به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، اصفهان بار دیگر میزبان سینمایی است که بیش از هر ژانر دیگری با آینده پیوند خورده است؛ سینمای کودک و نوجوان، سی‌وهشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم‌های کودکان و نوجوانان در اصفهان، فرصتی برای بازخوانی جایگاه سینمایی است که گاه در سایه سینمای بزرگسال قرار می‌گیرد، اما تأثیر آن بر شکل‌گیری شخصیت، نگرش و جهان‌بینی نسل آینده، به‌مراتب عمیق‌تر و ماندگارتر از بسیاری از آثار پرهزینه و پرهیاهوی سینمایی است.
این جشنواره، افزون بر آنکه رویدادی فرهنگی و هنری به شمار می‌رود، می‌تواند به محلی برای بازاندیشی درباره مسئولیت سینما در برابر کودکان و نوجوانان و آینده فرهنگی ایران تبدیل شود.
کودکان و نوجوانان، مخاطبان امروز سینما و سرمایه‌های فردای کشورند. آنان در سال‌هایی زندگی می‌کنند که بخش مهمی از باورها، ارزش‌ها، تخیل و شیوه مواجهه‌شان با جهان شکل می‌گیرد. تصویرهایی که در این دوران می‌بینند، داستان‌هایی که با آنها همذات‌پنداری می‌کنند و قهرمانانی که در ذهن خود می‌سازند، در شکل‌گیری هویت فردی و اجتماعی‌شان نقشی انکارناپذیر دارند. از همین رو، سینمای کودک و نوجوان را نباید گونه‌ای فرعی یا مناسبتی در صنعت سینمای ایران دانست؛ این سینما یکی از بنیادی‌ترین عرصه‌های سرمایه‌گذاری فرهنگی برای ساختن آینده‌ای آگاه‌تر، خلاق‌تر و امیدوارتر است.
با وجود چنین اهمیتی، سینمای کودک و نوجوان در ایران همواره با چالش‌هایی جدی مواجه بوده است؛ از محدودیت‌های تولید و دشواری تأمین منابع مالی گرفته تا کمبود سالن‌های مناسب اکران، ضعف در بازاریابی، کاهش استمرار تولید آثار باکیفیت و رقابت سنگین با محصولات سرگرم‌کننده خارجی و محتوای گسترده فضای مجازی. در چنین شرایطی، برگزاری جشنواره‌ای ملی و بین‌المللی با سابقه سی‌وهشت‌ساله، زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که از محدوده چند روز نمایش فیلم فراتر برود و به موتور محرک تولید، توزیع، آموزش و حمایت از سینمای کودک و نوجوان تبدیل شود.
جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان باید بیش از آنکه ویترینی برای نمایش آثار باشد، محلی برای شکل‌گیری سیاست‌های پایدار در این حوزه باشد؛ جایی که فیلم‌سازان جوان فرصت معرفی و تجربه‌اندوزی پیدا کنند، تهیه‌کنندگان به سرمایه‌گذاری در این عرصه ترغیب شوند، نویسندگان به خلق داستان‌های متناسب با نیازها و دغدغه‌های نسل جدید روی بیاورند و مدیران فرهنگی نیز از دل گفت‌وگوها و تجربه‌های جشنواره، راهکارهایی عملی برای احیای این سینما استخراج کنند. اگر قرار است کودکان و نوجوانان در مرکز توجه قرار گیرند، این توجه باید در تمام زنجیره تولید تا اکران و دسترسی مخاطب به فیلم ادامه داشته باشد.
جایگاه واقعی سینمای کودک نه صرفاً با افزایش تعداد مهمانان، گسترش تشریفات یا برگزاری مراسم پرزرق‌وبرق، بلکه با اثرگذاری واقعی بر جریان سینمای ایران به دست می‌آید. جشنواره‌ای می‌تواند در صدر رویدادهای سینمایی کشور قرار گیرد که به تولید آثار ماندگار کمک کند، نسل تازه‌ای از فیلم‌سازان را پرورش دهد، مخاطبان کودک و نوجوان را به سالن‌های سینما بازگرداند و در نهایت، نسبت میان سینما و جامعه را از سنین پایه تقویت کند.
چنین جایگاهی مستلزم آن است که سیاست‌گذاران فرهنگی، نهادهای سینمایی، رسانه‌ها و بخش خصوصی، سینمای کودک و نوجوان را مسئولیتی مشترک بدانند. این حوزه نباید تنها در روزهای برگزاری جشنواره مورد توجه قرار گیرد و پس از خاموش‌شدن چراغ سالن‌ها به حاشیه بازگردد.
سی‌وهشتمین دوره جشنواره در اصفهان، از نظر شکل و محتوای برخی برنامه‌ها، نشانه‌هایی از تلاش برای ایجاد پیوند میان سینما، هویت اجتماعی را به نمایش گذاشت. برگزاری مراسم افتتاحیه در گلزار شهدای شهر اصفهان، به‌جای تکرار الگوی مرسوم افتتاحیه‌های جشنواره‌ای، یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های این دوره بود. این انتخاب، افتتاح جشنواره را از فضای معمول سخنرانی‌ها و برنامه‌های تشریفاتی دور کرد و آن را در روزهای پساجنگ و شهادت تعدادی از هموطنان عزیزمان به فرصتی برای تأمل درباره ایثار و ارزش‌هایی پیوند زد که در حافظه جمعی جامعه ایرانی جایگاهی ویژه دارند.
حضور مهمانان جشنواره در تجمعات شبانه اصفهان در نخستین شب اقامتشان در این شهر نیز وجه دیگری از این تجربه بود. این حضور، رویداد سینمایی را از محدوده سالن‌های نمایش بیرون برد و به فضای عمومی شهر پیوند زد. در چنین موقعیت‌هایی، جشنواره می‌تواند معنایی فراتر از تماشای فیلم پیدا کند و به عرصه‌ای برای مشاهده و تجربه نزدیک‌تر جامعه تبدیل شود؛ به‌ویژه هنگامی که موضوع آن کودک و نوجوان است و مفهوم آینده، امید و مسئولیت در کانون توجه قرار دارد.
سینمای کودک و نوجوان برای اثرگذاری به داستان‌هایی نیاز دارد که بدون شعارزدگی، مفاهیمی چون همدلی، فداکاری، عدالت، دوستی، شجاعت و تعلق اجتماعی را به زبان تصویر روایت کنند. کودکان بیش از آنکه از توصیه‌های مستقیم تأثیر بپذیرند، از شخصیت‌ها و انتخاب‌های آنان می‌آموزند. بنابراین، وظیفه سینما نه انتقال یک‌سویه پیام، بلکه فراهم‌کردن بستری برای پرسشگری، تخیل و فهم عمیق‌تر جهان است.
از دیگر اقدامات قابل تقدیر این دوره، یادبود شهدای مدرسه شجره طیبه میناب و نصب تصاویر این شهدا در کاخ جشنواره بود. این یادبود، یادآور آن است که رویدادهای فرهنگی نمی‌توانند نسبت به رنج‌ها و داغ‌های جامعه بی‌تفاوت باشند. نصب تصاویر شهدا در فضای جشنواره، فرصتی برای پاسداشت یاد قربانیان و توجه به اهمیت امنیت و آرامش کودکان و نوجوانان فراهم کرد؛ نسلی که حق طبیعی آن، برخورداری از زندگی، آموزش، بازی، رؤیاپردازی و آینده‌ای امن است.
در کنار این موارد، سی‌وهشتمین جشنواره با چالش‌هایی اجرایی نیز روبه‌رو است که نمی‌توان از کنار آنها به‌سادگی گذشت. برخلاف دوره‌هایی که بخشی از نمایش فیلم‌ها در سالن‌های سینمای سطح شهر اصفهان برگزار می‌شد، امسال تمامی اکران‌ها به‌صورت متمرکز در کاخ جشنواره، یعنی سالن اجلاس سران اصفهان، انجام شد. تمرکز برنامه‌ها در یک محل، از منظر هماهنگی اجرایی و گردهم‌آوردن عوامل و مهمانان می‌تواند مزایایی داشته باشد؛ اما در عمل، مسافت محل برگزاری و دشواری رفت‌وآمد، به‌ویژه برای خانواده‌ها و مخاطبان کودک و نوجوان، از جمله مسائلی بود که بر تجربه حضور در جشنواره تأثیر می‌گذارد.
مهم‌تر از آن، آماده‌نبودن بخش‌هایی از سالن و ادامه فعالیت برخی عوامل فنی و تأسیساتی در زمان برگزاری جشنواره، از جمله ایراداتیست که ضرورت توجه جدی‌تر به برنامه‌ریزی اجرایی را آشکار کرد. جشنواره‌ای که مخاطب اصلی آن کودکان و نوجوانان هستند، باید بیش از هر رویداد دیگری به کیفیت محیط، نظم برنامه‌ها، آسایش خانواده‌ها و استانداردهای میزبانی توجه داشته باشد. حضور نیروهای مشغول به کار در بخش‌هایی از فضای جشنواره، در حالی که نمایش‌ها و برنامه‌ها در جریان است، تصویری از ناتمام‌ماندن برخی مراحل آماده‌سازی ارائه می‌دهد؛ مسئله‌ای که با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و تحویل به‌موقع فضاها می‌توان از تکرار آن جلوگیری کرد.
از سوی دیگر، متمرکزشدن تمام نمایش‌ها در یک مجموعه، ضرورت توجه به دسترسی عمومی را دوچندان می‌کند. جشنواره کودک و نوجوان زمانی موفق‌تر خواهد بود که کودکان مناطق مختلف شهر، خانواده‌های کم‌برخوردار و علاقه‌مندان دور از مرکز برگزاری نیز فرصت حضور برابر در آن را داشته باشند. استفاده از ظرفیت سالن‌های سینمایی سطح شهر، در کنار کاخ اصلی جشنواره، می‌تواند به گسترش مخاطبان، تقویت ارتباط با شهروندان و افزایش سهم جشنواره در زندگی روزمره شهر کمک کند.
اصفهان با پیشینه فرهنگی، ظرفیت‌های هنری و پیوند دیرینه‌اش با مفهوم خلاقیت و خیال، میزبان مناسبی برای چنین رویدادی است؛ اما تداوم این میزبانی زمانی ارزشمند خواهد بود که تجربه هر دوره به اصلاح کاستی‌ها و ارتقای کیفیت دوره بعد منجر شود. جشنواره‌ای با سابقه سی‌وهشت دوره‌ای، شایسته آن است که از آزمون‌وخطاهای تکراری فاصله بگیرد و به الگویی حرفه‌ای در مدیریت رویدادهای فرهنگی تبدیل شود.
سی‌وهشتمین جشنواره فیلم‌های کودکان و نوجوانان را باید مجموعه‌ای از فرصت‌ها، تجربه‌های ارزشمند و ضرورت‌های اصلاح‌نشده دانست؛ دوره‌ای که از یک سو با افتتاحیه معنوی در گلزار شهدا، حضور مهمانان در تجمعات شبانه و یادبود شهدای مدرسه شجره طیبه میناب، تلاش کرد به تجربه‌ای فراتر از نمایش فیلم دست یابد و از سوی دیگر، با چالش‌های مربوط به تمرکز اکران‌ها، مسافت و آماده‌سازی محل برگزاری مواجه شد.
با این همه، معیار نهایی موفقیت چنین جشنواره‌ای نه صرفاً کیفیت مراسم افتتاحیه است و نه تعداد روزهای نمایش فیلم؛ معیار اصلی آن، اثری است که بر آینده سینمای ایران و جهان ذهنی کودکان و نوجوانان می‌گذارد. آینده سینمای ایران را باید از امروز و از جایی آغاز کرد که کودکان، با چشمانی کنجکاو، نخستین رؤیاهای خود را بر پرده نقره‌ای جست‌وجو می‌کنند.
انتهای پیام/
نظر شما