به گزارش ایسکانیوز؛ فناوری نانو موج چهارم انقلاب صنعتی، پدیده‌ای عظیم است که در تمامی گرایش‌های علمی راه یافته است تا جایی که پیش بینی می‌شود در یک دههٔ آینده برتری فراینده‌ها، وابسته به این تحول خواهد بود. فناوری نانو یا نانوتکنولوژی رشته‌ای از دانش کاربردی و فناوری است که بحث‌های گسترده‌ای را پوشش می‌دهد. موضوع اصلی آن نیز مهار ماده یا دستگاه‌های در ابعاد کمتر از یک میکرومتر، معمولاً حدود ۱ تا ۱۰۰ نانومتر است. در واقع نانو تکنولوژی فهم و به کارگیری خواص جدیدی از مواد و سیستمهایی در این ابعاد است که اثرات فیزیکی جدیدی از خود نشان می‌دهند. مثلا در جزئی ترین حالت استفاده از نانو در پوشاک سبب می‌شود تا پارچه در برابر آب غیر قابل نفود باشد.

از جمله دستاوردهای فراوان این فناوری کاربرد آن در تولید، انتقال، مصرف و ذخیره‌سازی انرژی با کارایی بالاست که تحول شگرف را در این زمینه ایجاد می‌کند. از این رو دست‌اندرکاران و محققان علوم نانو در تلاش اند تا با استفاده از این فناوری به آسایش و رفاه بیشتر در درون و برون ساختمان با یافتن طبقه جدیدی از مصالح ساختمانی با عملکرد بالا و صرفه‌جویی در هزینه‌ها دست یابند.

فناوری نانو نه تنها به کاهش هزینه‌ها کمک می کند بلکه در مصرف منابع انرژی صرفه جویی می‌کند و در نهایت به توسعه پایدار و ایجاد تغییرات شگرف در استفاده از منابع طبیعی، انرژی و آب منجر خواهد شد و پساب و آلودگی را کاهش خواهد داد.

نانوفناوری یک دانش به شدت میان‌رشته‌ای است و به رشته‌هایی چون مهندسی مواد، پزشکی، داروسازی و طراحی دارو، دامپزشکی، زیست‌شناسی، فیزیک کاربردی، ابزارهای نیم رسانا، شیمی ابرمولکول و حتی مهندسی مکانیک، مهندسی برق و مهندسی شیمی نیز مربوط می‌شود.

نانو در ایران

ایران از جمله کشورهایی است که در سال های اخیر رشد چشمگیری در حوزه فناوری نانو کسب کرده است. بر اساس داده های بانک اطلاعاتی استت نانو در سال 2015 تعداد 130 هزار و 623 مقاله در حوزه فناوری نانو به چاپ رسیده که 1.6 درصد نسبت به سال 2014 درصد رشد داشته است و به طور کلی، مقالات با موضوع فناوری نانو 9.6 درصد از کل مقالات سال 2015 را به خود اختصاص داده است. بانک اطلاعاتی استت نانو اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران با انتشار 6 هزار و 160 مقاله در حوزه فناوری نانو در سال 2015، رتبه هفتم جهان در حوزه تولید علم نانو را به دست آورد و از فرانسه، انگلیس و روسیه پیشی گرفته است.

رتبه تک رقمی ایران در فناوری نانو در جهان

براساس آخرین آمارهای منتشر شده در سال2011 تا 2013 رتبه اول تولید علم در حوزه فناوری نانو در دست چین قرار دارد و ایالات متحده و کره جنوبی در همین بازه زمانی به ترتیب رتبه دوم و سوم را از آن خود کرده اند.

با این حال آمار تولید علم ایران در حوزه فناوری نانو اعجاب انگیز است. براساس آمار منتشر شده ایران در سال 2005 میلادی مقام 35 تولید علم در حوزه فناوری نانو را به خود اختصاص داده بوده و این رتبه در فاصله سال های 2006 تا 2010 به ترتیب به 31، 23، 20، 16 و 10 ارتقاء پیدا کرده است.

اما درسال های 2011 و 2012 میلادی رتبه ایران با یک پله صعود به رتبه 9 ارتقاء یافته و در سال 2013 میلادی نیز با دو پله صعود، ایران در جایگاه 7 تولید علم فناوری نانو قرار گرفته است.

ایران از سال 2007 تا کنون در بین کشورهای اسلامی و منطقه خاورمیانه جایگاه نخست تولید علم در حوزه فناوری نانو را در دست دارد و حتی در زمینه کاربردی کردن و تجاری سازی آن نیز عقب ننشسته است.

سهم دانشگاه ها در توسعه فناوری نانو در کشور

دانشگاه‌ها هم در زمینه پژوهشی و هم در زمینه تجاری سازی محصولات نانو نقش به سزایی ایفا کرده اند. پژوهشگران دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل در اردیبهشت ۱۳۹۲ موفق به ارائه و معرفی راه‌های ارتباط بین فناوری نانو و علوم اعصاب به یکدیگر شده و روشی برای ردیابی پیام رسان‌ها در مغز پیدا کرده اند.

از سوی دیگر دانشگاه آزاد اسلامی نیز هر ساله علاوه بر همزمان با برگزاری جشنواره فناوری نانو، نمایشگاهی از اختراعات و محصولات فناوری نانو در زمینه‌های علمی نانو شیمی، نانو فیزیک، نانو زیست، نانو الکترونیک، نانو پزشکی و نانو مواد در حاشیه این جشنواره برپا می‌کند تا ضمن یاری به تحقیقات دانشجویان در تجاری سازی محصولات آنها نیز کمکی کرده باشد.

مهدی فقیهی، مدیرکل دفتر مطالعات ارتباطات و فناوریهای نوین و عضو هیات علمی مرکز پژوهشهای مجلس در گفت و گو با ایسکانیوز در رابطه با سهم دانشگاه ها در توسعه نانو بیان کرد: در کنار این بودجه، دانشگاه ها می توانند با فعالیت هایی که در این زمینه انجام می دهند، نقش قابل توجهی می توانند در این حوزه ایفا کنند و خیلی در این زمینه موثر و مفید باشند.

او در ادامه درباره فعالیت ها دانشگاه آزاد اسلامی و کسب رتبه اول تولیدات حوزه نانو در کشور گفت: این موضوع خیلی ارزشمند است که این مجموعه علمی توانسته خود را به این سطح برساند و رتبه اول تولیدات نانو را به دست آورد. با توجه تمرکزی که دانشگاه آزاد اسلامی در این بخش انجام داده است، انتظار این اتفاق هم قابل پیش بینی بود. این تمرکز دانشگاه آزاد اسلامی بر روی موضوع نانو، می تواند الگوی دیگر دانشگاه های کشور هم باشد. اما موضوعی که باید مسئولان دانشگاه آزاد به آن توجه کند، موضوع تجاری سازی است. با این کار دانشگاه آزاد اسلامی می‌تواند نقش اساسی را در تحقق بدست آوردن 2 درصد از بازار جهانی ایفا کند. نقش دانشگاه ها به دلیل تولید علم در این راه بی بدلیل و انکار ناپذیر است. این رتبه دانشگاه آزاد اسلامی بسیار حائز اهمیت است و دیگر دانشگاه ها هم نیز می توانند دانشگاه آزاد اسلامی را در این زمینه الگوی خود قرار دهند.

کمبود بودجه چالش پیش روی فناوری نانو در ایران

با این حال چالش‌های فراوانی بر سرراه فناوری نانو و تجاری سازی محصولات آن در کشور وجود دارد. مهدی فقیهی، مدیرکل دفتر مطالعات ارتباطات و فناوریهای نوین و عضو هیات علمی مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی در این رابطه گفت: بر اساس نقشه جامع علمی کشور باید 2 درصد از بازار نانو فناوری جهان را در اختیار کشور ما قرار گیرد. بر همین اساس در سال های گذشته اقدامات خوبی در ستاد فناوری نانو و دیگر دستگاه ها صورت گرفته است و فعالیت های خوبی داشته اند که خروجی این اقدامات در نمایشگاه های سالیانه ای که با عنوان نانو برگزار می شود، شاهد هستیم.

او در ادامه گفت: بودجه ای که برای حوزه نانو در لایحه بودجه امسال پیش بینی شده است، حدود 70 میلیارد تومان است. این بودجه باید خیلی بیشتر از این مقدار باشد و احتیاج به تقویت دارد. اهمیت این موضوع برای هدفی که در نهایت برای کشور در زمینه نانو در نظر گرفته ایم است.

نانو نیازمند حمایت است

هرچند با تشکیل ستاد ویژه توسعه فناوری نانو در ایران در پاییز۱۳۸۲به دستور رییس جمهور دولت اصلاحات برنامه‌ریزی برای توسعه این فناوری به صورت جدی در دستور کار قرار گرفت اما همچنان این دانش نیازمند طرح های ویژه حمایتی است.

مهدی فقیهی، مدیرکل دفتر مطالعات ارتباطات و فناوریهای نوین و عضو هیات علمی مرکز پژوهشهای مجلس در این رابطه گفت: عمده فعالیت های حمایتی در حوزه نانو در 3 بخش تقسیم می شود. ابتدا آموزش محققان. حمایت از تجاری سازی و در نهایت برنامه های مرتبط با توسعه زیرساخت های نانو است که از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. با این مدل برنامه ریزی بدون شک بودجه ای که برای حوزه نانو در سال 95 دیده شده است، نیاز به تقویت دارد.

فقیهی با بیان اینکه موضوع تجاری سازی در نانو نسبت به سایر بخش ها موفق تر بوده است، گفت: اما با این حال این موضوع نیازمند توجه و تمرکز بیشتری دارد. به نوعی موضوع ثبت اختراع یکی از چالش های اصلی این حوزه در کشور بشمار می آید. طرح مالکیت و ثبت طرح ها در مجلس در دست بررسی است و مجلس هم به آن رسیدگی می کند. این موضوع می تواند به طرح های ارائه شده کمک کند تا محققان حاصل کار خود را به سمت ثبت و پتنت شدن پیش ببرند. دولت هم در این راه باید حمایت های لازم را انجام دهد.

20104