به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ آینده ورزش قهرمانی همیشه در سالن‌های مسابقه و لحظه کسب مدال رقم نمی‌خورد، بلکه گاهی سرنوشت یک رشته ورزشی در میان دیوارهای ناتمام مجموعه‌ای شکل می‌گیرد که هنوز امکان حضور منظم ورزشکاران را فراهم نکرده است. در همدان، اسکواش به نمونه‌ای از فاصله میان ظرفیت انسانی و امکانات تخصصی تبدیل شده؛ رشته‌ای که با وجود گسترش فعالیت در شهرستان‌های استان و شکل‌گیری جامعه‌ای از علاقه‌مندان، همچنان برای دستیابی به زیرساخت‌های متناسب با نیازهای آموزشی و قهرمانی با محدودیت مواجه است. این وضعیت پرسشی جدی درباره شیوه سرمایه‌گذاری در ورزش استان ایجاد می‌کند؛ اینکه ساخت مجموعه‌های جدید تا چه اندازه می‌تواند به توسعه واقعی ورزش منجر شود و چگونه باید از تبدیل پروژه‌های عمرانی به ساختمان‌هایی کم‌استفاده جلوگیری کرد.

اسکواش در مقایسه با رشته‌هایی مانند فوتبال، والیبال و کشتی سابقه حضور گسترده‌ای در فرهنگ عمومی ورزش ایران ندارد و مسیر توسعه آن نیز به دلیل نیاز به زمین تخصصی، تجهیزات و مربیان آموزش‌دیده متفاوت است. این رشته که ریشه‌های شکل‌گیری آن به انگلستان قرن نوزدهم بازمی‌گردد، به‌تدریج در کشورهای مختلف گسترش یافت و در کنار ورزش همگانی، به عرصه‌ای برای رقابت‌های حرفه‌ای تبدیل شد. در ایران نیز توسعه اسکواش بیشتر در شهرهایی امکان‌پذیر بوده که توانسته‌اند فضاهای مناسب تمرین، فعالیت باشگاهی و آموزش مستمر را فراهم کنند؛ موضوعی که اهمیت زیرساخت را در گسترش این رشته آشکار می‌سازد.

تحول مهم جهانی اسکواش در سال ۲۰۲۳ رقم خورد؛ زمانی که کمیته بین‌المللی المپیک حضور این رشته را در برنامه بازی‌های المپیک ۲۰۲۸ لس‌آنجلس تصویب کرد. این تصمیم برای ورزشی که سال‌ها در جست‌وجوی ورود به بزرگ‌ترین رویداد چندرشته‌ای جهان بود، نقطه عطفی محسوب می‌شود. حضور در المپیک می‌تواند توجه بیشتری به آموزش، سرمایه‌گذاری، استعدادیابی و رقابت‌های بین‌المللی جلب کند. برای استان‌هایی مانند همدان نیز این تحول فرصتی ایجاد کرده است تا توسعه اسکواش را از یک فعالیت محدود باشگاهی به برنامه‌ای بلندمدت برای پرورش ورزشکاران رقابتی تبدیل کنند؛ هرچند استفاده از این فرصت به چیزی فراتر از ساخت یک مجموعه ورزشی وابسته خواهد بود.

در شهر همدان، پروژه تخصصی اسکواش پارک گل‌ها با پیشرفت فیزیکی اعلام‌شده ۷۰ درصد، تصویری روشن از فرصت‌ها و محدودیت‌های توسعه این رشته ارائه می‌دهد. برای تکمیل این مجموعه با مساحت زمین اختصاص‌یافته حدود هزار مترمربع، اعتباری نزدیک به ۲۰۰ میلیارد ریال، معادل ۲۰ میلیارد تومان، مورد نیاز اعلام شده است. پیش‌بینی سه کورت آموزشی و یک کورت مسابقاتی، در کنار فضاهای جانبی، نشان می‌دهد هدف پروژه صرفاً ایجاد یک محل تمرین نیست. با این حال، پیشرفت عمرانی به‌تنهایی تضمین‌کننده بهره‌برداری مؤثر نخواهد بود و تجهیز تخصصی، تأمین نیروی انسانی، هزینه نگهداری و برنامه بهره‌برداری نیز باید هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد.

مسئله مهم‌تر آن است که توقف یا کندی پروژه‌های ورزشی در ایران موضوعی محدود به یک استان نیست. در خرداد ۱۴۰۵، تعداد پروژه‌های ورزشی نیمه‌تمام کشور حدود چهار هزار و ۵۰۰ طرح و اعتبار مورد نیاز برای تکمیل آنها نزدیک به ۱۰۰ هزار میلیارد تومان اعلام شد. گستردگی چنین تعهداتی نشان می‌دهد توسعه زیرساخت‌های ورزشی با مسئله‌ای ساختاری در تأمین مالی و اولویت‌بندی مواجه است. در این شرایط، پروژه‌هایی که بخش عمده عملیات ساختمانی آنها انجام شده، ممکن است از نظر بازده سرمایه‌گذاری عمومی در اولویت تکمیل قرار گیرند؛ مشروط بر آنکه تقاضای واقعی، هزینه باقی‌مانده و توان بهره‌برداری آینده نیز بررسی شده باشد.

از منظر اقتصادی، طولانی شدن فرآیند ساخت می‌تواند هزینه نهایی پروژه‌های ورزشی را افزایش دهد. تغییر قیمت مصالح، تجهیزات تخصصی، تأسیسات سرمایشی و گرمایشی و خدمات اجرایی، برآوردهای اولیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد و ممکن است منابع مورد نیاز برای تکمیل یک مجموعه را در فاصله کوتاهی تغییر دهد. افزون بر این، تأخیر در بهره‌برداری به معنای عقب افتادن استفاده عمومی از سرمایه‌ای است که پیش‌تر برای ساخت آن هزینه شده است. بنابراین مسئله مجموعه اسکواش همدان تنها تأمین اعتبار باقی‌مانده نیست، بلکه جلوگیری از کاهش ارزش اقتصادی و اجتماعی سرمایه‌گذاری انجام‌شده نیز اهمیت دارد.

در ارزیابی ظرفیت انسانی این رشته، آمار اعلام‌شده حدود ۳۰۰ ورزشکار و هفت مربی فعال در استان همدان قابل توجه است. همچنین فعالیت اسکواش در شش شهرستان نشان می‌دهد زمینه اولیه برای گسترش جغرافیایی آن وجود دارد. با این حال، چنین ارقامی برای قضاوت درباره کیفیت توسعه کافی نیستند؛ زیرا باید روشن شود چه تعداد از ورزشکاران به‌صورت مستمر تمرین می‌کنند، سهم دختران و پسران از امکانات چقدر است، گروه‌های سنی مختلف چه پوششی دارند و چه تعداد ورزشکار وارد چرخه مسابقات استانی و کشوری شده‌اند. بدون این شاخص‌ها، افزایش شمار علاقه‌مندان الزاماً به معنای تقویت پشتوانه قهرمانی نخواهد بود.

یکی از چالش‌های اساسی ورزش‌های تخصصی، تمرکز امکانات در مرکز استان است. اگرچه ساخت مجموعه استاندارد در شهر همدان می‌تواند شرایط تمرین حرفه‌ای را بهبود دهد، اما ورزشکاری که در نهاوند، ملایر، تویسرکان یا دیگر شهرستان‌های استان زندگی می‌کند، ممکن است برای استفاده منظم از تجهیزات تخصصی با هزینه رفت‌وآمد و محدودیت زمانی مواجه شود. توسعه متوازن اسکواش مستلزم آن است که مجموعه مرکزی به پایگاهی برای آموزش مربیان، برگزاری اردوها و مسابقات تبدیل شود و در کنار آن، مسیر دسترسی ورزشکاران شهرستانی به آموزش تخصصی نیز تعریف شود. در غیر این صورت، افزایش کیفیت امکانات مرکز استان لزوماً به گسترش فرصت‌های ورزشی در سراسر همدان منجر نمی‌شود.

این موضوع برای خانواده‌هایی که فرزندانشان علاقه‌مند به ورزش حرفه‌ای هستند، ابعادی ملموس دارد. ورود یک نوجوان به اسکواش تنها به ثبت‌نام در کلاس محدود نیست؛ هزینه تجهیزات، جلسات تمرین، مسابقات، رفت‌وآمد و گاهی برنامه‌های آمادگی جسمانی نیز بخشی از مسیر پیشرفت او را تشکیل می‌دهد. هنگامی که خانواده از نظر اقتصادی توانایی تأمین این هزینه‌ها را نداشته باشد، احتمال استمرار فعالیت کاهش می‌یابد. از همین رو، توسعه واقعی اسکواش باید با سازوکارهایی برای شناسایی استعدادهای کم‌برخوردار، ارائه حمایت آموزشی و کاهش هزینه حضور در مسابقات همراه باشد تا توان مالی خانواده تعیین‌کننده اصلی مسیر قهرمانی نشود.

از نگاه مدیریتی نیز ساخت سالن ورزشی پایان مسئولیت دستگاه‌های متولی نیست. مجموعه‌ای با چهار کورت تخصصی، برای فعالیت پایدار به برنامه زمان‌بندی استفاده، مربیان متخصص، خدمات نگهداری، تجهیزات استاندارد و منابع درآمدی مشخص نیاز دارد. طراحی نظام بهره‌برداری می‌تواند میان آموزش پایه، ورزش همگانی، تمرین قهرمانان و برگزاری مسابقات تعادل ایجاد کند. اگر تمام ظرفیت مجموعه در اختیار گروه محدودی قرار گیرد، امکان گسترش جامعه ورزشکاران کاهش می‌یابد؛ در مقابل، اگر نیاز ورزشکاران حرفه‌ای در برنامه‌ریزی لحاظ نشود، کیفیت آماده‌سازی برای رقابت‌های ملی و بین‌المللی تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.

نگاهی به تجربه توسعه ورزش در استان‌های دیگر نیز اهمیت برنامه‌ریزی پس از ساخت را نشان می‌دهد. در استان‌هایی مانند تهران، اصفهان و خراسان رضوی، ظرفیت باشگاه‌ها و مراکز ورزشی می‌تواند زمینه ایجاد شبکه‌های گسترده‌تر آموزش و رقابت را فراهم کند، اما وجود امکانات بیشتر به‌تنهایی نشانه عملکرد مطلوب در یک رشته خاص نیست. همدان برای استفاده از تجربه سایر مناطق باید شاخص‌هایی مانند تعداد مربیان دارای صلاحیت، ساعات دسترسی ورزشکاران به کورت، میزان مشارکت نوجوانان، کیفیت مسابقات و استمرار فعالیت باشگاه‌ها را مقایسه کند. چنین رویکردی امکان شناسایی الگوهای قابل اجرا را فراهم می‌سازد، بدون آنکه توسعه ورزش به رقابت صرف بر سر تعداد ساختمان‌ها محدود شود.

ظرفیت اقتصادی اسکواش نیز نباید تنها در هزینه ساخت مجموعه جست‌وجو شود. برگزاری رقابت‌های استانی و کشوری می‌تواند تقاضا برای خدمات اقامتی، حمل‌ونقل، پذیرایی و تجهیزات ورزشی ایجاد کند. همدان به دلیل برخورداری از ظرفیت‌های گردشگری تاریخی و طبیعی، امکان پیوند دادن برخی رویدادهای ورزشی با خدمات گردشگری را دارد. البته دستیابی به این فرصت نیازمند تقویم مسابقاتی منظم، امکانات استاندارد، دسترسی مناسب و هماهنگی میان نهادهای ورزشی و خدماتی است. ادعای تبدیل شدن شهر به میزبان رقابت‌های آسیایی نیز زمانی قابل ارزیابی خواهد بود که الزامات فنی، مجوزها و شرایط اجرایی چنین مسابقاتی به‌طور مشخص بررسی شده باشد.

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای پیام./