به گزارش خبرنگار خبرگزاری ایسکانیوز از زنجان؛ آرامگاه امامزاده زیدالکبیر در شهر ابهر، یکی از بناهای ارزشمند تاریخی و مذهبی استان زنجان است که با برخورداری از پیشینه‌ای کهن، معماری شاخص و جایگاهی ویژه در باورهای مردم منطقه، به‌عنوان یکی از جاذبه‌های فرهنگی و گردشگری این شهرستان شناخته می‌شود.

این بقعه در شرق شهر ابهر و در انتهای خیابان استاد مطهری، در میدانی به همین نام قرار گرفته و از دیرباز مورد توجه و احترام مردم منطقه بوده است. آرامگاه امامزاده زیدالکبیر علاوه بر جایگاه مذهبی، از نظر معماری و تاریخی نیز اهمیت دارد و ویژگی‌های کالبدی آن، این بنا را به یکی از آثار شاخص شهر ابهر تبدیل کرده است.

امامزاده زیدالکبیر از شخصیت‌های مذهبی و مورد احترام مردم ابهر است که بر اساس شجره‌نامه نقل‌شده در کتاب «منتقله‌الطالبیه»، نسب وی به امام حسن مجتبی(ع) و حضرت علی بن ابیطالب(ع) می‌رسد.

بر اساس این شجره‌نامه، وی زیدالکبیر بن عیسی ابوزید ابهری بن اسماعیل بن محمد بن عیسی بن محمد بن عبدالله دردار بن ابوعلی محمد الابهری بن احمد بن عبدالله القافه بن علی السدید بن حسن الامیر بن زید بن حسن المجتبی بن علی بن ابیطالب(ع) معرفی شده است.

ابوالمعالم فخیم ابهری نیز در کتاب «امام‌زادگان ابهر و نواحی»، سال درگذشت امامزاده زیدالکبیر را ۵۷۷ هجری قمری ذکر کرده است. این شخصیت در میان اهالی ابهر از جایگاه معنوی برخوردار بوده و آرامگاه وی از گذشته تاکنون محل زیارت، توسل و نذورات مردم، به‌ویژه زنان این شهر، بوده است.

بنای آرامگاه امامزاده زیدالکبیر از نظر معماری، ویژگی‌های قابل توجهی دارد. این بنا دارای گنبدی دوپوش و از نوع رک است که شکل مخروطی آن، یادآور برج‌های آرامگاهی ایران در سده‌های نخستین اسلامی است.

گنبد بنا با کاشی‌های فیروزه‌ای و طرح‌های هندسی تزئین شده و ساقه بلند آجری آن، جلوه‌ای خاص به نمای بیرونی بخشیده است. ارتفاع بخش شاخص بنا حدود ۱۳ متر و ارتفاع گنبد و قطر ساقه آن حدود پنج متر گزارش شده است.

ساختار کلی بقعه از دو فضای اصلی تشکیل شده است؛ فضای نخست به‌عنوان ورودی و پیش‌فضای شبستان اصلی عمل می‌کند و سقف آن با طاق و تویزه‌های زیبا و تزئینات گچی پوشیده شده است. فضای دوم، بخش اصلی بقعه را تشکیل می‌دهد که از طریق ورودی و هشتی به فضای داخلی راه پیدا می‌کند.

پلان کلی بنا چهارضلعی و متشکل از بخش‌هایی با ساختار مستطیلی است. مصالح اصلی به‌کاررفته در ساخت آن آجر بوده و در بخش‌های داخلی از پوشش گچی و در نمای بیرونی از کاشی‌کاری استفاده شده است. همچنین ایوان‌های اطراف بنا با رعایت تقارن و قرینه‌سازی، از دیگر ویژگی‌های معماری این اثر به شمار می‌روند.

بر اساس نظر کارشناسان، ساختار چهارضلعی بقعه به شیوه معماری بناهای دوره ایلخانی نزدیک است. ایوان‌های شمالی و شرقی در دوره صفویه به بنا افزوده شده‌اند و ایوان‌های جنوبی و غربی نیز در دوره‌های بعدی شکل گرفته‌اند.

با توجه به دخل‌وتصرف‌های متعدد در طول قرن‌های گذشته، تعیین شکل و نقشه اولیه بنا با دشواری همراه است. یکی از اسناد مورد استناد برای بررسی تاریخ تعمیرات، نوشته‌ها و اشعار حک‌شده بر روی در چوبی بقعه است که بر اساس محاسبات حروف ابجد، تاریخ ۸۵۰ هجری قمری را نشان می‌دهد.

همچنین کتیبه‌ای سنگی در بخش غربی آرامگاه نصب شده که از تعمیر گنبد و طاق بنا به دستور حاجی امین‌الشریعه و با همکاری حاجی جلال‌الدین ابهری خبر می‌دهد. بر اساس متن این کتیبه، این عملیات در اول محرم سال ۱۰۷۵ هجری قمری انجام شده است.

آرامگاه امامزاده زیدالکبیر در سال ۱۳۲۶ هجری شمسی نیز مورد بازسازی و مرمت قرار گرفته و اشعاری در مدح این امامزاده و بانیان تعمیر بنا، سروده ابوالمعالم فخیم ابهری، در صحن آن به نمایش گذاشته شده است.

در گذشته، برخی آثار تاریخی و نفیس در فضای داخلی آرامگاه نگهداری می‌شد که از جمله آن‌ها می‌توان به کلاه‌خودی طلا با زنجیرهای هم‌جنس و شمشیری قدیمی با نوشته‌هایی بر روی قبضه آن اشاره کرد. بر اساس روایت‌های موجود، اثری از این اشیا در محل باقی نمانده است.

درگاه شمالی بقعه دارای در چوبی کنده‌کاری و فلزکاری‌شده‌ای است که از نظر سبک ساخت، با درهای نفیس دوره سلجوقی شباهت دارد. همچنین در گذشته یک جفت در چوبی منقوش در ورودی شرقی امامزاده نصب بوده که به گفته منابع، نوع چوب آن از سوی باستان‌شناسان بررسی شده است. این درها در جریان مرمت‌ها جابه‌جا شده و در محل دیگری نصب شده‌اند.

فضای داخلی بقعه در مقایسه با نمای بیرونی، تزئینات محدودی دارد و از جمله عناصر باقی‌مانده در آن می‌توان به مقرنس زیر گنبد اشاره کرد.

آرامگاه امامزاده زیدالکبیر همچنان یکی از مکان‌های مورد احترام مردم ابهر و مناطق اطراف است. قرار گرفتن این بقعه در میان میدان و فضای سبز اطراف آن، در کنار معماری متفاوت و پیشینه تاریخی، بر اهمیت این اثر افزوده است.

این آرامگاه در مناسبت‌های مذهبی و ایام مختلف سال پذیرای زائران و علاقه‌مندان به آثار تاریخی و مذهبی است و بسیاری از گردشگرانی که به شهر ابهر سفر می‌کنند، بازدید از این مکان را در برنامه خود قرار می‌دهند.

آرامگاه امامزاده زیدالکبیر را می‌توان بخشی از هویت تاریخی و مذهبی ابهر دانست؛ بنایی که در کنار ارزش معنوی، روایتگر بخشی از تاریخ معماری و فرهنگ این منطقه است و حفاظت، مرمت اصولی و معرفی دقیق‌تر آن می‌تواند در تقویت گردشگری فرهنگی و مذهبی استان زنجان نقش مؤثری داشته باشد.

خبرنگار: علی صالحی

انتهای پیام./