به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ نام کریم‌خان زند در حافظه تاریخی ایران با عنوان وکیل‌الرعایا پیوند خورده است؛ فرمانروایی که پس از فروپاشی صفویه و مرگ نادرشاه، در میان رقابت مدعیان قدرت ظهور کرد. آنچه در روایت‌های مربوط به او برجسته شده، علاوه بر پیروزی‌های نظامی، شیوه مواجهه با مردم و توجه به دادخواهی و زندگی رعیت است.

منابع تاریخی، ایل زند را از شاخه‌های لرهای شمالی و ساکن زاگرس و نواحی همدان و ملایر معرفی کرده‌اند. کریم‌خان از همین ایل برخاست و در سال ۱۱۶۳ هجری قمری وارد مرحله‌ای تعیین‌کننده از رقابت‌های سیاسی شد. زندیان در فاصله میان افشاریان و قاجاریان، ۴۶ سال حکومت کردند و نام بنیان‌گذارشان بیش از همه با انتخاب عنوان وکیل‌الرعایا ماندگار شد.

درباره زندگی او پیش از سال ۱۱۶۳ هجری قمری اطلاعات چندانی در دست نیست. در آن مقطع، درگیری بازماندگان نادرشاه و آشفتگی اداره کشور ادامه داشت. کریم‌خان همراه علی‌مردان‌خان بختیاری و ابوالفتح‌خان بختیاری، اتحادی سه‌گانه تشکیل دادند و فردی از تبار مادری صفویان را با نام شاه اسماعیل سوم به سلطنت برگزیدند.

این اتحاد پایدار نماند و رقابت میان اعضا به نزاع انجامید. کریم‌خان سرانجام پس از ۱۶ سال مبارزه مداوم، بر رقیبانی از جمله محمدحسن‌خان قاجار و آزادخان افغان غلبه کرد و مناطق مرکزی، شمالی، غربی و جنوبی ایران را در اختیار گرفت. با تثبیت قدرت او، وضعیت زندگی مردم به سمت آرامش و ثبات نسبی حرکت کرد.

با وجود دستیابی به قدرت، کریم‌خان از پذیرفتن عنوان شاه خودداری کرد. در منابع، تصویری از ساده‌زیستی، دوری از تجمل و مهربانی او با فرودستان دیده می‌شود. حتی برخی نوشته‌های دوره قاجار، وی را فرمانروایی رئوف و عادل و محبوب مردم توصیف کرده‌اند. این تصویر، در کنار عنوان انتخابی او، بخش مهمی از روایت تاریخی دوران زندیه را شکل می‌دهد.

منابع آن دوره و سفرنامه‌های اروپایی هم‌زمان، از حضور شخصی کریم‌خان در دیوان مظالم و رسیدگی به شکایت‌ها خبر می‌دهند. او در شیراز برای کالاهای اساسی قیمت ثابت تعیین کرد و مأموران حکومت را از گران‌فروشی برحذر داشت. این اقدامات، از نمونه‌های توجه او به رابطه حکومت با مردم و شرایط معیشتی آنان در روایت‌های تاریخی است.

در زمان قحطی و کمبود غله نیز دستور فروش گندم با قیمتی کمتر از بازار صادر شد. کریم‌خان پیشنهاد فروش گران‌تر را نپذیرفت. همچنین در گزارش‌هایی از آن دوران آمده است که بازرگانان شیراز اذعان داشتند پولی به اجبار از آنان گرفته نشده است؛ روایتی که در ترسیم مناسبات اقتصادی حکومت و جامعه مورد توجه قرار گرفته است.

شیراز، پایتخت منتخب کریم‌خان، بخش مهمی از میراث عمرانی او را در خود دارد. ارگ، بازار، حمام و مسجد وکیل، از بناهای ساخته‌شده در دوره زندیه هستند. این آثار، علاوه بر جایگاه معماری، یادآور توجه حکومت او به آبادانی‌اند و در روایت زندگی‌اش، در کنار پرهیز از تجملات درباری و توجه به رفاه عمومی قرار می‌گیرند.

در سیاست خارجی نیز کریم‌خان نسبت به انگلیس بدگمان بود و درباره تکرار سرنوشت هندوستان برای ایران هشدار می‌داد. برادرش صادق‌خان در سال ۱۱۸۹ هجری قمری بصره را از حکومت عثمانی جدا کرد؛ اقدامی که در روایت تاریخی، با گسترش نفوذ دولت ایران بر اروندرود، بحرین و جزایر جنوبی خلیج فارس پیوند یافته است.

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای پیام/