به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در روزگاری که نوسانات اقلیمی و پدیدههایی نظیر «سوپر النینیو» امنیت زیستی فلات ایران را در آستانه بیثباتی قرار داده، تکیه بر الگوهای سنتی مدیریت آب، کشور را در چرخهای از انفعال و بحران گرفتار کرده است. وضعیت تناقضآمیز پیش آمده که بارشهای سیلآسا و سدهای خالی را کنار هم گذاشته، بیش از آنکه حاصل قهر طبیعت باشد، محصول نادیده گرفتن راهکارهای عملیاتی و فقدان نگاه پویا به دانش هواشناسی است. در گفتگوی پیشرو، یکی از پیشکسوتان و چهرههای ماندگار این دانش با بازخوانی تجربههای تاریخی و نقد صریح رویکردهای فعلی، از ضرورت بازنگری در زیرساختهای ذخیرهسازی، تغییر در الگوهای مصرف و اجرای طرحهای نوآورانه برای مهار منابع آبی سخن میگوید. وی معتقد است کلید عبور از بحرانهای پیشرو، نه در انتظار برای معجزه آسمان، بلکه در اصلاح رفتارهای مدیریتی و بهرهگیری از توان لجستیک کشور برای نجات مخازن استراتژیک نهفته است.
در ادامه گفتوگوی ایسکانیوز با حسین اردکانی، پدر علم هواشناسی ایران را بخوانید:
اردکانی در پاسخ به اینکه وقوع پدیده النینیو در قاره آسیا برای کشورمان چه وضعیتی ایجاد میکند، گفت: ما چندین دورپیوند در هواشناسی داریم. در واقع حدود ده دورپیوند وجود دارد که با همدیگر تناسبهای مختلفی دارند و در هر منطقهای از جهان اثرات متفاوتی میگذارند. یکی از آنها انسو نام دارد که شامل النینیو و لانینا است.
وی با بیان اینکه النینیو به معنای پسر مسیح و لانینا به معنای دختر مسیح است، اضافه کرد: دلیل این نامگذاری این است که این تغییرات آب گرم در اقیانوس آرام، یعنی در غرب و شرق آن که بسیار مهم است، معمولاً در ایام مسیحیت اتفاق میافتد. این پدیدهها به صورت پریودیک و دورهای رخ میدهند؛ یعنی ممکن است هر چند سال یک بار، برای نمونه برای چهار سال یا سه سال یا پنج سال، ناگهان در غرب اقیانوس آرام دما بالا برود و در شرق آن سرد شود و بالعکس.
این محقق حوزه هواشناسی درخصوص وضعیت فعلی جهان از نظر سازمان هواشناسی، تصریح کرد: اکنون سازمان جهانی هواشناسی اعلام کرده که ما امسال در سوپر النینیو هستیم. سوپر النینیو حالتی است که دمای آب اقیانوسها از یک مقداری بیشتر از نرمال میشود. امسال گفته میشود که دمای آب در حدود سه و سه دهم درجه بالا میرود.
وی افزود: البته دمای آب معمولاً خیلی کم بالا میرود و به صورت نرمال یک تا دو درجه بیشتر نمیتواند باشد، ولی در این مواقع تا سه یا چهار دهم درجه بیشتر هم بالا میرود. ما سوپر النینیوهایی در صد سال پیش هم داشتیم که مثلاً دمای آنها در دو و هشت دهم یا دو و نه دهم بوده، اما امسال صحبت از ارقامی مانند سه و شش دهم یا سه و هشت دهم درجه است که تغییرات زیادی را روی کره زمین ایجاد میکند.
نقد نادیده گرفتن اثرات النینیو در ایران
او با طرح اینکه برخی کارشناسان داخلی اثرات این پدیده بر ایران را نادیده میگیرند، خاطرنشان کرد: بنده افرادی را در ایران میشناسم که البته برخی از آنها شاگرد خودم بودهاند، اما متأسفانه اثرات این پدیده را بر روی منطقه ایران نادیده میگیرند. آنها میگویند چون این پدیده در نواحی استوایی شکل میگیرد، اثرات آنچنانی روی ما ندارد.
اردکانی ادامه داد: اما تحقیقات نشان داده است که در زمان النینیو، رطوبت زیادی به منطقه ایران وارد شده و در نتیجه احتمالاً بارندگیهای نسبتاً خوبی در غرب و مرکز و شمال ایران خواهیم داشت. این اتفاق در بازه پاییز و زمستان میافتد و حتی میتواند بهار را هم شامل شود که البته نیازمند تحقیقات فشرده است.
وی با بیان اینکه بنده شصت سال در این حوزه تجربه دارم و نباید با هیاهو برخورد کرد، گفت: برخی تحقیقات من نشان میدهد که در سوپر النینیو احتمال بارندگی بیشتر است، اما سالهایی هم دیده شده که ما سوپر النینیو داشتیم ولی به دلیل سایر دورپیوندها که دنیایی از علم در آنها نهفته است، شدت اثرات آن در ایران کم شده است. مثلاً در کالیفرنیای آمریکا که بنده در آنجا زندگی کردهام، اثرات این پدیده بسیار زیاد است و باعث بارندگیهای شدید در مناطق کمآب میشود، اما در ایران باید تمام دورپیوندها را با هم سنجید.
اردکانی در پاسخ به اینکه پیامد این پدیده بر چالشهای آب شرب، کشاورزی و حفاظت و احیای تالابها، رودخانهها و به ویژه دریاچه ارومیه چیست، تاکید کرد: چالش اصلی ما در ایران مدیریت آب است. ما واقعاً مدیریت آب نداریم. بنده بارها گفتهام که در این سیلابهایی که ایجاد میشود، تمام این منابع آبی به هدر میرود. ما نمیتوانیم این آبها را انبار کرده و در جاهای مخصوص ذخیره کنیم تا به موقع استفاده کنیم.
این محقق حوزه هواشناسی با اشاره به ضرورت مهار روانآبها، خاطرنشان کرد: برای مثال در سالهای نود و هفت و نود و هشت، بارندگیهای بسیار سیلآسایی در فروردین و اسفند داشتیم که تمام غرب و جنوب غرب و حتی مرکز و تهران را فرا گرفت. بنده آن را بررسی کردم؛ آن سال اصلاً سال سوپر النینیو نبود، بلکه سیستمهای داینامیکی دیگری از ایران عبور میکردند.
اردکانی در ادامه بیان کرد: یا مثلاً دو سال پیش در مردادماه که بنده پیشبینی کرده بودم، پدیده مونسون تمام ایران را گرفت. این شرایطی شبیه سال هزار و سیصد و سی و پنج بود که در آن زمان هم بارندگیهای شدیدی داشتیم و حتی امامزاده داوود را سیل برد.
وی با بیان اینکه شدت بارشها در زمانهای کوتاه بسیار بالاست، گفت: در چنین مواقعی رعد و برقهایی ایجاد میشود که میتواند در عرض یک ساعت حدود پنج اینچ بارندگی، یعنی حدود یکصد و بیست میلیمتر بارش ایجاد کند. در این موقعیت است که روانآبهای زیادی ایجاد میشود و کشورهایی که مدیریت خوب دارند، از این آبها برای کشاورزی و شرب استفاده میکنند.
اردکانی درباره نوع مدیریت آب در کشورمان توضیح داد: ما نیازمند دو نوع مدیریت هستیم؛ یکی مدیریت دولتی که باید برای این مسائل راهکار داشته باشد و یکی مدیریت مردم که باید فرهنگ مصرف آب برای آنها نهادینه شود. ما در کمربند خشکی زمین هستیم و بارندگی کمی داریم و فقط گاهی که دورپیوندها با هم جفت میشوند، بارندگی خوبی داریم که باید آن را مدیریت کنیم.
پیشنهاد مدل ژاپنی برای ذخیره آب در سدها
او با طرح اینکه مناطق بین بیست و پنج تا سی و دو درجه از نظر جغرافیایی اصولاً کمبارش هستند، اضافه کرد: به جز مناطق شمالی که سیستمهای خاص خودشان را دارند، بقیه مناطق کشور کمبارش هستند و مردم باید مدیریت کنند. دولت نمیتواند به تنهایی کاری کند؛ مردم باید یاد بگیرند که مثلاً در زمان کمآبی، بیهوده شیر آب را باز نکنند یا دفعات استحمام را مدیریت کنند.
اردکانی در پاسخ به اینکه آیا الگوی تفکیک آب شرب در ایران قابل اجراست، تصریح کرد: بله، قطعاً این الگو جواب میدهد، اما این کار باید از سالها قبل شروع میشد. اکنون در همه ساختمانهای ما از آب شرب استفاده میشود در حالی که در کشورهای دیگر لولهکشیهای مخصوصی هست. ما باید مخازن آب داشته باشیم تا روانآبها را مهار و تصفیه کنیم و برای کشاورزی یا منابع غیرشرب استفاده نماییم.
وی اضافه کرد: ما فقط در زمان بحرانها داد و بیداد میکنیم و بعد از آن دیگر دنبال این نمیرویم که این پدیدهها دوباره اتفاق میافتند. مانند آلودگی هوای تهران که فقط در زمان اوج آن، مدارس را تعطیل میکنند و دنبال راهکار اساسی نمیروند.
وی با ارائه پیشنهادی برای مدیریت سدهای کشور گفت: پیشنهادی که من دارم در کشورهایی مثل ژاپن اجرا میشود. در آنجا برای سدهایی که آب کمی دارند، پروژهای با همکاری سه وزارتخانه دفاع، نیرو و راه اجرا میشود. در اسفندماه و اوایل فروردین که هوا سرد است، ارتش با کامیونهای خود تمام برفهای کوهستانها و جادههای اطراف را جمعآوری کرده و در پشت سدها انبار میکند. این برفها در بهار و تابستان به تدریج ذوب میشوند و کمبود آب را جبران میکنند. این یک پروژه تحقیقاتی و عملیاتی است که باید در ایران هم اجرایی شود.
رد ادعای گرمای بیسابقه و پیشبینی بارشهای زودرس
این محقق حوزه هواشناسی در واکنش به ادعاهای مطرح شده درباره داغترین سال قرن، اظهار کرد: برخی از جمله خانم تاجبخش که شاگرد بنده بودهاند، گفتهاند که چون امسال النینیو داریم، ایران هم بسیار داغ میشود. بنده این مطلب را رد میکنم. ما امسال سال نرمال خود را خواهیم داشت. النینیو از مرداد به آن طرف شدید میشود تا به زمان ژانویه و کریسمس برسد. برخلاف سال گذشته که پاییز خشکی داشتیم و بنده گفتم که بارشها از دهم آذر شروع میشود و همانطور هم شد، امسال وضعیت متفاوت است.
او با طرح اینکه امسال شاهد تغییرات مثبتی در الگوها هستیم، اضافه کرد: بنده فکر میکنم برخلاف سال گذشته، امسال از اوایل آبانماه بارندگیهای ما شروع شود. اگر در شهریور بارندگی نداریم، اما در شمال غرب ایران یعنی آذربایجان غربی و شرقی و البرز و سواحل خزر، سیستمهایی عبور میکنند که بارشهای خوبی میدهند.
اردکانی خاطرنشان کرد: امسال چون سال النینیو است، احتمالاً بارندگی پاییز نرمال یا کمی بیشتر از نرمال خواهد بود. برای زمستان هم پیشبینی بنده این است که با استقرار سیستمهای مدیترانهای، وضعیت خوبی داشته باشیم. اما برای تیر و مرداد، بارندگی زیادی نمیبینم و اثرات مونسون در آن دوره آنچنان نخواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما