مهران کریمی پژوهشگر اندیشه رهبر شهید و نویسنده کتاب «در آغوش نیل» در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز در خصوص ابعاد شخصیت فرهنگی رهبر شهید انقلاب گفت: رهبران سیاسی در جاهای دیگر دنیا به مسئله فرهنگ توجه دارنداما یک تفاوت مهمی آقای شهید با سیاستمداران و رهبران برجسته دنیا و حتی با سیاستمداران خود ما داشتند و آنهم این است که دیگران در وهله اول مرد سیاست هستند اما به واسطه ضرورت هایی که کار سیاسی و کار حکمرانی ایجاد میکند و بعضی توجهاتی که باید به بعضی مصادیق فرهنگی داشته باشند ممکن است توجه بکنند که این هم ممکن است شامل خیلی هایشان نمیشود. آقا تفاوت و تمایز مهمشان این بود که ذاتاً یک آدم علمی-فرهنگی، بودند یعنی وجه سیاسی و وارد مناسبات قدرت شدن و رئیس جمهور شدن و رهبر شدن این چیزی بود که بر وجه علمی و فرهنگی ایشان مترتب شد.
وی ادامه داد: ایشان در ذات و بنیان خودش یک شخصیت علمی و فرهنگی و یک عالم روشن اندیش و برجسته حوزوی بودند لذا مسئله توجه رهبر شهید به فرهنگ یک مسئله ثانویه نبود که مثلاً بگویند خب من در مقام رهبری باید به فرهنگ هم توجه کنم، به شاعران، به نویسندگان و به حوزههای مختلف؛ ایشان ذاتاً یک شخصیت فرهنگی بود و از حوزه فرهنگ وارد حوزه مناسبات و مبارزات سیاسی شد. دغدغه اینکه وارد فضای مبارزاتی بشود این بود که آن چیزی که در دوران قبل از انقلاب در ایران وجود داشت و یک فرهنگ منحط طاغوتی و استکباری بود چه استکبار به معنی نفوذ آمریکایی ها، چه داخلیهایی که تحت نفوذ دشمن مستکبر بودند و طبعاً سرریز آن در جامعه میشد خراب شدن اوضاع فرهنگ عمومی ما، لذا اولین نقطهای که باید به آن توجه بکنیم این تمایز است که ایشان مسئله فرهنگ مسئله حاشیهای و فرعی نبود و ذاتاً یک شخصیت فرهنگی بودند.
کریمی خاطرنشان کرد: ما همین فضا را در قبل از انقلاب یعنی وقتی که اصلا جمهوری اسلامی شکل نگرفته بود و مسئولیتی به عهده ایشان هم نبود میبینیم. ایشان یک روایت تاریخی و خاطرهای دارند که میگویند «قبل از انقلاب خانه خود من پاتوق بچه ها بود» با همین لفظ پاتوق، یعنی کتابخانهای که داشتند با جوانان دانشجوی روشنفکر و مبارز و... ارتباط داشتند و سیر مطالعاتی بهشان میدادند.
وی با اشاره به ارتباط گستردهای که رهبر شهید با شاعران، ادیبان، مترجمان و فعالین حوزه روشنفکری، ادبیات و داستان داشتند اظهار کرد: در همان قبل از انقلاب مترجم کتاب هم بودند. الان اگر به خاطرات و اسنادی که از دوران قبل از انقلاب هست مراجعه کنید میبینید ایشان کنار مباحث متداول فقهی-حوزوی یا مباحث مبارزاتی و ایدئولوژیک و تفسیر قرآن و طرح کلی و... مفصل در حوزه ادبیات مطالعه کردند. یعنی بسیاری از رمانهای بزرگ دنیا را در دوران قبل از انقلاب مطالعه کردند. یک تصویر و فیلمی هم منتشر شد که چند سال قبل رفتند از نمایشگاه کتاب بازدید کنند؛ در یکی از غرفه ها فروشنده یک رمانی را از بزرگ علوی به ایشان معرفی میکند، آقا رمان را دست میگیرند و میگویند «من این را بیش از ۵۰ سال پیش مطالعه کردم».
پژوهشگر اندیشه رهبر شهید اذعان کرد: ایشان مراوده گستردهای با اخوان ثالث شاعر برجسته شعر نو معاصر نیز داشتند. ایشان با انجمنهای شعر مشهد ارتباط مفصل داشت، هم شعر میگفت و هم در بحث نقد شعر مشارکت داشت. یک روایتی آقای حداد عادل دارند که علاوه بر نسبت فامیلی که پیدا کرده بودند و پدر شهیده زهرا حداد عادل همسر رهبر معظم انقلاب بودند از مرتبطین قدیمی آقا و مشاور عالی رهبر شهید هم بودند و در مصاحبهای درباره کتابخانه آقای شهید صحبت میکنند که آن زمان ۳۰ هزار عنوان کتاب در این کتابخانه است که این عدد برای اواخر دهه ۷۰ یعنی برای سال ۷۸-۷۹ است حالا حساب کنید تا سال ۱۴۰۵ این عدد به چه تعدادی رسیده است.
وی با بیان اینکه وقتی به دایره مطالعات ایشان مراجعه میکنیم میبینیم یک بخشش مباحث فقهی-اصولی، حوزوی، علم رجال، قرآن و تفسیر قرآن و مباحث علمی مختص به فضای علمایی است گفت: در حوزه ادبیات، نقد نظریات ادبی، شعر، داستان و... مفصل مطالعه داشتند و نکته بعدی که میخواهم اضافه بکنم و به نظرم حائز اهمیت است این است که صرفاً علایق شخصی نبوده و ایشان واقعا برای اینکه فرهنگ عمومی رشد بکند دغدغه داشته و کنشگری میکرده است مثلا در جامعه ما فرهنگ کتابخوانی و توجه به فرهنگ مکتوب کلا ضعیف بوده و الان هم هنوز ضعف داریم در این حوزه اما یکی از کارهایی که رهبر شهید کرد این بود که توجه به جریان کتابخوانی را در جامعه ایران نهادینه کرد مثلاً ایشان مصاحبههایی ازشان وجود دارد که میگویند «کتابخوانی یک فریضه و یک واجب دینی است، همه خانواده ها باید کتاب بخوانند» یا میگویند «در خانواده من همه افراد خانواده کتاب میخوانند بعد خوابشان میبرد» و اینکه «کتاب باید جز سبد هزینه های خانوار باشد».
کریمی ادامه داد: ایشان نمایشگاه کتاب را پایه گذاری میکند. خیلی ها نمیدانند که ایده اینکه یک فراخوان و یک آیین ملی کتاب تحت عنوان نمایشگاه داشته باشیم که اهالی کتاب، ادبیات و نشر دور هم جمع بشوند، آثار عرضه بشود و مردم بروند ارتباط بگیرند و کتاب ها را ببینند، این ایده برای خود ایشان در دوران ریاست جمهوریشان بوده است.
وی خاطرنشان کرد: امروز نسبت به دوران قبل از انقلاب توجه مردم به کتاب، کتابخوانی، کتاب کودک، صنعت نشر، ترجمه و تالیف رشد کلانی کرده است و با همه ضعفهایی که وجود دارد یا مشکلات اقتصادی حوزه نشر که میدانیم؛ ایشان دغدغه هایی که در حوزه فرهنگ، ادبیات و مسائل دیگر داشته صرفاً یک علاقه شخصی روشنفکری نبوده و اینها را در ساحت حاکمیت آورده و تبدیل به برنامه و فرهنگ سازی کرده و مسئولین را پای کار آورده است.
نویسنده کتاب «در آغوش نیل» گفت: یک نمونه دیگر از توجهات فرهنگی یا علایق فرهنگی رهبر شهید این بوده که ملت ایران با قرآن انس بگیرند. اهل تلاوت قرآن و تدبر در قرآن بشوند، حافظ قرآن بشوند و ما این فضا را میبینیم که ایشان در مسجد کرامت سالهای قبل از انقلاب در حد مسجد خودش و مرتبطین خودش پیاده کرده است و با نوجوان کار میکرده است. حتی علایقی مثل توجه به مصطفی اسماعیل و نوارهای قاریان مصری و... همین را تبدیل کرد به جریان توجه به قرآن و همیشه اولین دیدار ثابت ایشان در ماه مبارک رمضان دیدار با قاریان و اهالی قرآن بوده است که اتفاقا آخرین دیدار عمومی که رهبر شهید حضور پیدا کردند و تقریبا هفت-هشت روز بعدش به شهادت رسیدند همین دیدار قاریان در اول ماه رمضان است.
وی تصریح کرد: در وهله اول ایشان یک شخصیت فرهنگی بود و در وهله دوم شخصیت سیاسی بود و دایره ارتباطات ایشان، رمان خواندنشان، ارتباطاتشان با ادبا و مترجمین حوزه کتاب و نشر، ادبیات و فرهنگ و هنر بعد از انقلاب اینها را تبدیل به جریان فرهنگی کرد مثل حوزه کتابخوانی، مثل توجه به حوزه ادبیات دفاع مقدس و تقریظ هایی که تبدیل به یک جریان کرد.
کریمی با اشاره به اینکه حوزه دیگری که توجه رهبر شهید خیلی به آن معطوف بود حوزه هنر است گفت: ایشان واقعاً به هنر نگاه عمیق و جدی داشتند یعنی فکرشان این بود که محتواها، آرمانها، ارزشها و اعتقاداتی که داریم اگر به زبان هنر بیان بشود اولاً نافذ و موثر است، دوما ماندگار میشود و دنبال این بودند که ادبیات انقلاب اسلامی و هنر انقلاب اسلامی شکل بگیرد. از همان قبل از انقلاب نشانههایش را میبینیم و بعد از انقلاب جدی تر می شود. از تئاترهایی که در حسینیه ارشاد بود تا توجهی که به سینما و تلویزیون داشتند. به نظرم در سال ۸۶ یک دیداری سینماگران با رهبر شهید دارند که آن موقع آقای صفار هرندی وزیر ارشاد بود و طیف های مختلف از حاتمی کیا و مجید مجیدی در آن دیدار هستند تا فریدون جیرانی و تهمینه میلانی و انواع طیفهای سیاسی، فرهنگی و گرایشات کارگردانان مختلف از جریانات مختلف فکری و سیاسی و در آنجا تعبیری که ایشان درباره سینما میکنند خیلی تعبیر جالبی است که میگویند «به نظر من کلید پیشرفت کشور در اختیار شماست» یعنی سینما را کلید پیشرفت معرفی میکنند.
وی افزود: نگاه رهبر شهید به مسئله سینما و هنر یک نگاه دست دوم و دکور صحنه و... نبود؛ نگاهشان این بود که اگر واقعا اعتماد به نفس ملی را ارتقا بدهیم و در جامعه خودباوری را درست بکنیم، توجه مردم به ارزش های اخلاقی، به عدالت، به همدلی و مفاهیم شبیه به این درست بشود سینما و تلویزیون است که باید این کار را بکند.
پژوهشگر اندیشه رهبر شهید تصریح کرد: ایشان بسیاری از فیلم ها را میدیدند و در مورد خیلی هایشان اظهار نظر دارند. از آثار حاتمی کیا بگیریم تا فیلنی مثل شیار۱۴۳ خانم آبیار یا فیلم ویلاییها را که دیدند و در موردش صحبت مثبتی کردند. حتی سریال پایتخت را ایشان در یک دورهای در بیمارستان عمل جراحی داشتند و یک سری شخصیت ها آمدند و از ایشان عیادت کردند که آقای سیروس مقدم هم آمدند و ایشان به آقای سیروس مقدم گفته بودند که «سریال شما با رویکرد ملی است»و بعد من دیدم آقای مقدم در مصاحبهای گفته بود که رهبری از سکانس های عاشقانه در این سریال یعنی جنبه های زن و شوهری نقی معمولی و همای سعادت با نگاه مثبتی یاد کرده بودند که با نگاه خانوادگی و عفیفانه ای مطرح شده است.
وی با بیان اینکه در بعضی از دوره ها بعضی فیلم ها به خاطر بعضی تنگ نظری ها یا اعمال سلیقه ها مشکل اکران داشت که خود رهبری ورود میکردند اظهار کرد: نگاه ایشان واقعا یک نگاه فرهنگی توام با سعه صدر بود. اینکه سلایق مختلف بتوانند حرف بزنند البته از سویی هم برایشان مهم بود که ابزار سینما و سریال و فیلم مسئله غرب زدگی و سیاهنمایی از جامعه ایران و زیر سوال بردن مفاهیمی مثل قصاص، ارزشهای دینی، حجاب و... نباشد و نسبت به اینها هم حساسیت داشتند و تذکر میدادند.
کریمی در پایان سخنانش تصریح کرد: ما یک سینمای جشنوارهای غرب زده وابستهگرا هم در مملکت داریم و نسبت به این نوع نگاه هم منتقد بودند و در واقع سینما و تلویزیون را در خدمت پیشرفت کشور، رشد اخلاقی و فرهنگی جامعه میدیدند.
انتهای پیام/
نظر شما