به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ حسن سالاریه در نشست خبری امروز گفت: بازنگری برنامه‌های سازمان فضایی کشور از سال ۱۴۰۴ آغاز شده است. با توجه به اینکه حدود سه سال از اجرای برنامه گذشته بود، برخی فناوری‌ها به مرحله تثبیت رسیده‌اند و در برخی حوزه‌ها نیز نیاز به اصلاح مسیر یا بازتعریف پروژه‌ها وجود داشت.

به گفته وی، برنامه فضایی کشور همچنان بر سه رکن اصلی استوار است؛ توسعه زیرساخت‌ها، توسعه ماهواره‌ها و توسعه خدمات و کاربردهای فضایی.

تثبیت پرتابگرهای سیمرغ و قائم ۱۰۰؛ نسل‌های جدید در راه

سالاریه با اشاره به وضعیت پرتابگرهای کشور اظهار کرد: پرتابگرهای «سیمرغ» و «قائم ۱۰۰» به سطح قابل قبولی از بلوغ و تثبیت رسیده‌اند و پرتاب‌های موفق متعددی را پشت سر گذاشته‌اند.

وی افزود: نسل‌های پیشرفته‌تر این پرتابگرها از جمله «قائم-۱۰۵» و «قائم-۱۲۰» در مرحله طراحی قرار دارند و تست‌های آن‌ها به‌زودی آغاز خواهد شد.

رئیس سازمان فضایی ایران همچنین از ادامه توسعه نسخه‌های ارتقایافته پرتابگر سیمرغ خبر داد و گفت: «سیمرغ بهینه» توانایی انتقال محموله به مدارهای لئو (LEO) و همچنین مدارهای بالاتر را خواهد داشت. پرتاب‌های آزمایشی این خانواده از سال ۱۴۰۳ آغاز شده و در سال ۱۴۰۴ نیز یک پرتاب آزمایشی انجام شده است.

وی درباره پرتابگر «ققنوس» نیز گفت که این پروژه با همکاری وزارت دفاع در حال پیشرفت است و پیش‌بینی می‌شود در چارچوب برنامه ۱۰ ساله فضایی، هم سیمرغ به ‌طور کامل عملیاتی و تثبیت شود و هم ققنوس به مرحله عملیاتی برسد.

سالاریه توضیح داد که در جریان بازنگری برنامه فضایی، با توجه به موفقیت‌های به‌ دست ‌آمده و ظرفیت‌های موجود، نسخه‌های جدیدی از خانواده سیمرغ به‌ عنوان محور توسعه پرتابگرها تعریف شده‌اند.

تغییرات در منظومه شهید سلیمانی و توسعه ارتباطات ماهواره‌ای

رئیس سازمان فضایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به پروژه‌های ماهواره‌ای اشاره کرد و گفت: توسعه منظومه‌های سنجشی، منظومه‌های ارتباطی باند باریک و همچنین ماهواره‌های مدار ژئو همچنان در دستور کار قرار دارد.

به گفته وی، پروژه «ناهید-۳» به‌ عنوان ماهواره مخابراتی مدار ژئو در حال پیگیری است و فاز دوم منظومه شهید سلیمانی نیز امسال تعریف خواهد شد.

سالاریه اظهار کرد: در فاز دوم این منظومه اصلاحاتی نسبت به طرح اولیه اعمال شده است. در ابتدا تمرکز اصلی بر ارائه خدمات اینترنت اشیا (IoT) و ارتباطات کم‌حجم داده بود، اما اکنون قابلیت‌های جدیدی همچون ارتباط بین ماهواره‌ای (Inter-Satellite Link یا ISL) نیز به برنامه اضافه شده است.

وی تأکید کرد که برخی پروژه‌های جدید در نتیجه نیازهای تازه شناسایی‌شده تعریف شده‌اند و برخی پروژه‌ها نیز ممکن است از برنامه حذف شوند.

پروژه‌های جدید بر پایه پلتفرم «پایا»

سالاریه با اشاره به پیشرفت‌های حاصل‌شده در پلتفرم ماهواره‌ای «پایا» گفت: با توجه به موفقیت این پلتفرم، پروژه جدیدی برای دستیابی به قابلیت‌های پیشرفته‌تر آغاز شده که جزئیات آن به‌زودی اعلام خواهد شد.

وی در عین حال تأکید کرد که در بخش زیرساختی برنامه فضایی کشور پیشرفت‌ها مطابق برنامه در حال انجام است، هرچند در برخی حوزه‌ها مانند آزمایشگاه‌ها ممکن است نیاز به بازنگری و اصلاح وجود داشته باشد.

بازنگری به معنای عقب‌ماندگی نیست

رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به تأثیر برخی حوادث سال ۱۴۰۴ بر روند پروژه‌ها گفت: این اتفاقات ممکن است موجب تغییراتی در برخی برنامه‌ها شود، اما به هیچ عنوان به معنای توقف یا از دست رفتن قابلیت اجرای برنامه فضایی کشور نیست.

وی افزود: برخی پروژه‌ها شاید دقیقاً مطابق زمان‌بندی اولیه پیش نرفته باشند، اما این مسئله الزاماً به معنای عقب‌افتادگی نیست. در پروژه‌های فضایی، به دلیل ماهیت فناورانه و ناشناخته بودن بسیاری از چالش‌ها، گاهی لازم است در مسیر اجرا بازنگری و اصلاح صورت گیرد.

ناهید-۲ ارتقا یافته؛ زمینه‌ساز منظومه‌سازی

سالاریه با اشاره به پروژه ناهید-۲ گفت: نمونه ارتقا یافته این ماهواره تعریف شده است. نسخه اولیه به دستاوردهای خوبی رسید و آزمون‌های موفقی را پشت سر گذاشت، اما برخی بخش‌ها نیازمند اصلاح و بهینه‌سازی بودند.

وی افزود: در نسخه جدید، قابلیت پشتیبانی از منظومه‌سازی نیز مدنظر قرار گرفته است؛ قابلیتی که در طراحی اولیه ناهید-۲ وجود نداشت.

به گفته رئیس سازمان فضایی ایران، توسعه خدمات فضایی و گسترش همکاری‌های بین‌المللی از جمله عواملی بوده‌اند که در بازتعریف برخی پروژه‌ها نقش داشته‌اند.

سه گام برای دستیابی به مدار ژئو

در پاسخ به پرسشی درباره برنامه ایران برای دستیابی به مدار زمین‌آهنگ (GEO) در ارتفاع حدود ۳۶ هزار کیلومتری، سالاریه گفت: سه محور اصلی به‌صورت همزمان در کشور دنبال می‌شود.

وی نخستین محور را توسعه خود ماهواره دانست و گفت: ماهواره‌ای که قرار است در مدار ژئو فعالیت کند به فناوری‌های کاملاً متفاوتی نسبت به ماهواره‌های مدار پایین نیاز دارد.

به گفته او، فناوری‌های تعیین موقعیت، حفظ موقعیت مداری، کنترل ماهواره و سامانه‌های ارتباطی در ارتفاع ۳۶ هزار کیلومتری پیچیدگی‌های خاص خود را دارند.

سالاریه تأکید کرد که توسعه این فناوری‌ها در قالب پروژه ناهید-۳ و مجموعه‌ای از پروژه‌های جانبی در حال انجام است.

بلوک انتقال مداری؛ حلقه اتصال به ژئو

محور دوم، توسعه «بلوک انتقال مداری» است. سالاریه توضیح داد: در بسیاری از مأموریت‌های فضایی جهان، ماهواره ابتدا در مدار پارکینگ قرار می‌گیرد و سپس با استفاده از بلوک انتقال مداری یا سامانه‌های پیشرانش، به مدار ژئو منتقل می‌شود؛ فرآیندی که ممکن است چند ماه طول بکشد.

وی گفت: پژوهشگاه فضایی ایران در سال ۱۴۰۳ نخستین آزمایش زیرمداری خانواده بلوک انتقال مداری «سامان» را انجام داد و نسخه‌های پیشرفته‌تر این سامانه نیز در دست توسعه قرار دارند. به گفته او، نسل‌های بعدی سامان از پیشران مایع بهره خواهند برد و قابلیت روشن و خاموش شدن مجدد موتور را خواهند داشت.

سالاریه افزود: سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع نیز به‌طور موازی روی بلوک‌های انتقال مداری سنگین‌تر کار می‌کند و میان دو مجموعه تقسیم کار مشخصی صورت گرفته است.

کاربرد بلوک انتقال مداری در منظومه‌سازی

رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد که بلوک انتقال مداری تنها برای رسیدن به مدار ژئو کاربرد ندارد. وی گفت: با ورود به عصر منظومه‌سازی، این فناوری اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا می‌تواند چندین ماهواره را در نقاط مختلف مدار مستقر کند.

سالاریه توضیح داد که کشورهای پیشرو مانند آمریکا، چین و روسیه سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در این حوزه انجام داده‌اند و یکی از عوامل اصلی کاهش هزینه استقرار ماهواره‌ها نیز همین فناوری است.

وی همچنین از برنامه ورود بخش خصوصی به حوزه بلوک‌های انتقال مداری و فناوری‌های کرایوژنیک (سوخت‌های سرمازا) خبر داد. به گفته سالاریه، استفاده از موتورهای کرایوژنیک و مشارکت گسترده‌تر بخش خصوصی از جمله اصلاحات مهمی است که در بازنگری برنامه فضایی کشور لحاظ شده است.

پرتابگرهای سنگین؛ سومین گام رسیدن به ژئو

سالاریه سومین رکن دستیابی به مدار ژئو را توسعه پرتابگرهای سنگین دانست. وی گفت: پروژه‌هایی مانند خانواده سیمرغ، قائم-۱۲۰ و ققنوس با هدف افزایش ظرفیت حمل محموله و انتقال سامانه‌های فضایی به مدارهای بالاتر در حال توسعه هستند.

به گفته او، آزمون‌های عملیاتی نسل‌های جدید پرتابگرهای سنگین به‌زودی آغاز خواهد شد.

صنعت فضایی در شرایط پس از جنگ؛ «متوقف نشده‌ایم»

رئیس سازمان فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، بر برنامه‌های فضایی کشور گفت: صنعت فضایی یکی از نیازهای اساسی کشور است و توسعه آن متوقف نخواهد شد.

وی تأکید کرد: بخش عمده دانش فضایی کشور بومی است و هرچند شرایط جنگی ممکن است اجرای برخی پروژه‌ها را دشوارتر کند، اما این موضوع به معنای توقف برنامه‌ها نیست.

سالاریه اظهار کرد: صنعت فضایی ایران امروز صنعتی «سرحال، فعال و به‌روز» است و با وجود آسیب‌هایی که در برخی نقاط وارد شده، روند توسعه آن ادامه دارد.

وی همچنین به دیدار مسئولان فضایی با معاون اول رئیس‌جمهور پس از آتش‌بس اشاره کرد و گفت دولت بر ادامه بدون وقفه پروژه‌های فضایی تأکید دارد.

داده‌های ماهواره‌ای چگونه وارد زندگی مردم می‌شوند؟

سالاریه در بخش دیگری از نشست خبری به کاربردهای اقتصادی و اجتماعی داده‌های فضایی پرداخت و گفت: برخلاف تصور عمومی، صنعت فضایی صرفاً یک حوزه پرهزینه نیست، بلکه یکی از بالاترین نرخ‌های بازگشت سرمایه را در میان فناوری‌های پیشرفته دارد.

وی افزود: بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، هر واحد سرمایه‌گذاری در صنعت فضایی می‌تواند چندین برابر بازگشت اقتصادی ایجاد کند.

رئیس سازمان فضایی ایران مدیریت منابع آب را یکی از مهم‌ترین کاربردهای داده‌های فضایی دانست. به گفته او، پایش برف، سدها و حوزه‌های آبریز فرامرزی تنها با کمک تصاویر ماهواره‌ای به‌صورت دقیق امکان‌پذیر است و این اطلاعات در مذاکرات مربوط به حقابه نیز اهمیت زیادی دارند.

وی همچنین به نقش تصاویر ماهواره‌ای در کشاورزی اشاره کرد و گفت: پیش‌بینی آفات، مدیریت مزارع، برآورد سطح زیرکشت و برنامه‌ریزی برای صادرات و واردات محصولات از جمله کاربردهای مهم این داده‌ها است.

سالاریه گفت: فناوری‌های سنجش از دور و تصاویر ابرطیفی (Hyperspectral) امکان شناسایی ذخایر معدنی را فراهم می‌کنند و می‌توانند به توسعه بخش معدن کشور کمک کنند. وی همچنین مدیریت بحران‌های طبیعی مانند سیل، زلزله و ارزیابی خسارت‌ها را از دیگر کاربردهای مهم تصاویر ماهواره‌ای عنوان کرد.

بخش خصوصی؛ بازیگر رو به رشد صنعت فضایی

سالاریه در این نشست خبری در پاسخ به خبرنگار ایسکانیوز در مورد نقش شرکت‌های خصوصی در صنعت فضایی گفت: هم‌اکنون بسیاری از پروژه‌های فضایی کشور توسط شرکت‌های خصوصی اجرا می‌شوند. وی یادآور شد که در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ چند ماهواره ساخته‌ شده توسط بخش خصوصی به مدار پرتاب شده‌اند و برخی شرکت‌ها نیز با سرمایه‌گذاری خود در حال توسعه نسل‌های بعدی ماهواره‌ها هستند.

به گفته رئیس سازمان فضایی ایران، در پروژه‌هایی مانند منظومه شهید سلیمانی، ماهواره‌های سری کوثر و همچنین برخی ماهواره‌های سبک، بخش خصوصی نقش پررنگی دارد.

سالاریه تأکید کرد: مدل همکاری سازمان فضایی با بخش خصوصی بر پایه خرید خدمات و خرید خروجی است؛ به این معنا که دولت بخشی از تصاویر، داده‌ها یا ظرفیت‌های ایجادشده را خریداری می‌کند تا ریسک سرمایه‌گذاری شرکت‌ها کاهش یابد.

وی همچنین از همکاری مشترک با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری برای حمایت از فناوری‌های نوظهور فضایی خبر داد و گفت شرکت‌هایی که به سطح قابل قبولی از بلوغ فناوری برسند، می‌توانند به زنجیره تأمین پروژه‌های بزرگ فضایی کشور وارد شوند.

سالاریه افزود بسیاری از زیرسامانه‌های ماهواره‌ها اکنون توسط شرکت‌های خصوصی طراحی و تولید می‌شوند و سازمان فضایی در برخی موارد، مشتری تضمینی خدمات و محصولات این شرکت‌ها خواهد بود.

انتهای پیام/