داود فتحعلی‌بیگی، عضو شورای سیاست‌گذاری نخستین جشنواره روایت علوی در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز درباره ظرفیت‌های نقالی و پرده‌خوانی در بازآفرینی هنر معاصر اظهار کرد: اساساً هنر نقالی یا قصه‌گویی یکی از کهن‌ترین جلوه‌های نمایش تک‌نفره است که بعدها با تغییراتی به هنر شبیه‌خوانی منجر شد. به همین دلیل در شبیه‌خوانی نیز بنیان نمایش بر روایت استوار است.

وی افزود: نقالی از جمله هنرهایی بوده که در طول تاریخ نقش مهمی در انتقال مفاهیم فرهنگی، روایت تاریخ و بازگو کردن آنچه مردم علاقه‌مند به شنیدنش بودند، ایفا کرده است. به عبارت دیگر، نقل و داستان بستری برای آموزش اخلاق، انتقال تجربه و ترویج رفتارهای انسانی بوده است.

این پژوهشگر و استاد هنرهای نمایشی ادامه داد: با توجه به شرایط امروز و نیاز انسان معاصر به معنویت و مراقبت از خود در برابر آسیب‌ها و انحرافات فرهنگی و اجتماعی، نقالی می‌تواند یکی از هنرهای تأثیرگذار در تربیت انسان باشد. اگر این هنر با رویکرد علوی و آموزه‌های دینی همراه شود، ظرفیت آن دوچندان خواهد شد؛ البته باید مشخص کنیم که با چه رویکردی قصد داریم از این ظرفیت بهره ببریم.

فتحعلی‌بیگی با اشاره به آثار تربیتی نقالی گفت: یکی از مهم‌ترین کارکردهای امروز نقالی، تأثیر آن بر رشد شخصیت نوجوانان و جوانان است. تجربه سال‌های تدریس در دانشگاه و آموزش هنرجویان به من نشان داده است که آشنایی با این هنر به شکل محسوسی اعتمادبه‌نفس افراد را افزایش می‌دهد. بسیاری از دانشجویان و هنرجویان خود به این موضوع اذعان کرده‌اند.

وی افزود: نقالی علاوه بر تقویت اعتمادبه‌نفس، بر مهارت سخنوری و انتقال تجربه نیز اثرگذار است. فردی که وارد این عرصه می‌شود ناگزیر باید تاریخ، قصه، افسانه، حکمت، اندرز و روایت‌های گوناگون را مطالعه کند. همین مطالعات گسترده، او را به فردی آگاه‌تر تبدیل می‌کند که می‌تواند در جایگاه دانایی سخن بگوید.

عضو شورای سیاست‌گذاری جشنواره روایت علوی تصریح کرد: در دنیای امروز متأسفانه بسیاری از افراد کمتر به سراغ کتاب‌های تاریخ، حکمت و اندرز می‌روند. از این منظر نقالی می‌تواند بستری مؤثر برای انتقال دانش و تجربه باشد، البته این هنر نیازمند رویکردها و شیوه‌های نوین در عرضه و ارائه است.

وی در تشریح تجربه کشورهای دیگر گفت: در برخی کشورها مانند چین، هنر نقالی همچنان وجود دارد، اما شیوه ارائه آن تغییر کرده است. ما نیز روزگاری در تهران قهوه‌خانه‌های بزرگی داشتیم که محل تجمع مردم و اجرای نقل‌ها بود، اما با تغییر سبک زندگی این فضاها به تدریج از میان رفتند.

فتحعلی‌بیگی ادامه داد: در چین نیز چنین تحولاتی رخ داده است، اما آن‌ها اجازه ندادند هنر نقالی به فراموشی سپرده شود. این هنر را به عنوان یک پدیده فرهنگی و هنری حفظ کردند و برای آن سالن‌های کوچک و تخصصی ساختند. نقالان روی صحنه‌های کوچک، با استفاده از امکانات جدید، روایت‌های خود را اجرا می‌کنند و بخشی از هزینه‌ها نیز از سوی دولت تأمین می‌شود.

وی با انتقاد از روند کم‌رنگ شدن نقالی در ایران گفت: تغییر شیوه عرضه، عامل ماندگاری این هنر در برخی کشورها بوده است، اما ما دقیقاً برخلاف این مسیر حرکت کردیم و بسیاری از فضاها و بسترهای اجرای نقالی را تعطیل کردیم.

این استاد پیشکسوت درباره استفاده از فناوری‌های نوین، موسیقی و هوش مصنوعی در نقالی نیز اظهار کرد: زمانی که از به‌روز شدن سخن می‌گوییم، ابتدا باید روشن کنیم منظورمان چیست؛ به‌روزرسانی در قصه، مضامین و مفاهیم یا تغییر در شیوه اجرا؟ این دو موضوع کاملاً متفاوت هستند.

وی افزود: شیوه اجرایی نقالی که ما می‌شناسیم و آخرین نسل برجسته آن را در استادانی چون زنده‌یاد مرشد ترابی و مرشد سعیدی دیده‌ایم، حاصل چند قرن تجربه و تکامل است. همین شیوه اجرا هنوز هم جذابیت و تأثیرگذاری خود را حفظ کرده است.

فتحعلی‌بیگی خاطرنشان کرد: اگر این هنرها به حاشیه رفته‌اند، دلیل آن ضعف ذاتی آن‌ها نیست، بلکه ما اجازه دادیم به فراموشی سپرده شوند. چگونه ممکن است نقالی مرشد ترابی در کشورهایی مانند ایتالیا برای مخاطبان غیرایرانی جذاب باشد، اما ما ظرفیت‌های آن را نادیده بگیریم؟

وی در پایان تأکید کرد: احیای نقالی و هنرهای مشابه در گرو شناخت دقیق ظرفیت‌های آن‌هاست. باید به سمت ظرفیت‌شناسی حرکت کنیم و بررسی کنیم که این هنرها در جهان امروز چه کارکردهایی می‌توانند داشته باشند. این موضوع نیاز به مطالعه، پژوهش، برگزاری کارگاه های تخصصی و آزمودن شیوه های جدید ارائه دارد. نخستین جشنواره «روایت علوی» با هدف ترویج جریان هنر شیعی انقلابی با محوریت فضائل امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در قالب‌های هنری برگزار می‌شود.

انتهای پیام/