به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از زنجان؛ شهرستان طارم در استان زنجان، یکی از کهنترین و ارزشمندترین پهنههای تاریخی شمالغرب ایران به شمار میرود؛ سرزمینی که در حافظه تاریخی آن، آثار برجستهای از دوران پیش از اسلام بهویژه دوره ساسانی برجای مانده و به همین دلیل در میان پژوهشگران و دوستداران میراث فرهنگی با عنوان «سرزمین آتشکدهها» شناخته میشود. وجود چندین بنای چهارطاقی در نقاط مختلف این شهرستان، طارم را به یکی از مهمترین کانونهای معماری مذهبی باستانی ایران تبدیل کرده است.
بر پایه اسناد و فهرستهای ثبتی، در سال ۱۳۵۳ پنج بنای تاریخی این منطقه با عنوان آتشکدههای ساسانی در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدند؛ آثاری که هر یک بخشی از هویت تاریخی طارم را روایت میکنند و نشان میدهند این منطقه در روزگاران کهن، از جایگاهی مذهبی و فرهنگی برخوردار بوده است.
آتشکده پیرچم، آتشکده تشویر، آتشکده گیلانکشه و آتشکده الزین از مهمترین بناهای این مجموعه تاریخی به شمار میروند. آتشکده پیرچم در نزدیکی روستای پیرچم و بر فراز تپهای مشرف به رودخانه قزلاوزن قرار دارد و با پلان چهارطاقی خود، از نمونههای شاخص معماری مذهبی کهن در طارم است. آتشکده تشویر نیز در نزدیکی روستای تشویر واقع شده و در میان مردم محلی با عنوان «سردخانه تشویر» شناخته میشود. این بنای تاریخی به دلیل ویژگیهای معماری و موقعیت جغرافیایی خود، همواره مورد توجه پژوهشگران بوده است. آتشکده گیلانکشه نیز بر فراز تپهای در نزدیکی این روستا قرار دارد و از دیگر یادگارهای ارزشمند دوره ساسانی در این شهرستان محسوب میشود. آتشکده الزین یا الیز نیز در بخش چورزق و در محدوده روستای الزین قرار گرفته و از بناهای مهم ثبتشده این منطقه است.
ویژگی مشترک این بناها، معماری چهارطاقی آنهاست؛ الگویی که در آن فضا بهصورت مربع یا چلیپایی طراحی شده و با چهار پایه، چهار طاق و پوشش گنبدی شکل تکمیل میشود. مصالح بهکاررفته در این آثار نیز عمدتاً از سنگ، گچ، آهک و ملاتهای سنتی است؛ عناصری که با وجود سادگی ظاهری، استحکام قابلتوجهی به بنا بخشیده و سبب شده برخی از این سازهها قرنها در برابر فرسایش طبیعی و حوادث گوناگون دوام بیاورند.
با این حال، درباره کاربری دقیق برخی از این بناها دیدگاههای متفاوتی از سوی پژوهشگران مطرح شده است. هرچند این آثار در فهرست ملی با عنوان آتشکدههای ساسانی ثبت شدهاند، اما برخی بررسیهای باستانشناختی، احتمال تعلق بخشی از آنها به دورههای میانی اسلامی یا تغییر کاربری آنها در طول زمان را نیز مطرح کردهاند. با این وجود، اصل تاریخی این بناها و ارزش معماری آنها در هویتسازی فرهنگی طارم تردیدی باقی نمیگذارد.
طارم امروز تنها یک شهرستان با طبیعت سرسبز و باغهای زیتون نیست؛ این منطقه در کنار ظرفیتهای کشاورزی و گردشگری، گنجینهای از آثار تاریخی را در خود جای داده که میتواند به یکی از محورهای مهم معرفی تاریخ و تمدن زنجان در سطح ملی تبدیل شود. آتشکدههای طارم، نه فقط بقایای خاموشی از گذشته، بلکه نشانههایی روشن از حضور دیرپای انسان، باور و معماری در این سرزمیناند؛ نشانههایی که همچنان روایتگر تاریخ کهن طارم هستند.
خبرنگار: علی صالحی
انتهای پیام./
نظر شما