به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، حمله به مخازن و انبارهای نفت تهران در جریان درگیریهای اخیر، فراتر از یک خسارت نظامی، ابعاد هولناکی از یک فاجعه زیستمحیطی را آشکار کرده است. شیما کبیری، پژوهشگر و کارشناس محیط زیست، هشدار میدهد که پیامدهای این انفجارها تنها به دود غلیظ روزهای نخست محدود نمیشود؛ بلکه مواد سمی و سرطانزایی که امروز با بارانهای اسیدی به عمق خاک نفوذ میکنند، تا دههها میهمان ناخوانده سفرههای آب زیرزمینی خواهند بود. او معتقد است ایران باید از منظر حقوق بینالملل و کنوانسیونهای ژنو، این «جنایت آگاهانه علیه محیط زیست» را در مجامع جهانی پیگیری کند.
در ادامه مشروح گفتگوی ایسکانیوز با شیما کبیری کارشناس و فعال محیط زیست را بخوانید.
میراث سمی؛ وقتی نفت سفرههای آب را سیاه میکند
کبیری درواکنش به اینکه حمله به انبارهای نفت تهران و انتشار گازهای سمی ناشی از آن، مصداق بارز یک جنایت زیستمحیطی است، اظهار کرد: باید تأکید کنم که پیامدهای این اتفاق بسیار گسترده است. زمانی که سوختن نفت و محصولات پتروشیمی اتفاق میافتد، حجم عظیمی از گازهای سمی وارد اتمسفر میشود. متخصصان آلودگی هوا معتقدند این آلایندهها به تدریج نشست میکنند و با اولین بارندگی، از طریق خاک وارد آبهای سطحی و در نهایت لایههای زیرزمینی میشوند.
این کارشناس محیط زیست در واکنش به اینکه این آلایندهها تا چه زمانی در طبیعت باقی میمانند، اذعان کرد: نکته بسیار نگرانکننده این است که این مواد سمی تا دههها در درون خاک و آب باقی میمانند و به هیچ عنوان تجزیهپذیر نیستند. این ترکیبات مستقیماً برای سلامت انسان خطرناک و بهشدت سرطانزا هستند. برای مثال، در مناطقی مانند استان قزوین که بخشی از آب شرب از منابع زیرزمینی تأمین میشود، حرکت این جریانات آلوده در لایههای زیرزمینی میتواند امنیت سلامت مردم را در بلندمدت با تهدیدی جدی مواجه کند.
وی با بیان اینکه این فاجعه سیستمهای حیاتی و موجودات زنده را از بین میبرد، گفت: این آلودگیها علاوه بر مسمومیت شیمیایی، اثرات حرارتی شدیدی نیز به دنبال دارند که اکوسیستمهای آبی و موجودات ساکن در آنها را نابود میکند. در واقع ما با یک تخریب زنجیرهای روبرو هستیم که از هوا شروع شده و به عمق زمین و سفرههای آب ختم میشود.
ابعاد بینالمللی؛ از تغییر اقلیم تا نقض کنوانسیون ژنو
کبیری با طرح اینکه تبعات این حملات صرفاً داخلی نیست و جنبه بینالمللی پیدا میکند، اضافه کرد: تولید حجم بسیار بالای دیاکسید کربن و اثرات حرارتی ناشی از این آتشسوزیهای گسترده، مستقیماً بر موضوع تغییر اقلیم اثرگذار است. این آسیبها به لایه ازن و پیامدهای جهانی آن، مشابه فعالیتهای صنعتی مخرب در سطح بزرگ جهانی است. ما پیش از این در جنگ کویت شاهد بودیم که حملات به پالایشگاهها با واکنشهای بینالمللی مواجه شد و از منظر حقوقی مورد پیگیری قرار گرفت.
این کارشناس محیط زیست در واکنش به غیرقانونی بودن حمله به تأسیسات نفتی در حقوق بینالملل، اظهار کرد: از لحاظ حقوق بینالملل محیط زیست و حتی حقوق بشر دوستانه، هدف قرار دادن پالایشگاهها و انبارهای نفت یک تخلف جدی محسوب میشود. طبق پروتکلهای الحاقی به کنوانسیون ژنو، هرگونه حملهای که باعث آسیبهای گسترده، بلندمدت و شدید به محیط زیست شود، ممنوع است. این اقدامات از نظر نظامی هدف مشروع تلقی نمیشوند و نوعی جنایت جنگی زیستمحیطی هستند.
وی با بیان اینکه نهادهایی مانند "آیسیسی" (دیوان کیفری بینالمللی) باید به این موضوع ورود کنند، گفت: کارشناسان هواشناسی و متخصصان پروتکلهای تغییر اقلیم بینالمللی قطعاً برای حملات تجاوزگرانهای که آگاهانه منجر به فجایع زیستمحیطی میشود، قوانین و کیفرهای مشخصی دارند. این حملات آگاهانه بوده و باید از طریق حقوق کیفری بینالمللی مورد واکاوی قرار گیرد.
بارانهای اسیدی؛ تهدیدی برای آب شرب و فضای سبز
کبیری با طرح اینکه بارانهای اسیدی پس از حملات، بحران آب در تهران را پیچیدهتر کرده، اضافه کرد: تهران با بحران کمبود بارندگی و آب مواجه است و حالا همین اندک بارشها نیز به دلیل ترکیب با تودههای سمی، به شکل اسیدی درآمدهاند. اگرچه بخش عمده آب شرب تهران از سدهای اطراف مانند سد طالقانی تأمین میشود و انتقال آن از طریق لولههای پوشیده صورت میگیرد که مانع آلودگی مستقیم میشود، اما خطرات در تصفیهخانهها و مخازن سدها همچنان وجود دارد.
این کارشناس محیط زیست در واکنش به احتمال نفوذ آلودگی به جریانات زیرزمینی، اظهار کرد: نباید تصور کرد که جریانات زیرزمینی ساکن هستند؛ این مواد سمی در درون خاک حرکت کرده و در نهایت به رودخانهها، دریاچهها یا مخازن سدها تخلیه میشوند. بارانهای اسیدی علاوه بر آلودگی آب، بافت خاک را تغییر داده و فضای سبز شهری را که ریههای پایتخت محسوب میشوند، بهشدت تخریب میکنند. این موضوع حتی برای سلامت تنفسی شهروندان نیز در سطوح بسیار خطرناکی قرار دارد.
وی با بیان اینکه ایران باید در سطح دیپلماتیک واکنشی قاطع نشان دهد، گفت: جمهوری اسلامی ایران باید با استناد به این فجایع در تهران و سایر نقاط، اعتراض رسمی و حقوقی خود را به سازمان ملل متحد ارائه کند. ما باید از مسیر حقوقی و کیفری، بهویژه از طریق "آیسی" (دیوان بینالمللی دادگستری) یا نهادهای مرتبط، این پرونده را دنبال کنیم. متأسفانه ما در حوزه حقوق بینالملل محیط زیست (چه در زمینه آب، چه خاک و چه هوا) تا حدی ضعف داریم و اکنون زمان آن است که مطالبات خود را به صورت جدی و در تراز جهانی مطرح کنیم.
شبح فاجعه بر فراز سازههای آبی؛ هشدار درباره «تروریسم زیرساختی» در خوزستان
پیگرد بینالمللی؛ پاسخ حقوقی به تروریسم هستهای و آبی
کبیری با طرح اینکه تهدیدات مقامات آمریکایی و صهیونیستی مبنی بر حمله به منابع آبی و پالایشگاههای انرژی از ابتدای جنگ وجود داشته، اضافه کرد: در صورتی که شواهد و مستندات کافی جمعآوری شود که نشان دهد هدف قرار گرفته شده یک مرکز غیرنظامی بوده و حمله به صورت عمدی صورت گرفته، قطعا حقوقدانان داخلی میتوانند از طریق مجامع بینالمللی نظیر سازمان ملل متحد و شورای امنیت، این موضوع را به صورت رسمی پیگیری کنند.
این کارشناس محیط زیست در واکنش به اینکه آیا اثبات ماهیت غیرنظامی این اهداف در مجامع جهانی ممکن است، اظهار کرد: اثبات غیرنظامی بودن این زیرساختها و بررسی تبعات مخرب آنها فرآیند دشواری نیست؛ چرا که با نمونهبرداریهای محیطی و انجام آزمایشهای تخصصی روی آثار بهجای مانده، میتوان به راحتی بر عمدی بودن حملات و گستره فاجعه صحه گذاشت و مسیر پیگیری حقوقی را هموار کرد.
پدافند غیرعامل؛ ساختاری که پس از وقوع بحران بیدار میشود
وی با بیان اینکه وزارت نیرو و شرکتهای آب و فاضلاب دارای ردیفهای سازمانی مشخصی برای پدافند غیرعامل و مدیریت بحران هستند، گفت: متأسفانه مشکلی که در حال حاضر در بدنه اجرایی و استانداریها مشاهده میشود، این است که این دفاتر و بخشهای مدیریتی معمولاً پس از وقوع بحران به فکر انجام کار میافتند، در حالی که ماهیت پدافند غیرعامل، انجام اقدامات پیشگیرانه پیش از وقوع هرگونه حادثه است.
کبیری با طرح اینکه نبود پناهگاههای تخصصی در کلانشهری مثل تهران و ضعف در سیستمهای اطلاعرسانی آژیر خطر نشاندهنده نقص در پدافند است، اضافه کرد: ما در حوزه حفاظت از زیرساختهای آب و انرژی بسیار ضعیف عمل کردهایم؛ بنده اطلاع دقیقی ندارم که در حال حاضر چه تمهیدات خاصی برای مقابله با شرایط جنگی در نظر گرفته شده، اما اطمینان دارم که در این زمینه باید بسیار هوشیار بود، زیرا آسیب به این بخشها تبعات جبرانناپذیری برای کل کشور خواهد داشت.
خوزستان در سیبل خطر؛ لزوم صیانت از سدهای استراتژیک
این کارشناس محیط زیست در واکنش به لزوم بازنگری در مطالعات ساخت سازههای آبی بزرگ اظهار کرد: یکی از اصول اساسی در احداث سدها، بهویژه در نزدیکی مرزها، انجام مطالعات دقیق پدافند غیرعامل و پیشبینی خطرات جنگی است؛ اما متأسفانه به نظر میرسد این تمهیدات به شکل کامل دیده نشده و اگر دشمن بخواهد به زیرساختهای آب و انرژی صدمه بزند، فاجعهای پیش رو خواهیم داشت که مدیریت آن بسیار دشوار است.
وی با بیان اینکه تنها راه مقابله با تهدیدات هوایی و موشکی، تقویت قدرت پدافند نظامی در مناطق حساس است، گفت: با توجه به تعداد زیاد سدها در ایران، بهویژه در استان خوزستان که مهمترین سازههای آبی، منابع نفتی و زیرساختهای تولید برق کشور را در خود جای داده، حفاظت پدافندی از این منطقه باید در اولویت مطلق باشد؛ چرا که اگر این سازهها هدف موشکهای بالستیک یا حملات هوایی قرار گیرند، فاجعهای عظیم رخ خواهد داد.
هشدار نسبت به شکست سدها؛ زمان برای پیشگیری اندک است
کبیری با طرح اینکه شکست احتمالی سدها میتواند منجر به نابودی کامل مناطق پاییندست شود، اضافه کرد: در صورت وقوع چنین حوادثی، روستاها و شهرهای بسیاری در معرض خطر غرقشدگی و نابودی قرار میگیرند. به همین دلیل، نهادهای مسئول باید بسیار زودتر از وقوع بحران، نسبت به اصلاح ساختارها، تخلیه مناطق پرخطر در صورت لزوم و برقراری سیستمهای هشدار سریع اقدام کنند تا غافلگیر نشویم.
انتهای پیام/
نظر شما