سوم خرداد، تنها یک روز در تقویم ملی ایران نیست؛ بلکه نقطه عطفی است که در آن، واژگان «عزت»، «پایداری» و «وحدت» از سطح شعار به متن واقعیتهای عینی تاریخ مهاجرت کردند. در آن بهار بهیادماندنی سال ۱۳۶۱، وقتی خرمشهر پس از ۵۷۵ روز اشغال، بار دیگر با گامهای استوار رزمندگان اسلام طعم شیرین آزادی را چشید، جهانیان دریافتند که ایران اسلامی با اتکای به نیروی لایزال الهی و پیوند ناگسستنی میان مردم و نیروهای مسلح، پدیدهای نوظهور و شکستناپذیر در معادلات قدرت جهان است. عملیات بیتالمقدس نه صرفاً یک عملیات نظامی برای بازپسگیری یک بندر استراتژیک، بلکه نمادی از شکست تمامی استراتژیهای پیچیده و طراحیهای نظامی قدرتهای شرق و غرب در برابر اراده ملتی بود که تصمیم گرفته بود بر پایه شعار استراتژیک «ما میتوانیم»، در برابر تجاوز ایستادگی کند. این حماسه، درسی بزرگ برای تمامی دورانهاست که در آن، خون بر شمشیر پیروز شد.
رهبری؛ روح حاکم بر جبههها و تداوم مسیر عزت
در قلب تمامی پیروزیهای درخشان دوران دفاع مقدس، نقش راهبری و هدایتگری معمار کبیر انقلاب، امام خمینی (ره) و همراهی یاران وفادار ایشان بهویژه شهید والامقام آیتالله خامنهای، به عنوان ستونهای خیمه انقلاب، نقشی تعیینکننده و حیاتی داشت. امام راحل با دمیدن روح اعتماد به نفس و اتکای به خدا در کالبد ملت، افسانه شکستناپذیری قدرتهای بزرگ را در هم شکستند و جنگ را نه به عنوان یک نبرد مرزی، بلکه به عنوان نزاعی حقطلبانه میان «ایمان» و «کفر» تعریف کردند.
در کنار ایشان، حضور فعال، شجاعانه و انگیزهبخش شهید آیتالله خامنهای در خطوط مقدم نبرد و در جمع رزمندگان، پشتوانهای معنوی، فکری و روحی برای سربازان راه حق بود. ایشان با درک عمیق از ماهیت جنگ و تقویت روحیه سلحشوری و جهادی، همواره همچون دژی استوار در کنار نیروهای مسلح و تودههای مردم قرار داشتند. یاد و خاطره امام راحل و آن شهید عالیقدر که با صلابت و نگاه نافذ خود، کشتی انقلاب را در طوفانهای سهمگین حوادث حفظ کردند، همواره در ذهن و قلب رزمندگان و ملت ایران زنده و جاوید است.
مقاومت مردمی؛ حماسهای که در کوچهها شکل گرفت
در وصف پیروزی خرمشهر، هرگز نباید نقش «مردم» را در سایه تحرکات نظامی کمرنگ دید. مقاومت ۳۴ روزه خرمشهر در آغازین ماههای جنگ، حماسهای بود که در آن پیر و جوان، زن و مرد، با ابتداییترین ابزارها، در کوچهپسکوچههای این شهر در برابر یگانهای زرهی مجهز دشمن ایستادند. آن مقاومت، پیامی روشن به تاریخ مخابره کرد که وقتی ملتی نخواهد تسلیم شود، هیچ قدرتی توان اشغال پایدار سرزمینش را ندارد. این روحیه مقاومت، موتور محرک عملیاتهای بعدی بهویژه عملیات بیتالمقدس شد؛ چراکه وقتی ارتش و سپاه دیدند مردم تا پای جان پای ایستادگی هستند، با پشتگرمی عظیم مردمی به دل دشمن زدند.
پیوند ناگسستنی مردم با جبهه؛ پشتیبانی لجستیک قلبها
پیروزی خرمشهر، تنها محصول نبوغ نظامی فرماندهان نبود؛ بلکه این پیروزی، فرزند «وحدت ملی» و پشتیبانی بیدریغ مردم از جبههها بود. در آن سالها، جبهه فقط در خوزستان خلاصه نمیشد؛ بلکه در تکتک خانههای ایران، سنگر پشتیبانی برپا بود. هر خانه، کارگاهی برای دوختن لباس رزمندگان؛ هر آشپزخانه، کارخانهای برای تهیه آذوقه؛ و هر مسجد، پایگاهی برای بسیج نیروها و جمعآوری کمکها بود. این انسجام اجتماعی به رزمندگان در خط مقدم این پیام را میداد که تنها نیستند. وقتی رزمندهای در زیر آتش سنگین دشمن، در گرمای طاقتفرسای جنوب میدانست که دعای یک ملت همراه اوست و مردم در پشت سرش با تمام دارایی خود از او حمایت میکنند، قدرتی چندبرابر مییافت. این قدرت نرمی بود که صدام و حامیان غربیاش در هیچکدام از محاسبات نظامی خود لحاظ نکرده بودند. آنها «ارتش ایران» را تحلیل کرده بودند، اما «ملت ایران» را نشناخته بودند.
وحدت راهبردی؛ معمار پیروزیهای بزرگ
در میدان نبرد، رمز اصلی پیروزی در عملیات بیتالمقدس، «وحدت ارتش و سپاه» بود. شهید سپهبد علی صیاد شیرازی به عنوان فرماندهی که میان تخصص آکادمیک و ایمان انقلابی پل زده بود، توانست ظرفیتهای عظیم ارتش را با قدرت خلاقانه و آتش اراده بسیج و سپاه همسو کند. در کنار ایشان، فرماندهان دلاور سپاه با درک فضای میدان، این وحدت را به بلوغ رساندند. این همکاری، یک شعار نبود، بلکه یک ضرورت عملیاتی بود که با هدایتهای داهیانه امام و پشتیبانیهای راهبردی شخصیتهایی چون شهید آیتالله خامنهای به ثمر نشست. ارتشی که با تانکها و آتش سنگین توپخانه، مسیر پیشروی پاسدارانی را هموار میکرد که با ذکر نام ائمه (ع) در حال درهمشکستن خاکریزهای دشمن بودند، تصویری از وحدت بود که هرگز از حافظه تاریخ ایران پاک نخواهد شد.
قهرمانان؛ حقیقت جاری در رگهای این سرزمین
ما در این مسیر، نیازی به ساختن اسطورههای خیالی نداریم؛ چراکه تاریخ ما سرشار از نامهایی است که هر کدام معنای شجاعت، تدبیر و دینداری هستند. یاد و خاطره سرداران نامدار و اسطورههای بیبدیل این عملیات، شهیدان والامقام محمد جهانآرا که نماد ایستادگی در شهر بود، حسن باقری با نبوغ بینظیرش، حسین خرازی، احمد کاظمی، احمد متوسلیان، ابراهیم همت، مهدی باکری و هزاران شهید گمنام را گرامی میداریم. اینان با گذشت از جان خود، عزت ایران را تضمین کردند. آنها به ما آموختند که قهرمان واقعی کسی است که در لحظه خطر، مصلحت شخصی را فدای منافع ملی و آرمانهای بلند میکند. هرکدام از این شهدای گرانقدر، قطعهای از پازل عزت ایران بودند که اگر نبودند، امروز سرنوشت این سرزمین به گونهای دیگر رقم میخورد.
درسهای عملیات بیتالمقدس برای امروز و آینده
آزادسازی خرمشهر به ما آموخت که هر «ناممکنی»، با «توکل به خدا» و «وحدت آحاد جامعه» به «ممکن» تبدیل میشود. این عملیات درسهای بزرگی برای تمامی نسلها دارد:
۱ـ مدیریت جهادی: در مدیریت جهادی، مدیر از پشت میز فرمان نمیدهد، بلکه در دل میدان با مشکلات دستوپنجه نرم میکند. این همان سبکی است که در دوران جنگ داشتیم و امروز نیز برای گرهگشایی از مسائل اقتصادی کشور به آن نیازمندیم.
۲ـ اتکا به توان داخلی: وقتی در دوران جنگ، در محاصره کامل تسلیحاتی بودیم، یاد گرفتیم که نباید دست نیاز به سوی دشمن دراز کرد. این باور «ما میتوانیم» باید در تمامی عرصههای تکنولوژی و تولید داخلی جاری شود.
۳ـ اعتماد به نفس ملی: این پیروزی به نسل جوان ما آموخت که ما از نظر هوشی و توانمندی، هیچچیز از کشورهای پیشرفته جهان کم نداریم، به شرطی که خود را باور کنیم.
ضرورت بازگشت به روحیه دفاع مقدس در عصر حاضر
امروز که کشور با بحرانهای اقتصادی، فشارها و حوادث گوناگون ناشی از توطئههای دشمنان و سختیهای دوران گذار دستبهگریبان است، بیش از هر زمان دیگری به بازیابی و احیای همان «روحیه سالهای دفاع مقدس» نیاز داریم. رمز عبور از بحرانهای امروز، نه در انفعال و یا چشمداشتن به بیگانگان، بلکه در همان الگوی «مدیریت جهادی»، «ایثار خالصانه»، «وحدت کلمه» و «حضور آگاهانه مردم در صحنه» نهفته است. دفاع مقدس برای ما یک گنجینه پایانناپذیر است؛ در آن سالها، ملت ایران با دست خالی اما با دلی سرشار از ایمان، در برابر ماشین جنگی صدام که از سوی تمامی قدرتهای بزرگ پشتیبانی میشد، ایستاد. امروز نیز اگر همان روحیه خودباوری و جهاد در عرصههای مختلف علمی، اقتصادی و سیاسی جاری شود، بحرانهای کنونی نه تنها تهدید نخواهند بود، بلکه به فرصتی برای جهش و پیشرفت تبدیل خواهند شد.
خرمشهر همواره بیدار است
سوم خرداد، روز تجدید میثاق با آرمانهای بلند شهیدان است. ما امروز وارث سرزمینی هستیم که وجب به وجب آن با خون پاک شهدایی آبیاری شده که آرزویشان دیدن ایرانی سربلند، آزاد و مقتدر بود. خرمشهر برای ما تنها یک نقطه جغرافیایی نیست؛ خرمشهر تجلی اراده ملی است.
به روح بلند بنیانگذار کبیر انقلاب، امام خمینی (ره) و شهید والامقام آیتالله خامنهای درود میفرستیم و پیمان میبندیم که راه آنان، که راه عزت، استقلال و سربلندی ایران است، پر رهرو بماند. ما در مسیر تعالی کشور، تحت لوای رهبری معظم، آیتالله سید مجتبی حسینی خامنهای، با تمام توان برای آبادی ایران، حفظ وحدت کلمه و دفاع هوشمندانه از ارزشهای ملی تلاش خواهیم کرد.
این حماسه، نه یک خاطره در قفسههای کتاب، بلکه یک «نقشه راه» برای آینده ماست. ما میراثدار بزرگترین قهرمانان تاریخ ایران هستیم و این میراث را با حفظ روحیه دفاع مقدس برای آیندگان حفظ خواهیم کرد. یاد و نام تمامی رزمندگان، جانبازان، آزادگان و خانوادههای معزز شهدای این حماسه جاویدان، گرامی و جاودان باد. ما با اتکا به همین روحیه که خرمشهر را آزاد کرد، با قدرت و اعتماد به نفس از تمام بحرانهای پیش رو عبور خواهیم کرد و پرچم عزت ایران را در قلههای پیشرفت برافراشته نگه خواهیم داشت. به امید ایرانی که همواره در مسیر تعالی، استقلال و عزت، الگویی برای تمامی جهانیان باقی بماند. خرمشهر همواره بیدار است و این بیداری، ضامن بقای انقلاب و نظام ماست.
سید رضا نبوی، مدرس دانشگاه و فعال فرهنگی*
انتهای یادداشت/
نظر شما