به گزارش خبرنگار ایسکانیوز رسم عیدی دادن در نوروز از رسوم قدیمی و شیرین این ایام است که همواره طعم روزهای خوب عید را به خصوص برای کودکان به یادماندنی و خواستنی تر می کند. از زمانی که نوروز در ایران جشن گرفته می شده رسم بر این بوده که همزمان با دید و بازدیدها و صله رحم، بزرگترها به کوچکترها هدیه می داده اند. حال در هر زمانی به فراخور شرایط روزگار نوع این عیدی ها متفاوت بوده است.

در گذشته چه عیدی می دادیم؟

در ایام گذشته که پول به معنای امروزی رایج نبوده بزرگترها از خوراکی ها یا لباس و پارچه برای هدیه دادن استفاده می کردند. به مرور زمان و رواج یافتن مسکوکات و پول نقد این هدایا جای خود را به سکه هایی دادند که بزرگترها به کودکان می دادند و معمولا هم این پول ها توسط بزرگترها جمع آوری می شد و در انتهای نوروز یکی از اقلامی که کودک احتیاج داشته برای او خریداری می شده است.با گذشت زمان ارزش مالی این هدایا هم افزایش پیدا کرد و کم کم این رسم تبدیل به یک مسابقه در دادن بیشتر عیدی و تا حدودی به چشم و هم چشمی مبدل شد اما آنچه هنوز پابرجا بود ذوق و شوق کودکان در دریافت عیدی بود و حساب و کتابی که همیشه روی این پول ها سهم ویژه ای قائل می شد.

سرانه پایین مطالعه چه ربطی به نوروز دارد؟

از نکات حائز اهمیتی که به خصوص در سالیان اخیر در کشور ما مطرح شده است بحث آشنا کردن کودکان ازهمان زمان کودکی با کتاب و کتاب خوانی و مانوس کردن آنها با کتاب است. سرانه پایین مطالعه در کشورمان همواره از معضلاتی بوده که کارشناسان و دلسوزان عرصه فرهنگ به آن اشاره داشته اند و این نکته را یادآور شده اند که اگر می خواهیم جامعه کتابخوانی داشته باشیم باید از همان کودکی آنها را با کتاب مانوس کنیم. اینکه در مقابل کارهای درست کودکان به آنها کتاب، و نه عروسک باربی و اسپایدرمن هدیه بدهیم نقش بسزایی در عادت دادن کودکان به کتاب خواهد داشت. حال چند سالی است که با نزدیک شدن به عید بحث دادن کتاب به جای عیدی به کودکان مطرح شده است. فرصت نوروز و دید و بازدید را می توان از هر نظر زمانی مناسب برای ترویج کتابخوانی و آشنا کردن کودکان با کتاب دانست. زیرا اولا نفس دادن هدیه به کودکان آنها را خوشحال می کند حال اگر این هدیه کتابی باشد که آنها نیز دوست داشته باشند بدیهی است که چه اندازه آنها را راضی خواهد کرد و این شیرینی گرفتن هدیه آنها را به کتاب نزدیک خواهد کرد. در ثانی بزرگترها برای گرفتن هدیه هایی از جنس کتاب مجبور می شوند خود نیز گشتی در کتابفروشی ها بزنند و شاید از این قبل، کتابی نیز نظر خودشان را جلب کنند.

بهترین عیدی یک کتاب خوب است

شهرام اقبالزاده مترجم و نویسنده حوزه کتاب کودک در گفتگو با خبرنگار ایسکانیوز در مورد این طرح می گوید: « ما سنتی دیرینه داریم که باید عیدی بدهیم. در عیدی دادن ها به جز استثناهایی که انقدر نادر است که می شود از آن چشم پوشی کرد، همه به دنبال عیدی های نقدی هستند یا کالاهایی که الزاما به درد نمی خورند و سودمندتر از کتاب نیستند. از نظر من سودمندترین و بهترین عیدی یک کتاب خوب است زیرا به هر حال ذهن را نو می کند.

وی می‌افزاید: چه بهتر که سال نو را با ذهنی گشاده و با دنیاهایی نو شروع کنیم، برای همه سنین می شود کتاب عیدی داد، یعنی از کودک گرفته تا بزرگسال و حتی به نوزاد می شود کتاب عیدی داد. واقعا وضعیت نشر کتاب در بدترین وضعیت است، یعنی آنقدر این شیب تند شده که نمی توانیم بگوییم سال آینده وضعیت چطور است. متاسفانه در وضعیت بحرانی کتاب قرار داریم.»

طرح هدیه دادن کتاب به جای عیدی را از هرطرف که نگاه کنیم مزیت است و حسن دارد. اما شاید یک مورد این میان مطرح باشد که از لحاظ روانشناسی کودک به آن باید پرداخت و آن این است که آیا اگر با این همه اشتیاقی که کودکان به دریافت عیدی نقدی دارند به آنها یکباره به جای پول نقدی کتاب بدهیم، این امر موجب ناراحتی آنها و در نتیجه دلزدگی از کتاب را فراهم نمی کند؟ در شرایطی که وضعیت فرهنگی کشور ما هنوز در مرحله ای نیست که اشتیاق به کتاب در کودکان نهادینه شده باشد و آنها همیشه در فهرست ترجیحات خود اسباب بازی یا لباس و خوراکی را در مرتبه های بالاتر قرار می دهند. در این شرایط این سوال مطرح می شود که نکند هدیه کتاب به آنها نتیجه عکس داشته باشد و آنها را بیشتر از کتاب دلزده کند، کتابی که اکنون جای هدایای جذاب آنها را گرفته و عملا هم در ذهن کودکانه شان سودی برایشان نخواهد داشت.

شهرام اقبالزاده در این مورد می گوید: « انتخاب دشواری است. جالب است به شما بگویم شاید سال 55 بود که ما شروع به برگزاری نمایشگاه کتاب در پارک ها کردیم، در آنجا کتاب کودک، نوجوان و بزرگسال گذاشتیم. در همان زمان یادداشتی نوشتم با عنوان «سخنی با دوستان کوچکم»،فحوای آن این بود که توپ بازی خوب است, عروسک بازی شیرین است اما تا به حال امتحان کرده‌اید که کتاب خوب بخوانید ببینید اگر لذتش بیشتر نباشد کمتر نیست؟

وی معتقد است باید با بچه ها صحبت شود و یکباره و بدون مقدمه کتاب را به کودک پیشکش نکنند: جامعه ما از نظر فرهنگی این پارادوکس را ایجاد کرده که ممکن است بچه ها از کتاب ناراحت شوند،به نظرم باید از یک نقطه ای شروع کرد. موقع عید دیدنی به جای عیدی به بچه ها کتاب بدهیم، کسی که برای دید و بازدید می رود آنجا می نشیند، می تواند سر صحبت را باز کند و صحبت هایی کند که زمینه را فراهم کند. همین طوری یکباره دادن کتاب شاید مشکلی ایجاد کند. ولی باید از نقطه ای شروع کرد.»

اقبالزاده معتقد است برای جا انداختن این عمل باید ابتدا فرهنگ‌ آن ایجاد شود.

او می گوید: «باید فرهنگ کتابخوانی برای کودکان نهادینه شود. در سطح کلان واقعا نهادهای فرهنگی ما هیچ برنامه ای برای توسعه کتابخوانی نداشته اند. نه برای ترویج کتاب در کوتاه مدت و نه بلند مدت، بهتر است کسانی که می خواهند عیدی به بچه ها بدهند، بی مقدمه آن کار را نکنند، با بچه ها رابطه‌ای صمیمی برقرار و زمینه را فراهم کنند. از نظر روانی شرایطی را ایجاد کنند که کودک یذیرای آن شود.»

در میان کتاب اسکناس هم بگذاریم!

محسن سلیمانی نویسنده و مترجم نیز طرح جالبی پیشنهاد می دهد. او معتقد است بهتر است وقتی به بچه ها کتاب عیدی می دهیم حتما در میانش یک اسکناس هم بگذاریم.

سلیمانی در گفتگو با خبرنگار ایسکانیوز در مورد طرح کتاب عیدی دادن به بچه ها می گوید: تجربه نشان داده است که چنین کاری ممکن است لزوماً به ترویج کتاب و کتابخوانی منجر نشود، بلکه حاصلش بیزاری از کتاب باشد. یادم هست که بچه ها درباره یکی از بزرگان فامیل که چنین رویه ای را پیش گرفته بود با ناراحتی صحبت می کردند. آنها به خانه آن بزرگ می رفتند تا به عنوان عیدی پولی بگیرند ( همان دلخوشی خودمان در دوران کودکی ) اما وقتی کتاب دستشان می دادند با بغض گلو و خشم از خانه آن بزرگ کتاب دوست و بیرون می آمدند.

وی می افزاید: البته برخی از دوستان راه های میانه را پیشنهاد می کنند که هزینه را کمی بالاتر می برد. یکی می تواند این باشد که اسکناس عیدی بچه ها را هم همراه با کتاب به بچه ها بدهند، ضمنا دقت کنند که حتماً کتابی را به بچه ها بدهند که نود در صد مطمئن هستند آن بچه خاص از آن کتاب خوشش می آیدو از دادن کتاب های تصادفی به بچه ها بپرهیزند. دادن یک کتاب فلسفی ، جامعه شناختی ، مغلق ، روشنفکری و ... به عنوان هدیه - که بنده هم حتی از آن سر در نمی آورم- به یک بچه ده دوازده ساله واقعاً چه معنایی دارد؟

کودکان را با مشوق های بیرونی به کتاب خواندن ترغیب کنیم

دکتر علی سعیدی دکترای روانشناسی تربیتی نیز معتقد است دادن پول به همراه کتاب و برگزاری جشن کتاب برای بچه ها آنها را به کتابخوانی تشویق خواهد کرد.

سعیدی در گفتگو با خبرنگار ایسکانیوز در مورد این ایده گفت:« به نظرم این ایده بسیار خوبی است. بزرگترها حتی برای کودکانی در سنین کم می توانند از کتاب به عنوان عیدی استفاده کنند. کتاب های آشنایی با مسائل و مفاهیم زندگی می تواند خیلی برای بچه ها جذاب باشد و تجربه نشان داده این کار در سال ها در ذهن بچه ها ماندگار خواهد بود.

وی درخصوص اینکه آیا این عمل ممکن است باعث دلخوری بچه ها شود و به اصطلاح در ذوقشان بخورد نیز گفت: معمولا بچه ها بین اسباب بازی و کتاب، اسباب بازی را ترجیح می دهند، اما باید این را در نظر گرفت که کودکان خود نمی توانند تشخیص دهند چه چیزی برایشان بهتر است. انتخاب نوع کتاب هم بسیار مهم است زیرا بچه ها به شکل کتاب اهمیت زیادی می دهند و رنگامیزی و طرح آن در جذب کودکان موثر است.

این روانشناس کودک درخصوص این پیشنهاد که اهدای پول به همراه کتاب موجب بدعادت شدن کودکان نمی شود نیز معتقد است: این به نظرم خیلی هم بهتر است و بچه ها بدعادت نمی شوند چون برای ابتدای کار باید کودکان را با مشوق های بیرونی به کتاب خواندن ترغیب کنیم، نمی توانیم به این اکتفا کنیم که کودک باید خود طعم مطالعه را بچشد و با آن اخت شود. بچه ها ممکن است در ابتدا از کتاب خوششان نیاید اما با این مشوق های بیرونی کم کم می توان آنها را با کتاب مانوس کرد.

وی همچنین طرح برگزاری جشن کتاب را پیشنهاد می کند و می گوید: از راه های دیگر تشویق کودکان برگزاری جشن کتاب است. به این معنی که اگر کودکی اولین کتابش را تمام کرد پدر و مادربرایش جشن کتاب برگزار کنند و با ایجاد فضایی شاد و ثبت عکس یادگاری این امر را در نظر کودک شیرین و لذتبخش جلوه دهند. بهتر است این کار را ادامه دهند و مثلا با پایان دهمین کتاب، پنجاهمین کتاب، صدمین کتاب و ... این مراسم را تکرار کنند. اینها بسیار به ایجاد علاقه برای کتاب خوانی کمک می کند و پس از این کودکان با کتاب مانوس خواهند شد و دیگر خود به دنبال آن خواهند رفت.»

به هر روی ایام نوروز و گرم شدن بازار دید و بازدید می تواندفرصت مناسبی برای اهدای کتاب به کودکان و آشنا کردن آنها با کتاب باشد. این امر در شرایط کنونی جامعه ما و سرانه پایین مطالعه بسیار با اهمیت است و به نظر می رسد با یافتن راه های جدید و در عین حال جذاب می توان از این فرصت بهترین بهره را برد.

ساجده سلیمی

502502