به گزارش خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز، تقریبا 14 سال پیش از شروع جنگ جهانی دوم بود که عده ای از نظامیان آلمانی برای اولین بار در گوشه هایی از ایران با دستگاه فرستنده بی سیمی که همراه خود داشتند، پیامی را به شهر نوئن آلمان مخابره کردند.

9 سال پس از آن واقعه یعنی اواخر سال 1303 شمسی، وزارت جنگ ایران یک دستگاه کامل فرستنده با موج های بلند و قدرت بالا برای تهران، تبریز، مشهد، کرمان، شیراز، کرمانشاه و خرمشهر را از یک شرکت روسی خرید و پس از آن آموزشگاهی برای تعلیم متصدیان این دستگاه ها ایجاد کرد که معلمان این آموزشگاه ها را عده ای ایرانی و روسی تشکیل می دادند. سرانجام بیسیم رسمی ایران که بعدها به بیسیم پهلوی مرسوم شد، در سومین روز جشن تاجگذاری رضا شاه افتتاح شد که اولین تلگراف مخابره شد و دستگاه فرستنده از مسکو نیز به آن پاسخ داد.

روس ها از سال 1301 تجربه های رادیویی خود را آغاز کردند اما اولین گیرنده های رادیو ایران سه سال بعد از روسیه وارد ایران شد.

دولت ایران در آن زمان برای مقابله با رادیوهای شوروی، تصویب نامه ای بوجود آورد که به براساس آن قرار شد شهربانی کل کشور دستگاه های رادیویی را تا هنگام تأسیس فرستنده داخلی مهر و موم کنند و همزمان با این مصوبه طرح تأسیس و راه اندازی اولین فرستنده های رادیویی داخلی نیز تهیه شد اما روز دوم مهر ماه سال 1313 هیأت وزیران ورود دستگاه های گیرنده را مجاز دانستند و تصمیم برآن بود که افراد برای نصب و استفاده از رادیو اجازه وزارت پست، تلگراف و تلفن را داشته باشند.

** کشته شدن پدر گوینده نامی بخش فارسی رادیو برلین

پیش از افتتاح اولین فرستنده رادیویی در ایران، چند فرستنده رادیویی در کشورهای دیگر به زبان فارسی برنامه پخش می کردند. همزمان با جنگ جهانی دوم، روس ها بخش فارسی رادیو را راه اندازی کردند و سال بعد زبان فارسی رادیو بی بی سی انگلستان نیز کار خود را آغاز کرد.

همان موقع در دهلی نو هم که مرکز مستعمره انگلستان بود، بخش فارسی رادیو هند ایجاد شد و همزمان با ازدواج محمدرضا شاه پهلوی با خواهر پادشاه مصر، رادیو قاهره هم شروع به بخش برنامه هایی به زبان فارسی کرد.

از حواشی افتتاح رادیو داخلی در ایران می توان به نام ارباب کیخسرو شاهرخ اشاره کرد که در تاریخ رادیوی ایران جای خاصی دارد.

ارباب کیخسرو فردی زرتشتی بود که برای خرید لوازم رادیو و تلویزیون به اروپا رفت و آمد داشت و پس از آن به سمت رئیس اداره تلفن منصوب شد و البته بهرام شاهرخ پسرش گوینده نامی بخش فارسی رادیو برلین بود.

روزی رضاشاه از حمله های رادیو نسبت به خود عصبانی و نسبت به ارباب کیخسرو بسیار بدبین شد به همین دلیل در یکی از شب های تابستان کیخسرو شاهرخ را در یک مجلس عروسی دستگیر کردند و همان شب او را کشتند و نعشش را در مسیر خانه اش انداختند.

نزدیک به بیست سال بعد از این حادثه، دربار ایران به صورت محرمانه با وزیر آلمان مذاکراتی را انجام داد که برمبنای تقاضای ایران بهرام شاهرخ از رادیو برلین خارج شد و پس از پایان جنگ به انگلستان رفت.

** عده داوطلبان شنود رادیو بر خوانندگان بالقوه مطبوعات برتری یافت

در نهایت تصمیم گرفته شد که در همان جایی که 14 سال قبل اولین فرستنده رادیویی تلگراف بیسیم نصب شد، ساختمان رادیو احداث شود. احداث این ساختمان با مساحت 2240 متر مربع زیر بنا به یک شرکت آلمانی واگذار شد. در تاریخ 19 اسفند سال 1318 در آستانه افتتاح رادیو جزییات برنامه ها تنظیم شد. در آستانه گشایش رادیو عملا کمیسیون موسیقی محصولی برای رادیو به دست نیاورده بود به همین دلیل آسان ترین برنامه یعنی خرید صفحات گرامافون از داخل و خارج از کشور را پیش گرفت.

رادیو از همان آغاز، نویسندگان برجسته آن عصر را به کمک طلبید. مطیع الدوله حجازی، سعید نفیسی و ملک الشعرای بهار از اولین نویسندگانی بودند که همکاری خود را با رادیو آغاز کردند. محصول این همکاری ها تهیه مجموعه ای از گفتارهایی بود که با هدف تحکیم اعتقاد به مشروعیت شاهنشاهی پهلوی تهیه می شد.

سرانجام ساعت 19 روز چهارم اردیبهشت ماه سال 1319 در حالی که رضا شاه در قصر سلطنتی خود، پای گیرنده رادیو نشسته بود، اولین فرستنده رادیو را ولی عهدش افتتاح کرد.

رادیو تهران نه تنها با پوشش بین المللی با مشکلات بسیاری مواجه بود بلکه قدرت پوشش داخلی کشور را نیز نداشت. فرستنده رادیو تهران فقط در شهرستان های ساوه، قم، کاشان، کرج و قزوین قابل استفاده بود چراکه شعاع عملیات این رادیو فقط تا فاصله 170 کیلومتری اطراف تهران بود.

در همان اوایل کار رادیو ، عده داوطلبان شنود رادیو بر خوانندگان بالقوه مطبوعات برتری یافت چراکه آمار های در دسترس نشان می دهد که سال 1314 تعداد فارغ التحصیلان دوره شش ساله ابتدایی در سراسر ایران حدود 9 هزار نفر(8884) بوده و کل محصلین کشور 673 هزار و 255 نفر و گرایش باسوادان به روزنامه نیز در پایین ترین حد بوده است.

از: نازنین میرزایی