به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ نشست وزرای آموزش کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای (SCO) یکی از سازوکارهای کلیدی همکاری چندجانبه در حوزه آموزش است که موجب تسهیل جابه‌جایی علمی، تبادلات دانشگاهی و آموزشی، و ابتکارات مشترک آموزشی می‌شود. نشست‌های وزرای آموزش کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای از سال ۲۰۱۲ به ابتکار چین برگزار شده‌اند.

چارچوب حقوقی همکاری در حوزه آموزش در چارچوب سازمان همکاری شانگهای شامل «توافق‌نامه میان دولت‌های کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای درباره همکاری در آموزش» مورخ ۱۵ ژوئن ۲۰۰۶، و همچنین «یادداشت تفاهم همکاری میان مؤسسات آموزش عالی و آموزش فنی و حرفه‌ای در حوزه فرهنگ و هنر کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای» است که در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۱ در دوشنبه امضا شد.

بیش از ۳۰ نماینده از کشورهای عضو در نشست امسال شرکت داشتند؛ از جمله وزرای آموزش، معاونان آن‌ها، رؤسای دانشگاه‌ها و مسئولان نهادهای مرتبط. دکتر حسین سیمایی صراف، وزیر علوم کشورمان نیز در این نشست شرکت داشت.

در آغاز نشست، «آندری ایوانتس» وزیر آموزش جمهوری بلاروس، بر اهمیت تقویت همکاری میان کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در حوزه آموزش، گسترش تبادلات علمی-آکادمیک، و اجرای برنامه‌های آموزشی مشترک و پروژه‌های پژوهشی تأکید کرد.

در ادامه، «سهیل خان» معاون دبیرکل سازمان همکاری شانگهای نیز تأکید کرد که همکاری آموزشی همچنان یکی از حوزه‌های کلیدی تعاملات انسانی در این سازمان است. او اهمیت شکل‌گیری یک فضای آموزشی مشترک در چارچوب SCO، گسترش تبادل دانشجویان و دانشگاهیان، و تربیت متخصصان ماهر را برجسته کرد.

رئیس‌جمهور بلاروس، «الکساندر لوکاشنکو»، نیز پیام تبریکی برای شرکت‌کنندگان این نشست ارسال کرد. در این پیام آمده است: رئیس‌جمهور بارها بر نقش ویژه سازمان همکاری شانگهای به ‌عنوان یک بستر منحصر به‌فرد برای همکاری چندبعدی میان کشورهایی با تمدن‌ها، فرهنگ‌ها و مدل‌های توسعه متفاوت تأکید کرده است. رئیس‌جمهور بلاروس توجه ویژه‌ای به حوزه آموزش دارد. او در نشست سال گذشته سران سازمان همکاری شانگهای در تیانجین پیشنهاد ایجاد یک فضای مشترک علمی و نوآوری و همچنین یک پلتفرم آموزشی منطقه‌ای را مطرح کرده بود.

محورهای مطرح شده در نشست

در این نشست، اعضاء درباره موضوعاتی همچون بهبود نظام‌های آموزشی ملی، ارتقای کیفیت آموزش نیروی انسانی، استفاده از فناوری‌های دیجیتال، افزایش تحرک علمی دانشجویان و اعضای هیئت علمی، تقویت ارتباط میان دانشگاه‌ها و توسعه همکاری‌های علمی و فناوری در چارچوب سازمان بحث و تبادل نظر کردند. همچنین اولویت‌های همکاری در حوزه آموزش و علم برای بازه ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ مورد بررسی قرار گرفت و در پایان نشست، یک پروتکل همکاری به امضا رسید.

در حاشیه این رویداد، کنفرانس «دانشگاه شانگهای» نیز با میزبانی دانشگاه دولتی بلاروس (BSU) و دبیرخانه ملی دانشگاه SCO در بلاروس برگزار شد. در این کنفرانس موضوعاتی مانند بهبود همکاری شبکه‌ای دانشگاه‌ها، افزایش کارآمدی سازوکارهای اجرای برنامه‌های آموزشی مشترک و گسترش ارتباطات علمی میان مؤسسات آموزش عالی کشورهای عضو بررسی شد.

به طور کلی، محورهای مطرح‌ شده در نشست وزرای آموزش SCO عبارتند از:

بهبود نظام‌های آموزشی ملی و اصلاحات ساختاری

در چارچوب SCO، کشورها بر اصلاح نظام‌های آموزشی خود با هدف «هم‌راستاسازی با استانداردهای جهانی» تمرکز دارند. در نشست‌های اخیر (از جمله مینسک و ارمچی)، اعضا درباره نوسازی ساختار آموزش عالی، بهبود کیفیت آموزش پایه و تخصصی و پیوند آموزش با نیازهای بازار کار گفت‌وگو کرده‌اند. این روند در اسناد SCO به‌عنوان بخشی از «مدرن‌سازی آموزش» و تحقق اهداف توسعه پایدار (SDG ۴) تعریف می‌شود.

ارتقای کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی

یکی از محورهای اصلی، حرکت به سمت تربیت «نیروی انسانی مهارت‌محور و فناورانه» است. کشورهای عضو تأکید دارند که آموزش باید به سمت مهارت‌های کاربردی در علوم پایه، مهندسی، فناوری و نوآوری حرکت کند. نمونه آن در بلاروس، اجرای برنامه‌های آموزشی پیشرفته با همکاری دانشگاه‌های چین و روسیه است که شامل کارآموزی صنعتی و آموزش فردی‌سازی‌شده است.

به‌کارگیری فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی

دیجیتالی‌سازی یکی از ستون‌های اصلی همکاری آموزشی SCO است. در اسناد رسمی، «تحول دیجیتال آموزش» شامل استفاده از هوش مصنوعی، توسعه آموزش آنلاین، و ایجاد پلتفرم‌های مشترک آموزشی عنوان شده است. همچنین در اجلاس ارمچی، «طرح توسعه آموزش دیجیتال SCO» و «اتحاد آموزش دیجیتال» تصویب شد که هدف آن گسترش یادگیری مبتنی بر فناوری در سطح منطقه است.

تحرک علمی و دانشگاهی

SCO یک شبکه دانشگاهی مشترک (SCO University) ایجاد کرده که هدف آن تسهیل جابه‌جایی دانشجویان و استادان، تبادل واحدهای درسی و همکاری میان دانشگاه‌هاست. این ساختار شامل ده‌ها دانشگاه عضو در کشورهای مختلف است و به‌عنوان ابزار اصلی «بین‌المللی‌سازی آموزش» عمل می‌کند.

تقویت ارتباطات میان دانشگاه‌ها

در چارچوب SCO University، دانشگاه‌ها در قالب شبکه‌ای منطقه‌ای همکاری می‌کنند که شامل طراحی برنامه‌های مشترک، ایجاد رشته‌های جدید (مثل هوش مصنوعی، داده‌های کلان و فناوری سبز) و توسعه مراکز نوآوری است. این همکاری‌ها به‌طور مستقیم با هدف تبدیل دانشگاه‌ها به «مراکز نوآوری اقتصادی و علمی» تعریف شده‌اند.

همکاری علمی و فنی چندجانبه

کشورهای عضو بر توسعه پروژه‌های تحقیقاتی مشترک، همکاری در فناوری‌های نوین و ایجاد بسترهای نوآوری تأکید دارند. طبق استراتژی SCO، همکاری علمی-فنی باید در حوزه‌های اولویت‌دار مانند فناوری‌های پیشرفته، انرژی، دیجیتال‌سازی و صنایع دانش‌بنیان توسعه یابد.

در ۱۷ ژوئن نیز «مجمع دانشمندان جوان سازمان همکاری شانگهای» در دانشگاه دولتی بلاروس برگزار شد. این رویداد نمایندگانی از جامعه علمی کشورهای عضو را گرد هم آورد تا درباره چشم‌انداز همکاری‌های علمی و فناوری، حمایت از طرح‌های پژوهشی جوانان و اجرای پروژه‌های علمی مشترک گفتگو کنند.

همچنین در مجموعه «دهکده دانشجویی» در مینسک، مراسم کاشت درخت و افتتاح «خیابان دوستی SCO» برگزار شد. این برنامه به مناسبت بیست‌وپنجمین سالگرد تأسیس سازمان همکاری شانگهای برگزار شد و نمادی از تقویت دوستی، اعتماد متقابل و حسن همجواری میان اعضای این سازمان بود.

همچنین طرف‌ها اولویت‌های همکاری در حوزه آموزش و علم برای دوره ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ را بررسی کردند. در پایان نشست نیز یک پروتکل به امضای طرف‌های شرکت‌ کننده رسید.

نقش آموزش در عصر تحول دیجیتال

وزیر آموزش بلاروس در سخنرانی خود گفت: ما در عصر تغییرات سریع زندگی می‌کنیم. هوش مصنوعی، تحول دیجیتال، توسعه فناوری‌های پیشرفته، امنیت سایبری و دگرگونی اقتصاد جهانی، الزامات کاملاً جدیدی را برای آموزش نیروی انسانی ایجاد کرده‌اند.

او افزود که در بلاروس، آموزش‌های پیشرفته برای متخصصان حوزه‌های فناوری‌های نوین و صنایع دانش‌بنیان با نظارت ویژه دولت و رئیس‌جمهور در حال اجراست.

بر اساس گفته او، برنامه‌های آموزشی آزمایشی در دانشگاه‌های پیشروی بلاروس و با همکاری دانشگاه‌های چین، روسیه و دیگر کشورها راه‌اندازی شده‌اند. این برنامه‌ها شامل آموزش بنیادی پیشرفته، یادگیری فردی‌سازی‌شده و کارآموزی در شرکت‌های صنعتی بزرگ هستند.

به گفته وزیر، این برنامه‌ها امکان تربیت متخصصان آینده در علوم طبیعی و مهندسی و همچنین پژوهشگران مجهز به مهارت‌های کاربردی را فراهم می‌کند.

چالش‌های همکاری علمی در جهان

آندری ایوانتس همچنین اشاره کرد که در مرزهای خارجی سازمان همکاری شانگهای، نوعی گسست در فضای آموزشی بین‌المللی، سیاسی‌شدن همکاری‌های دانشگاهی و محدودیت‌های روبه‌افزایش در همکاری‌های علمی وجود دارد.

او تأکید کرد: در چنین شرایطی، ایجاد سازوکارهای پایدار و مبتنی بر احترام متقابل در آموزش و علم اهمیت ویژه‌ای دارد. سازمان همکاری شانگهای تمام ظرفیت‌های لازم را برای این کار دارد؛ از جمله دانشگاه‌های بزرگ، مراکز تحقیقاتی قدرتمند، شرکت‌های فناوری در حال رشد و تنوع فرهنگی و تمدنی منحصر به‌فرد.

نقش سازمان همکاری شانگهای

سهیل خان، معاون دبیرکل سازمان همکاری شانگهای، نیز در این نشست گفت: سازمان همکاری شانگهای اهمیت ویژه‌ای برای توسعه همکاری در آموزش و علم قائل است. در راهبرد توسعه سازمان تأکید شده است که کشورهای عضو، همکاری‌های علمی، فنی و نوآورانه را در حوزه‌های اولویت‌دار توسعه خواهند داد و پروژه‌های تحقیقاتی مشترک انجام خواهند داد.

به گفته او، کشورهای عضو قصد دارند ارتباطات خود را با مؤسسات آموزشی پیشرو گسترش دهند و بهترین تجربیات آموزشی را از طریق ظرفیت دانشگاه شانگهای ترویج کنند.

ابتکار مینسک

در پایان نشست، یک پروتکل همکاری برای بازه ۲۰۲۷ تا ۲۰۲۹ امضا شد. مهم‌ترین دستاورد این نشست، معرفی «ابتکار مینسک» بود. بلاروس پیشنهاد ایجاد یک کنسرسیوم علمی و آموزشی از دانشگاه‌های SCO و شرکت‌های فناوری پیشرفته را مطرح کرد.

در سطح مفهومی، این طرح به‌ عنوان یک «زیرساخت پژوهشی انعطاف‌پذیر» در بالای نظام آموزش عالی تعریف شده است؛ بستری برای تربیت نیروی انسانی در حوزه‌های هوش مصنوعی، امنیت سایبری و فناوری‌های پیشرفته.

همچنین کشورهای عضو از چند ابتکار دیگر نیز حمایت کردند، از جمله:

پروژه آکادمی مدیریت دولتی از قرقیزستان

پردیس آنلاین از ازبکستان

بیانیه‌های چین درباره آموزش مدارس

و انجمن فارغ‌التحصیلان SCO از روسیه

تحول دانشگاه سازمان همکاری شانگهای

توجه ویژه‌ای به توسعه دانشگاه شبکه‌ای SCO شد. نسخه به‌روز شده این نهاد تصویب شد، «مرکز علمی بین‌المللی ریاضیات» آغاز به کار کرد و همچنین کار روی ایجاد یک پردیس آنلاین مشترک شروع شد.

مسیر جدیدی برای این دانشگاه تعیین شده است: حرکت از انتقال صرف دانش به سمت توسعه مهارت‌ها و شایستگی‌ها، همراه با اجرای آموزش‌های پروژه‌محور و آموزش دوگانه (آکادمیک-صنعتی).

آندری ایوانتس در این مراسم گفت: آینده متعلق به کشورهایی است که توانایی تولید دانش و بهره‌گیری مؤثر از ظرفیت فکری مردم خود را دارند. امروز دانشگاه‌ها باید به مراکز نوآوری تبدیل شوند و به‌طور نزدیک با شرکت‌های فناوری پیشرفته همکاری کنند. همکاری آموزشی باکیفیت، پایه یک فضای قدرتمند در سازمان همکاری شانگهای است.

در این اجلاس، محورهای اصلی بحث بر تحول نظام آموزش در مواجهه با تغییرات سریع جهانی متمرکز بود؛ از جمله هوش مصنوعی، تحول دیجیتال، امنیت سایبری و دگرگونی اقتصاد جهانی که به گفته مقامات، نیازمند بازتعریف شیوه‌های تربیت نیروی انسانی است. وزیر آموزش بلاروس تأکید کرد که این کشور در همکاری با دانشگاه‌های چین، روسیه و سایر اعضای SCO، برنامه‌های آموزشی آزمایشی را در حوزه‌های فناوری پیشرفته و علوم پایه اجرا می‌کند تا نیروی متخصص آینده را برای حوزه‌های مهندسی، پژوهش و صنایع دانش‌بنیان تربیت کند.

در سطح کلان‌تر، مقامات SCO بر ضرورت مقابله با «تکه‌تکه شدن فضای آموزشی بین‌المللی» و «سیاسی شدن همکاری‌های علمی» تأکید کردند و تشکیل سازوکارهای پایدارتر برای همکاری آموزشی و پژوهشی را ضروری دانستند.

انتهای پیام/