به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، دوره‌های پسادکتری راهکار کارآمد و مهمی برای استفاده از فارغ‌التحصیلان دکتری در پیشبرد تحقیقات علمی و صنعتی است. کشورهای توسعه‌یافته در سال‌های اخیر با تمرکز بر دوره‌های پسادکتری نه تنها پیوند دانشگاه و صنعت را تقویت کرده‌اند، بلکه دانش‌آموختگان دکتری کشورهای در حال توسعه را هم جذب کردند.

ایران هم از سال ۱۴۰۱ با تصویب «آیین نامه جذب و به کارگیری محققان پسادکتری» برنامه مدونی برای توسعه دوره‌های پسادکتری تدوین کرد؛ اما اجرای این آیین‌نامه با چالش‌هایی مواجه شد. ایسکانیوز در گزارش فقط ۵ درصد فارغ‌التحصیلان در دوره‌های پسادکتری جذب می‌شوند به بررسی مشکلات طرح پسادکتری در ایران پرداخته است. در این گزارش آمده است که آمارها نشان می‌دهد که با وجود فارغ‌التحصیلی سالانه ۱۵ هزار نفر در مقطع دکتری، فقط ۵ درصد به عنوان پژوهشگر پسادکتری جذب می‌شوند. این اعداد نشان‌دهنده چالش‌هایی جدی در اجرای طرح جذب پژوهشگران پسادکتری مانند تعدد نهادهای تصمیم‌گیر بدون متولی مشخص مواجه است.

مقایسه دوره پسادکتری در ایران و جهان

در راستای بررسی مشکلات دوره پسادکتری و راهکارهای بهبود آن در ایران به مقایسه این دوره در کشورمان با کشورهای دیگر پرداختیم که در ادامه می‌آید. مدت قرارداد دوره پسادکتری در دانشگاه‌های ایران بر اساس بخشنامه سه ماه تا یکسال بوده که البته با تایید کارگروه تا ۳ سال هم قابل تمدید است. همچنین حقوق پژوهشگران پسادکتری معادل ۸۰ درصد حقوق یک استادیار تازه استخدام شده است.

جدول زیر جزئیات دوره پسادکتری در کشورهای مختلف را نشان می‌دهد؛

مقایسه دوره پسادکتری در ایران با دانشگاه‌های ذکر شده در جدول فوق نشان می‌دهد که مدت زمان دوره در اغلب دانشگاه‌ها ۲ تا ۳ سال بوده؛ در حالی که در ایران حداقل ۳ ماه و حداکثر یک سال است. این اختلاف زمانی می‌تواند فرصت پژوهشگران را برای پیشبرد تحقیقات کاهش دهد.

حقوق پژوهشگران پسادکتری در ایران یک دهم کشورهای دیگر است

همچنین درآمد یک پژوهشگر پسادکتری در جهان ۳۰۰ میلیون تومان تا یک میلیارد تومان است؛ در حالی که ۸۰ درصد حقوق استادیار تازه استخدام شده رقمی بین ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان خواهد بود. همین موضوع می‌تواند به کاهش انگیزه این پژوهشگران برای ادامه فعالیت در ایران منجر شود.

مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی که به بررسی دوره‌های پسادکتری کشورهای مختلف پرداخته است، درباره دلایل راهکارهای این کشورها برای موفقیت تصریح می‌کند که دانشگاه‌های مطرح دنیا به موضوع پسادکتری اهمیت خاصی می دهند و در راستای اهداف کلان آموزش عالی خود خط‌مشی‌هایی را در خصوص دوره پسادکتری در پیش می‌گیرند. در ادامه در راستای درس آموزی از تجربیات این دانشگاه ها در زمینه دوره پسادکتری دلالت‌های سیاستی اقدام‌های این دانشگاه‌ها به صورت مختصر شامل موارد زیر است؛ لحاظ کردن امتیاز برای اساتید میزبان دوره پسادکتری در آیین نامه ارتقای مرتبه اعضای هیئت علمی، توسعه مسیر شغلی پژوهشگران پسادکتری از طریق ایجاد مرکز یا سامانه در خصوص مشاغل مرتبط با پژوهشگران برگزاری دوره های توانمندسازی شبکه سازی برگزاری رویدادهای مشترک با صنعت و ... و رقابتی کردن دوره پسادکتری و ارائه آن به صورت جایزه به این صورت که هر سال ظرفیت معینی برای دوره پسادکتری مشخص شود و افراد برای ورود به دوره پسادکتری با یکدیگر رقابت کنند.

برای مثال دانشگاه مونیخ آلمان در راستای بین‌المللی‌شدن دانشگاه اولویتی برای دانشجویان خارجی در نظر گرفته شده است. به طوری که اساتیدی که پژوهشگر پسادکتری جذب کنند، براساس شیوه نامه ارتقا از امتیاز برخوردار می‌شوند یا در دانشگاه تورکو فنلاند طرحی به نام دوره پسادکتری در شرکت‌ها وجود دارد. طرح پسادکتری در شرکت‌ها ابتکار مشترک دانشگاه‌ها، صنایع و بنیادهای فنلاندی است. این دوره که یک تا دو سال زمان می‌برد شامل دو مرحله است دوره تحقیقاتی و یک دوره تحقیقاتی هدفمند در یک شرکت خاص این دوره توسط شرکت‌ها و صندوق بنیاد PDoCo تأمین مالی می‌شود. حقوق ماهیانه افراد نیز بر اساس عملکرد پژوهشگران متغیر است.

دانشگاه پلی‌تکنیک ایتالیا رصد خانه دائمی برای مشاغل دانشگاهی و گروه متمرکزی از پژوهشگران تشکیل شده است که به دنبال توسعه شغلی افراد دکتری و پسادکتری هستند. این رصد خانه متمرکز بر موارد زیر است: تضمین نظارت بر توزیع قراردادهای مدت دار برای ایجاد یک مسیر شغلی خطی و شفاف از دکتری و پسادکتری به سمت‌های دائمی، طراحی مشترک با همکاری پژوهشگران برای توسعه شغلی پژوهشگران در داخل و خارج از دانشگاه و ارتقای یک محیط پژوهشی حمایتی.

دانشگاه آنتورپ هم برای ایجاد اجتماعی از پژوهشگران پسادکتری روزی را با عنوان «روز پسادکتری» معرفی کرده است. در روز پسادکتری بر موضوعاتی با اهمیت ویژه برای پژوهشگران پسادکتری از جمله مشاغل فراتر از دانشگاه رفاه دانش شهروندی و اجتماع پسادکتری‌ها در آنتورپ تمرکز می‌شود. روز پسادکتری بخشی از یک استراتژی و برنامه عملیاتی گسترده‌تر دانشگاه برای جذب پژوهشگران پسادکتری است؛ چه پسادکتری‌هایی که می‌خواهند در دانشگاه فعالیت خود را ادامه دهند و چه آنهایی که به دنبال تقویت و گسترش مهارت‌های خود با توجه به مراحل شغلی فراتر از دانشگاه هستند.

از جمله اقدامات لیمریک ایرلند این است که در برخی طرح های پسادکتری این دانشگاه، افراد برای یک دوره دو ساله به یک کشور خارجی اعزام می‌شوند و پس از آن نیز یک دوره یک ساله را در دانشگاه لیمریک طی می‌کنند. همچنین در این دانشگاه برنامه‌ای شامل برگزاری کارگاه‌های توسعه شغلی رزومه عملی، جلسات مصاحبه و ...) برای توسعه استعدادهای منابع انسانی مانند پژوهشگران پسادکتری طراحی شده است.

با توجه به مواردی که اشاره شده، لازم است اصلاحاتی در دوره‌های پسادکتری ایران ایجاد شود. برای مثال باتوجه به مدت زمان یک سال برای دوره‌های پسادکتری در عمل صرفاً برای یک سال حقوق به پژوهشگر پسادکتری پرداخت می‌شود؛ و برای مدت زمان بیشتر از یک سال حقوقی پرداخت نمی‌شود که این امر بر کیفیت دوره پسادکتری تأثیر گذاشته است. از همین رو، پیشنهاد می‌شود در دوره‌های کاربردی فناوری و صنعتی حداکثر تا سه سال و در دوره‌های بنیادی حداکثر تا دو سال حقوق و بیمه پژوهشگران پسادکتری برقرار شود.

انتهای پیام/