به گزارش خبرنگار بین‌الملل ایسکانیوز، در شرایطی که به اذعان کارشناسان غربی آمریکا به دلیل جنگ با ایران در خلیج فارس گرفتار شده است، شرایط منطقه نیز به هیچ وجه بر وفق مراد واشنگتن نیست. یکی از مهمترین رویدادها که در هفته‌های اخیر مورد توجه نخبگان سیاسی و اندیشکده‌های آمریکا قرار گرفته، توافق دفاعی سه جانبه میان عربستان، ترکیه و پاکستان است. ریاض با حرکت به سمت ایجاد یک ائتلاف دریایی جدید، وارد مرحله‌ای تازه از سیاست امنیتی خود در خلیج فارس و دریای سرخ شده که فراتر از یک ابتکار صرفا نظامی یا دریایی به نظر می‌رسد و می‌تواند نشانه‌ای از تغییر محاسبات این کشور در قبال ترتیبات امنیتی منطقه باشد.

بیشتر بخوانید:

توهم ترامپ اعتبار آمریکا را به باد داد! / ناکارامدی ابزار نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز

این تحول در شرایطی رخ می‌دهد که وابستگی سنتی کشورهای عربی به تضمین‌های امنیتی آمریکا با پرسش‌های جدی مواجه شده و برخی دولت‌های منطقه تلاش می‌کنند ظرفیت‌های مستقل‌تری برای حفاظت از منافع خود ایجاد کنند. «جورجیو کافیه‌رو» -کارشناس نظامی آمریکایی- در مقاله‌ای که در نشریه نشنال اینترست منتشر شده، ائتلاف دریایی جدید عربستان را پیامی مهم برای واشنگتن ارزیابی می‌کند. از نگاه او، ریاض در حال ارسال این پیام است که دیگر نمی‌خواهد امنیت منطقه صرفا بر حضور و توان نظامی آمریکا متکی باشد و ترجیح می‌دهد بخشی از مسئولیت تامین امنیت مسیرهای دریایی و منافع راهبردی خود را از طریق ترتیبات منطقه‌ای دنبال کند.

کشورهای عربی دیگر آمریکا را تضمین کننده امنیت خود نمی‌دانند

اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر می‌شود که تحولات سال‌های اخیر نشان داده حضور گسترده نظامی آمریکا لزوما نتوانسته امنیت پایدار برای متحدان واشنگتن ایجاد کند. حملات به تاسیسات نفتی، افزایش تنش‌ها در خلیج فارس و دریای سرخ و در نهایت تهدیدهای مرتبط با مسیرهای انتقال انرژی، این نگرانی را در میان کشورهای عربی افزایش داده که در شرایط بحرانی، اتکا به آمریکا ممکن است تضمین‌کننده امنیت آنها نباشد. بنابراین، تلاش عربستان برای ایجاد ظرفیت‌های دریایی مستقل‌تر را می‌توان بخشی از بازنگری گسترده‌تر ریاض در سیاست امنیتی خود دانست.

این مسئله برای آمریکا اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از راهبرد واشنگتن در خاورمیانه بر ایجاد شبکه‌ای از متحدان متکی بوده که امنیت آنها را تحت چتر نظامی آمریکا قرار می‌دهد. اگر کشورهای منطقه به این نتیجه برسند که باید به صورت مستقل یا در قالب ائتلاف‌های منطقه‌ای امنیت خود را تامین کنند، جایگاه آمریکا به عنوان بازیگر اصلی امنیتی منطقه به تدریج تضعیف خواهد شد. به همین دلیل، ابتکار دریایی عربستان را نمی‌توان صرفا یک موضوع نظامی تلقی کرد، بلکه این اقدام می‌تواند بخشی از روند تغییر معماری امنیتی خاورمیانه باشد.

عربستان در حال ایجاد موازنه در سیاست‌های امنیتی

از سوی دیگر، این تحول را باید در چارچوب سیاست خارجی جدید عربستان نیز بررسی کرد. ریاض طی سال‌های اخیر تلاش کرده روابط خود را با بازیگران مختلف بین‌المللی متنوع کند و صرفا به واشنگتن وابسته نباشد. گسترش روابط با چین، نزدیکی بیشتر به کشورهای منطقه و تلاش برای کاهش تنش با برخی همسایگان، همگی نشان می‌دهد عربستان در حال حرکت به سمت نوعی سیاست موازنه‌گرایانه است که در آن حفظ رابطه با آمریکا همچنان اهمیت دارد، اما تنها گزینه امنیتی ریاض محسوب نمی‌شود.

با این حال، شکل‌گیری یک ائتلاف دریایی منطقه‌ای الزاما به معنای قطع همکاری عربستان با آمریکا نیست. ریاض همچنان به فناوری، تسلیحات، اطلاعات و ظرفیت‌های نظامی آمریکا نیاز دارد و واشنگتن نیز از حضور و همکاری امنیتی در منطقه منافع قابل توجهی به دست می‌آورد. آنچه در حال تغییر است، به نظر می‌رسد میزان وابستگی است و عربستان تلاش می‌کند در کنار همکاری با آمریکا، گزینه‌های دیگری نیز برای مدیریت تهدیدات و حفاظت از خطوط کشتیرانی و زیرساخت‌های حیاتی خود در اختیار داشته باشد.

احتمال اجرای ایده امنیت منطقه‌ای در میان کشورهای غرب آسیا

از منظر ایران نیز این تحول اهمیت قابل توجهی دارد. اگر ائتلاف‌های دریایی منطقه‌ای با هدف کاهش وابستگی به قدرت‌های خارجی شکل بگیرند، می‌توانند در بلندمدت به تقویت ایده «امنیت منطقه‌ای» و کاهش حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس کمک کنند؛ هرچند اگر چنین ائتلاف‌هایی با هدف مهار ایران یا مقابله با توان دریایی تهران طراحی شوند، می‌توانند به پیچیده‌تر شدن معادلات امنیتی منطقه منجر شوند. بنابراین، نحوه تعریف مأموریت این ائتلاف‌ها و اعضای احتمالی آنها تعیین خواهد کرد که این ابتکار در نهایت به سمت همکاری منطقه‌ای حرکت می‌کند یا رقابت و صف‌بندی جدید.

در مجموع، پیام اصلی اقدام عربستان برای واشنگتن را می‌توان در یک جمله خلاصه کرد: متحدان آمریکا دیگر نمی‌خواهند امنیت خود را فقط به آمریکا واگذار کنند. اگر این روند ادامه پیدا کند و سایر کشورهای منطقه نیز به سمت ایجاد ترتیبات امنیتی مستقل حرکت کنند، آمریکا با یک چالش راهبردی جدی روبه‌رو خواهد شد. حفظ نفوذ واشنگتن در خاورمیانه تنها به داشتن پایگاه نظامی وابسته نیست، بلکه به میزان اعتماد متحدان منطقه‌ای به تعهدات امنیتی آمریکا نیز بستگی دارد. ائتلاف دریایی جدید عربستان از این منظر می‌تواند بیش از آنکه تهدیدی برای رقبا باشد، هشداری برای خود آمریکا درباره تغییر نظم امنیتی خاورمیانه تلقی شود.

انتهای پیام/