هفت روز فرصت برای دیدهشدن، هفت روز برای روایت ظرفیتها، فرهنگ، هنر، اقتصاد، گردشگری و مردمان سرزمینی که شاید سالها در حاشیه توجه رسانههای ملی قرار داشت؛ «ایران جان؛ خراسان شمالی ایران» امروز به پایان میرسد، اما آنچه پس از خاموش شدن دوربینها باقی میماند، مهمتر از تمام لحظاتی است که این استان در قاب شبکههای سراسری دیده شد.
خراسان شمالی در این روزها فرصت پیدا کرد تا خود را از زاویهای متفاوت به ایران معرفی کند؛ استانی که تنوع قومیتی، موسیقی و فرهنگ غنی، طبیعت چشمنواز، ظرفیتهای کشاورزی، صنایع دستی، میراث تاریخی و مردمانی برخوردار از استعدادهای فراوان دارد، اما در کنار تمام این داشتهها، همچنان با محرومیتهایی روبهروست که سالهاست در فهرست مطالبات مردم باقی ماندهاند.
بیتردید یکی از نقاط قوت رویداد «ایران جان» را باید در شکستن بخشی از فاصله رسانهای میان خراسان شمالی و دیگر نقاط کشور دانست؛ فاصلهای که موجب شده این استان، با وجود برخورداری از قابلیتهای فراوان، در ذهن بسیاری از ایرانیان کمتر شناخته شده باشد. حضور شبکههای مختلف رسانه ملی و اختصاص برنامههای متعدد به معرفی ظرفیتهای استان، فرصتی فراهم کرد تا فرهنگ اقوام، موسیقی محلی، جاذبههای گردشگری، محصولات کشاورزی، صنایع دستی و استعدادهای هنری از مرزهای جغرافیایی استان فراتر برود و به مخاطبان بیشتری معرفی شود.
این دیدهشدن، اگر بهدرستی مدیریت شود، میتواند به افزایش گردشگر، رونق بازار محصولات محلی، ایجاد انگیزه برای سرمایهگذاری و تقویت هویت منطقهای منجر شود؛ موضوعی که خراسان شمالی بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.
از سوی دیگر، چنین رویدادی میتواند به بازتعریف تصویر خراسان شمالی کمک کند؛ تصویری که نباید تنها به محرومیت، کمبود امکانات یا فاصله از مراکز توسعه محدود شود. این استان ظرفیت آن را دارد که نه صرفاً بهعنوان منطقهای کمتر برخوردار، بلکه بهعنوان سرزمینی دارای فرصتهای اقتصادی، فرهنگی، گردشگری و سرمایهگذاری به جامعه معرفی شود.
اما خراسان شمالی را نمیتوان تنها با تصاویر زیبای طبیعت، روایت موسیقی محلی، محصولات کشاورزی و ظرفیتهای اقتصادی معرفی کرد. واقعیت این است که استانی با این همه قابلیت، همچنان حتی از داشتن یک متر آزادراه محروم است؛ موضوعی که خود بهتنهایی بخشی از فاصله میان ظرفیتهای توسعه و زیرساختهای موجود را نشان میدهد.
وقتی از توسعه، جذب سرمایهگذار، رونق گردشگری و ارتباط با بازارهای منطقهای سخن میگوییم، راه و زیرساخت حملونقل دیگر یک مطالبه حاشیهای نیست، بلکه یکی از پیشنیازهای اساسی تحقق همین اهداف است. خراسان شمالی برای رسیدن به جایگاه واقعی خود در نقشه اقتصادی کشور، نیازمند شبکه راهی ایمن، سریع و متناسب با ظرفیتهای منطقهای است؛ موضوعی که سالهاست در فهرست مطالبات مردم و فعالان اقتصادی قرار دارد.
در کنار این، محرومیت از شبکه راهآهن و نبود اتصال ریلی به شبکه سراسری نیز یکی دیگر از حلقههای مفقوده توسعه استان است. راهآهن میتواند در کاهش هزینه حملونقل، جابهجایی محصولات، توسعه تجارت و جذب سرمایهگذاری نقش مهمی ایفا کند؛ اما این ظرفیت همچنان برای خراسان شمالی به یک مطالبه جدی تبدیل شده است.
در حوزه حملونقل هوایی نیز محدودیت پروازهای فرودگاه بجنورد و ناپایداری ارتباط هوایی، دسترسی استان به مراکز مهم اقتصادی، اداری و تجاری کشور را با دشواری مواجه کرده است. استانی که قرار است مقصد گردشگران و محل حضور سرمایهگذاران باشد، به ارتباط هوایی پایدار و قابل اتکا نیاز دارد؛ چراکه توسعه اقتصادی بدون دسترسی مناسب و آسان، با موانع جدی روبهرو خواهد شد.
از سوی دیگر، خراسان شمالی حدود ۳۰۰ کیلومتر مرز مشترک با ترکمنستان دارد؛ موقعیتی که میتواند به یکی از مزیتهای راهبردی استان در توسعه تجارت، اقتصاد مرزی و ارتباطات منطقهای تبدیل شود. با این حال، بهرهبرداری کامل از چنین ظرفیتی نیازمند تقویت زیرساختهای مرزی، توسعه ارتباطات تجاری و فراهمشدن زمینههای لازم برای فعالیت اقتصادی است.
فعالشدن گذرگاه مرزی و تقویت ارتباطات با کشور همسایه، بهویژه با توجه به نزدیکیهای قومی و فرهنگی مردم منطقه راز و جرگلان با سوی دیگر مرز، از آرزوهای دیرینه مردم این منطقه و خراسان شمالی به شمار میرود؛ آرزویی که میتواند نقشی فراتر از یک مسیر عبور، در رونق زندگی مردم منطقه ایفا کند.
این استان در حوزه انرژی نیز ظرفیتهایی دارد که میتواند آینده اقتصادی آن را تحت تأثیر قرار دهد. پروژه راهبردی «اترک» با گستره یکهزار و ۶۰۰ کیلومتر، اکنون به مرحلهای رسیده که آغاز مطالعات لرزهنگاری آن میتواند اطلاعات دقیقتری از ساختارهای زیرسطحی و احتمال وجود ذخایر هیدروکربنی در اختیار متخصصان قرار دهد.
اهمیت این پروژه تنها به یک عملیات فنی محدود نمیشود، بلکه «اترک» را میتوان بخشی از برنامه بلندمدت برای شناخت و فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی خراسان شمالی دانست؛ طرحی که در صورت دستیابی به نتایج امیدوارکننده و فراهمشدن زمینه توسعه، میتواند به جذب سرمایهگذاری، توسعه فعالیتهای صنعتی، ایجاد اشتغال پایدار و تقویت جایگاه استان در زنجیره ارزش صنعت انرژی کشور کمک کند.
در بخش صنعت نیز کمبود صنایع بزرگ و مادر، یکی از چالشهای جدی اقتصاد استان است. خراسان شمالی با وجود برخورداری از ظرفیتهای کشاورزی و دامداری، هنوز نتوانسته زنجیره کامل تولید تا فرآوری و عرضه را به اندازه کافی در داخل استان شکل دهد. نتیجه این وضعیت را میتوان در خامفروشی بخشی از محصولات کشاورزی و دامی مشاهده کرد؛ محصولاتی که با زحمت تولیدکنندگان به دست میآیند، اما به دلیل کمبود صنایع تبدیلی، فرآوری، بستهبندی و زیرساختهای بازاریابی، بخش قابل توجهی از ارزش افزوده آنها در خارج از استان ایجاد میشود.
این در حالی است که توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی میتواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان و دامداران، زمینه ایجاد اشتغال پایدار، کاهش ضایعات محصولات و رونق اقتصادی مناطق روستایی را فراهم کند. بنابراین معرفی ظرفیتهای کشاورزی استان در رویدادهایی مانند ایران جان، زمانی اثربخش خواهد بود که به سرمایهگذاری واقعی در حلقههای پس از تولید نیز منجر شود.
محرومیتها تنها به اقتصاد و حملونقل محدود نیست. در حوزه فرهنگ و هنر، کمبود مجتمعهای فرهنگی و هنری و فضاهای مناسب برای فعالیت هنرمندان، یکی از موانع گسترش عدالت فرهنگی است. استانی که در این روزها فرهنگ متنوع اقوام، موسیقی، هنرهای بومی و استعدادهای هنری آن در سطح ملی معرفی شد، برای حفظ و شکوفایی این سرمایهها به زیرساختهای فرهنگی مناسب نیاز دارد.
در حوزه ورزش نیز محدودیت امکانات و زیرساختهای ورزشی در روستاها و مناطق کمبرخوردار، فرصت رشد استعدادهای جوانان را کاهش داده و دسترسی برابر به امکانات ورزشی را با چالش مواجه کرده است. معرفی استعدادهای ورزشی استان، زمانی معنای واقعی پیدا میکند که این استعدادها در روستاها و شهرهای کوچک نیز از امکانات اولیه برای تمرین، آموزش و پیشرفت برخوردار باشند.
این واقعیتها نشان میدهد خراسان شمالی برای رسیدن به توسعه متوازن، تنها به معرفی داشتههایش نیاز ندارد؛ بلکه باید در اولویتبندی پروژههای زیرساختی، ایجاد صنایع مادر و تبدیلی، تقویت حملونقل، توسعه فضاهای فرهنگی و ورزشی و توزیع عادلانه امکانات نیز مورد توجه جدی قرار گیرد.
البته انتظار از یک رویداد رسانهای، حل مستقیم مشکلات عمرانی و اقتصادی نیست؛ اما رسانه میتواند نقطه آغاز مطالبهگری، ایجاد حساسیت عمومی، معرفی فرصتهای سرمایهگذاری و بازتاب نیازهای واقعی مردم باشد. یکی از نقاط قوت ایران جان همین فراهمکردن فرصت برای شنیدهشدن صدای استان در سطح ملی بود؛ اما نقطه ضعف احتمالی چنین رویدادهایی زمانی نمایان میشود که پس از پایان برنامهها، جریان توجه رسانهای نیز متوقف شود.
اگر قرار باشد سهم خراسان شمالی از این رویداد تنها چند روز حضور در آنتن رسانه ملی، تعدادی برنامه، گزارش و گفتوگو باشد، نمیتوان آن را پایان مسیر دانست. معرفی ظرفیتها بدون ایجاد سازوکار برای بهرهبرداری از آنها، تبلیغ گردشگری بدون فراهمکردن زیرساختهای مناسب، نمایش توان تولید بدون اتصال تولیدکننده به بازار و روایت مشکلات بدون تعیین مسیر پیگیری، نمیتواند بهتنهایی تغییر محسوسی در زندگی مردم ایجاد کند.
ارزیابی موفقیت «ایران جان» نیز نباید تنها بر تعداد برنامههای پخششده، میزان حضور شبکهها یا گستردگی پوشش رسانهای استوار باشد. پرسش اصلی این است که چند نفر با خراسان شمالی آشنا شدند؟ آیا این آشنایی به سفر بیشتر گردشگران منجر خواهد شد؟ آیا محصولات استان فرصت بیشتری برای عرضه پیدا میکنند؟ آیا سرمایهگذاران با ظرفیتهای واقعی منطقه آشنا میشوند؟ آیا پروژههایی مانند راهآهن، توسعه زیرساختهای مرزی، صنایع تبدیلی و طرح اترک با جدیت بیشتری دنبال خواهند شد؟ و مهمتر از همه، آیا مطالبات مردم پس از پایان این رویداد نیز در صدر توجه رسانهها و مسئولان باقی میماند؟
«ایران جان» میتواند آغاز یک مسیر باشد؛ مسیری که در آن معرفی استان به یک برنامه مقطعی محدود نشود و رسانهها، مدیران، دستگاههای اجرایی، فعالان اقتصادی و فرهنگی، هرکدام سهم خود را در تبدیل فرصت رسانهای به دستاورد واقعی ایفا کنند.
البته در این میان، یک مقایسه جالب هم در فضای مجازی شکل گرفت؛ برخی معتقدند محمدمهدی شهریاری، نماینده مردم خراسان شمالی در مجلس، در جریان مناظره تلویزیونی با نماینده تهران و با همان جمله جنجالی «بده بره»، شاید در چند دقیقه بیشتر از هفت روز رویداد «ایران جان» توانسته نام خراسان شمالی را بر سر زبانها بیندازد! جملهای که پس از واکنش عصبی شهریاری در جریان مناظره، بهسرعت در فضای مجازی وایرال شد و بار دیگر نام خراسان شمالی را به میان آورد.
فارغ از محتوای آن مناظره و ادبیات بهکاررفته، همین مقایسه یک پرسش قابل تأمل را پیش میکشد: چرا گاهی یک جمله جنجالی در چند دقیقه میتواند توجه عمومی را جلب کند، اما معرفی ظرفیتهای یک استان با صرف هزینه و برنامهریزی گسترده رسانهای، به هفت روز زمان نیاز دارد؟ شاید این اتفاق بیش از هر چیز نشان میدهد که دیدهشدن فقط به حضور در قاب رسانهها وابسته نیست، بلکه شیوه روایت، جذابیت پیام و قدرت اثرگذاری آن نیز اهمیت دارد.
با این حال، اگر قرار باشد خراسان شمالی تنها با یک جمله جنجالی یا چند روز برنامه تلویزیونی شناخته شود، هنوز راه زیادی تا معرفی واقعی ظرفیتهای این استان باقی مانده است. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این توجه مقطعی به یک جریان مستمر رسانهای و مطالبهگری برای توسعه است.
خراسان شمالی امروز از قاب ایران جان خارج میشود، اما نباید از حافظه رسانهای کشور خارج شود. آنچه اهمیت دارد، تداوم توجه به این استان پس از پایان رویداد است؛ توجهی که باید از قاب تلویزیون به میدان عمل برسد، از معرفی ظرفیتها به ایجاد فرصت، از روایت زیباییها به حل مشکلات و از چند روز دیدهشدن به یک جریان پایدار توسعه تبدیل شود.
ایران جان به پایان میرسد، اما مطالبه مردم خراسان شمالی همچنان پابرجاست؛ مردمی که در کنار افتخار به فرهنگ، هویت و داشتههای سرزمین خود، خواهان آزادراه، راهآهن، پروازهای پایدار، گذرگاه مرزی فعال، صنایع بزرگ، فرآوری محصولات کشاورزی و دامی، امکانات فرهنگی و ورزشی و فرصتهای شغلی بیشتر هستند.
شاید موفقیت واقعی این رویداد نه در روز پایانی آن، بلکه در روزهایی مشخص شود که دیگر خبری از ویژهبرنامهها نیست؛ روزهایی که باید دید آیا خراسان شمالی همچنان در نگاه رسانه ملی، تصمیمگیران و افکار عمومی ایران جایگاهی خواهد داشت یا دوباره به حاشیه قابها بازمیگردد.
هفت روز ایران به خراسان شمالی نگاه کرد؛ حالا نوبت مسئولان است که به مطالبات این استان نگاه کنند. خراسان شمالی فقط نمیخواهد دیده شود؛ میخواهد از فرصتها و امکاناتی برخوردار باشد که سالهاست چشمانتظار آنهاست.
فعال رسانهای*
انتهای یادداشت/
نظر شما