به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ سید منصور سیدسجادی با ابراز نگرانی نسبت به تشدید حفاری‌های غیرمجاز در دشت جیرفت، این اقدامات را تعرضی مستقیم به فرهنگ، تمدن و هویت تاریخی ایران دانست و هشدار داد که غارت محوطه‌های باستانی تنها به سرقت چند شیء تاریخی محدود نمی‌شود، بلکه ریشه‌های فرهنگی و تاریخی و در حقیقت شناسنامه سرزمین ایران را هدف قرار می‌دهد.

سرپرست گروه باستان‌شناسی کنارصندل جیرفت، تداوم این حفاری‌ها را تکرار غم‌انگیز تعرض به میراث فرهنگی کشور توصیف کرد و گفت پیامدهای چنین اقداماتی فراتر از خسارت مادی است. به گفته وی، هر بخش از یک محوطه باستانی، اطلاعاتی ارزشمند درباره زندگی، ساختار اجتماعی، اقتصاد، هنر، باورها و شیوه زیست مردمان گذشته در خود دارد و تخریب آن، بخشی از امکان شناخت علمی تاریخ را برای همیشه از بین می‌برد.

سیدسجادی با اشاره به حملات اخیر علیه ایران، این اقدامات را غیرقانونی و ناقض منشور سازمان ملل دانست و آن را گونه‌ای جدید از جنگ نامتقارن توصیف کرد. وی معتقد است در چنین شرایطی، هدف تنها وارد کردن خسارت مستقیم نیست، بلکه نابودی تدریجی فرهنگی با قدمت هزاران سال نیز می‌تواند بخشی از این رویارویی باشد و حفاری‌های سازمان‌یافته و غیرمجاز را باید در همین چارچوب هویتی مورد توجه قرار داد.

این باستان‌شناس با انتقاد از ناکارآمدی شیوه‌های سنتی حفاظت از محوطه‌های تاریخی گفت وسعت دشت جیرفت، پراکندگی گسترده و در عین حال فشرده آثار باستانی و دشواری کنترل دائمی همه نقاط، موجب شده است اتکا به گشت‌های معمول و روش‌های قدیمی پاسخگوی حجم تهدیدات موجود نباشد. از همین رو، حفاظت از این مناطق باید با استفاده از فناوری‌های نوین، سامانه‌های هوشمند و ظرفیت نیروهای متخصص بازطراحی شود.

وی تشکیل تیمی متشکل از متخصصان فناوری را یکی از مهم‌ترین راهکارهای عملیاتی برای حفاظت از محوطه‌های باستانی دانست. این گروه می‌تواند به‌صورت شبانه‌روزی و از راه دور، مناطق هدف را زیر نظر داشته باشد و با بهره‌گیری از پهپادهای مجهز به قابلیت پایش مداوم، تصاویر نقاط مختلف دشت را ثبت و تغییرات مشکوک را شناسایی کند. تحلیل مستمر تصاویر ماهواره‌ای نیز می‌تواند در کشف دستکاری‌های تازه در سطح زمین مؤثر باشد.

سیدسجادی تأکید کرد چنین تیمی باید ارتباط مستقیم و هماهنگی عملیاتی با نیروی انتظامی محلی داشته باشد تا در صورت مشاهده هرگونه حفاری یا تردد مشکوک، عملیات واکنش سریع بدون اتلاف وقت اجرا شود. به گفته وی، سرعت عمل در این زمینه اهمیت زیادی دارد، زیرا حفاران غیرمجاز ممکن است در مدت کوتاهی بخشی از یک محوطه را تخریب کرده و آثار به‌دست‌آمده را از منطقه خارج کنند.

سرپرست گروه باستان‌شناسی کنارصندل همچنین استفاده از اسکن لیزری و نقشه‌برداری سه‌بعدی از عوارض زمین را پیشنهاد کرد. این فناوری می‌تواند تغییرات سطحی، عمق احتمالی حفاری‌ها و محل دستکاری زمین را حتی در نقاطی که با پوشش گیاهی پنهان شده‌اند، آشکار کند. به گفته سیدسجادی، پرتوی لیزر با نفوذ به سطح زمین، پروفیل ارتفاعی چشم‌انداز را ترسیم می‌کند و امکان مقایسه دقیق وضعیت محوطه در بازه‌های زمانی مختلف را فراهم می‌سازد.

وی نصب حسگرهای ویژه برای تشخیص ارتعاشات ناشی از ردپا، تردد افراد یا فعالیت وسایل حفاری را راهکار دیگری برای پیشگیری از تخریب آثار معرفی کرد. این حسگرها می‌توانند پیش از آنکه آسیب جدی به لایه‌های باستانی وارد شود، حضور افراد یا تجهیزات غیرمجاز را ثبت کرده و هشدار لازم را به مرکز کنترل ارسال کنند. استفاده از چنین تجهیزاتی به‌ویژه در نقاط دورافتاده و کم‌تردد دشت جیرفت، نقش بازدارنده مؤثری خواهد داشت.

سیدسجادی افزود اتصال حسگرها از طریق پروتکل‌های رادیویی کم‌مصرف، امکان انتقال اطلاعات در فاصله‌های چند کیلومتری را فراهم می‌کند. این سامانه حتی در مناطقی که اینترنت یا شبکه Wi-Fi در دسترس نیست نیز قابل استفاده است و می‌تواند داده‌های مربوط به حرکات و ارتعاشات مشکوک را برای نیروهای مسئول ارسال کند. به اعتقاد وی، بهره‌گیری از این فناوری‌ها می‌تواند بسیاری از اقدامات غارتگران را پیش از آغاز حفاری ناکام بگذارد.

این باستان‌شناس نصب دوربین‌های 4G مجهز به حسگر حرکت را نیز ضروری دانست و گفت این دوربین‌ها باید در نقاط حساس، مسیرهای ورود به محوطه‌ها و مناطقی که سابقه تعرض بیشتری دارند، مستقر شوند. فعال شدن خودکار دوربین در زمان تشخیص حرکت و ارسال تصاویر می‌تواند امکان ثبت فعالیت‌های مشکوک، به‌ویژه در ساعات شب، را فراهم کند و مدارک لازم را برای پیگیری‌های انتظامی و قضائی در اختیار مسئولان قرار دهد.

وی پیشنهاد کرد تابلوهای هشداردهنده با درج ماده ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی در ورودی محوطه‌های تاریخی نصب شود تا افراد از پیامدهای قانونی حفاری غیرمجاز آگاه شوند. این اقدام در کنار سامانه‌های مراقبتی می‌تواند جنبه بازدارندگی داشته باشد و نشان دهد که محوطه‌ها به‌طور مستمر تحت حفاظت و نظارت قرار دارند.

سیدسجادی مشارکت مردم و جوامع محلی را بخش جدایی‌ناپذیر حفاظت از آثار باستانی دانست و خواستار راه‌اندازی یک پویش عمومی برای تشویق ساکنان منطقه به گزارش ترددها و فعالیت‌های مشکوک شد. وی معتقد است مردم محلی به دلیل شناخت دقیق مسیرها، افراد و شرایط منطقه می‌توانند نخستین حلقه هشدار باشند و در صورت ایجاد ارتباط منظم با دستگاه‌های مسئول، نقش مؤثری در جلوگیری از حفاری‌های غیرمجاز ایفا کنند.

سرپرست گروه باستان‌شناسی شهر سوخته در ادامه به ماده ۵۶۲ قانون مجازات اسلامی در بخش تعزیرات اشاره کرد که برای حفاری غیرمجاز مجازات ۶ ماه تا سه سال حبس در نظر گرفته است. وی این میزان مجازات را به‌طور فزاینده‌ای ناکافی دانست و تأکید کرد قوانین موجود باید متناسب با ابعاد خسارت‌های فرهنگی، تاریخی و هویتی چنین جرائمی بازنگری شوند و برخوردهای قضائی با متخلفان نیز شدت بیشتری پیدا کند.

دشت جیرفت با برخورداری از محوطه‌های باستانی متعدد، از جمله تپه تاریخی کنارصندل، یکی از مهم‌ترین خاستگاه‌های تمدن بشری در فلات ایران به شمار می‌رود. این منطقه تاکنون بارها هدف حفاران غیرمجاز قرار گرفته و هر تعرض، بخشی از شواهد تاریخی آن را با خطر نابودی مواجه کرده است. سیدسجادی هشدار داد که در صورت تأخیر در انجام اقدامات فوری و استفاده نکردن از فناوری‌های نوین، این میراث ارزشمند ممکن است با آسیب‌هایی جبران‌ناپذیر و حتی خطر نابودی کامل روبه‌رو شود.

خبرنگار: زهرا اسکندری

انتهای خبر/