرد یا نمیگیرد برخورده بودیم و تجربه کردیم و بازار نشر به بحران خورده سپس که بحران رد شده دوباره عزیزان بحث واردات را مطرح میکنند. در کنار اینها احتکار کاغذ، ثبت سفارش های قلابی و پرونده های فساد در همین موضوع را هم داریم.
در بحث کاغذ ایرانی یا خودکفایی میگویند که کاغذ ایرانی کیفیتش پایین است. شما یک سرمایه گذاری درست حاکمیت انجام بده یا سرمایه گذاری بیارید پای کار که کاغذ با کیفیت تولید بکند. چطور در بقیه چیزها میتوانیم یک سطحی از کیفیت را حفظ بکنیم اما در بحث کاغذ ارادهای برایش وجود ندارد.
ایسکانیوز: پس با این تفاسیر تنها مقصر اصلی گرانی کاغذ خود دولتها هستند؟
شیخ صراف: اگر دولت اراده در کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت داشته باشد میتواند مسئله کاغذ را، حداقل کاغذ تحریر برای نشر و یا آن چیزی که به آن مصرف فرهنگی گفته میشود را حل بکند. اصلا عدد و رقم ها در کنار سایر صنایع و آن چیزی که دولت خرج میکند عددی نیست اما مسئله این است آن کسی که کاغذ برایش مهم است وزارت ارشاد است که همیشه بهانهای برای اینکه نتواند تعامل بین دستگاهی ایجاد کند دارد. وقتی رهبر شهید ما دو وزارت خانه را موظف کردند یعنی وزارت ارشاد به تنهایی نمیتواند این بحران را حل کند.
ایسکانیوز: چرا در نمایشگاه کتاب امسال که به صورت مجازی برگزار شد، با وجود تخفیفها و ارسال رایگان نتوانست فروش خوبی داشته باشد و آمار فروش از سالهای گذشته کمتر بود؟
شیخ صراف: یکسری از مجموعه دلایل میتواند داشته باشد. به نظر من نمایشگاه هولکی و حداقلی برگزار شد و شما وقتی نمایشگاه مجازی برگزار میکنید، باید برای قویترین اهرم یعنی تبلیغات و اطلاع رسانی هزینه بکنی و آن را از همه بهتر پیش ببری. نمایشگاه هفتم مجازی یا نمایشگاه کتاب ۱۴۰۵ از این موضوع به شدت بی بهره بود. شما نه تبلیغات محیطی درست و حسابی میدیدید، نه تبلیغات در صدا و سیما، نه تبلیغات در سکوها و پیام رسانها. یک زمانی نمایشگاه در مصلی برپا میشود عدهای میروند و عکس میگیرند و به اشتراک میگذارند و منتشر میکنند و با هم در نمایشگاه قرار میگذارند، تلویزیون گزارش تهیه میکند، عکسهایش منتشر و دست به دست میشود، ناشران در صفحات مجازی خودشان تبلیغات میکنند و بقیه میفهمند نمایشگاهی دایر است اما وقتی کل نمایشگاه مجازی است و هیچ تصویری وجود ندارد و نمیتواند خلق بشود پس برگزار کننده نمایشگاه موظف است که اطلاع رسانی عمومی را انجام بدهد. اما این اتفاق نیفتاده است.
ضعف تبلیغات تا یک هفته مانده به برگزاری نمایشگاه وجود داشت. هیچ اثری از اطلاع رسانی و برگزاری نمایشگاه نبود. پوستر از نظر گرافیکی و از نظر هنری بسیار ضعیف بود. تیزر هم بسیار ضعیف بود، تیزری درجه۳ با هوش مصنوعی که اگر به خود من بدهند که برنامهام پخش کنم، قبول نمیکنم. تبلیغات محیطی و بیلبورد شهری در تهران بسیار ضعیف اجرا شد حتی در هیچ شهر دیگری بیلبورد تبلیغ نمایشگاه مجازی انجام نشد. در هیچ پیام رسان ایرانی و خارجی پیام تبلیغی ندیدم در حالی که در دورههای قبل در حالی که نمایشگاه حضوری بود این تبلیغات اتفاق می افتاد و من فکر میکنم اینکه در فضای مدیریت فرهنگی اینکه ما صورت مسئله را پاک کنیم یک مقدار اپیدمی شده است.
ایسکانیوز: امسال پست رایگان نمایشگاه کتاب مدل خاصی بود؟
شیخ صراف: بار اصلی هزینه پست روی دوش ناشر بود. سال های قبل بیشتر هزینه پست را خود ارشاد تامین میکرد و یک بخشی بر عهده ناشر بود. به جز این، تا سه خرید اول هزینه پست رایگان بود که از خرید سوم به بعد باید هزینه پرداخت میشد و درکل فرمول پیچیدهای داشت. به نظرم در فرمول پست هم میشد خیلی اقتصادی تر عمل کرد طوری که هم برای مردم اقتصادی تر باشد و ناشر.
ایسکانیوز: شاهد بودیم که برخی ناشران کتابی که در سایت خودشان عرضه میکردند ارزانتر کتابی بود که با ۲۵درصد تخفیف در سایت نمایشگاه مجازی عرضه میشد. دلیلش چیست؟
شیخ صراف: دلایل مختلفی میتواند داشته باشد اما خب یکی از وظایف نمایشگاه نظارت است. ممکن است آن کتابی که در انبار خودش موجود دارد چاپ قبل باشد و برای نمایشگاه تجدید چاپ کرده و در چاپ جدید قیمت بالا رفته باشد اما اساسا همچین مواردی نباید وجود داشته باشد و اگر هم باشد، غلط است؛ یعنی ناشر باید قیمت هردو جا را یکی کند و کتاب یک قیمت داشته باشد.
انتهای پیام/
نظر شما