به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ حیات فرهنگی یک شهر را نمی‌توان تنها از تعداد جشنواره‌ها، آثار ارسالی به مسابقات یا نام هنرمندانی که برگزیده می‌شوند شناخت؛ زیرا فرهنگ زمانی به نیرویی مؤثر در جامعه تبدیل می‌شود که میان تولیدکنندگان آثار و مخاطبان ارتباطی پایدار شکل بگیرد. در همدان، فعالیت نویسندگان، هنرمندان نمایش، فیلم‌سازان و فعالان کتابخوانی ظرفیت قابل توجهی برای گسترش مشارکت اجتماعی ایجاد کرده است، اما مسئله اصلی در فاصله میان تولید و مصرف فرهنگی نهفته است؛ فاصله‌ای که گاهی با کمبود امکانات، محدودیت اقتصادی خانواده‌ها، ضعف نظام توزیع آثار و تمرکز برنامه‌ها در مرکز استان افزایش پیدا می‌کند.

همدان از گذشته یکی از مراکز مهم شکل‌گیری اندیشه، ادبیات و فعالیت‌های فرهنگی ایران بوده است. پیوند تاریخی این سرزمین با چهره‌هایی چون باباطاهر، بوعلی سینا و عارف قزوینی، نشان‌دهنده جایگاه فرهنگ در هویت منطقه است. با این حال، برخورداری از پیشینه تاریخی به‌تنهایی نمی‌تواند پویایی فرهنگی امروز را تضمین کند. شهرها زمانی هویت فرهنگی زنده دارند که علاوه بر پاسداشت میراث گذشته، زمینه تولید آثار تازه، تجربه هنری نسل جوان و مشارکت گروه‌های مختلف اجتماعی را فراهم کنند. این ضرورت برای همدان، با مجموعه‌ای از ظرفیت‌های دانشگاهی، هنری و تاریخی، اهمیت ویژه‌ای دارد.

تحولات چند دهه اخیر نیز مفهوم مشارکت فرهنگی را تغییر داده است. در گذشته، کتابخانه، سینما، سالن نمایش و مراکز فرهنگی مهم‌ترین مسیرهای دسترسی عمومی به آثار هنری بودند، اما گسترش اینترنت و رسانه‌های دیجیتال، شیوه تولید و دریافت محتوا را دگرگون کرده است. مخاطب امروز می‌تواند از طریق تلفن همراه به مجموعه گسترده‌ای از محصولات فرهنگی دسترسی داشته باشد و همین موضوع رقابت برای جلب توجه او را دشوارتر می‌کند. بنابراین افزایش تعداد رویدادها، بدون شناخت نیازها و رفتار مخاطبان، الزاماً به گسترش مصرف فرهنگی منجر نخواهد شد.

بررسی وضعیت فرهنگی همدان نشان می‌دهد ظرفیت تولید آثار مکتوب در استان همچنان فعال است. در ششمین دوره جایزه قلم هگمتانه، ۴۰۳ اثر به دبیرخانه ارسال شده و پس از بررسی اولیه، ۳۲۰ اثر به مرحله داوری تخصصی راه یافته‌اند. این تعداد از وجود جریان تولید کتاب در میان نویسندگان، ناشران و فعالان مرتبط با استان حکایت دارد؛ هرچند نباید آن را معادل شمار کتاب‌های منتشرشده در یک سال یا تعداد نویسندگان مستقل همدان دانست. برای ارزیابی وضعیت نشر، اطلاعاتی درباره شمارگان، فروش، توزیع جغرافیایی و میزان استقبال مخاطبان نیز ضروری است.

یکی از چالش‌های مهم صنعت نشر، تفاوت میان تولید کتاب و رسیدن آن به دست خواننده است. ممکن است یک اثر ارزشمند منتشر شود، اما به دلیل محدودیت شبکه توزیع، هزینه تبلیغات یا نبود دسترسی مناسب در کتابفروشی‌ها، مخاطبان اندکی پیدا کند. این مسئله برای نویسندگان شهرستانی می‌تواند دشوارتر باشد؛ زیرا فعالیت فرهنگی آنان معمولاً به امکانات محدودتری نسبت به بازار نشر تهران وابسته است. حمایت از نویسندگان همدان زمانی اثربخش‌تر خواهد بود که علاوه بر معرفی آثار برگزیده، امکان عرضه کتاب، ارتباط با کتابفروشان و حضور در برنامه‌های گفت‌وگوی ادبی نیز فراهم شود.

اهمیت دسترسی اقتصادی به فرهنگ را می‌توان در داده‌های ملی مشاهده کرد. در سال ۱۴۰۳، سهم تفریحات، سرگرمی و خدمات فرهنگی از مجموع هزینه خالص خانوارهای شهری کشور حدود ۱.۷ درصد و در خانوارهای روستایی حدود ۱.۳ درصد بوده است. این ارقام وضعیت اختصاصی همدان را نشان نمی‌دهند، اما محدود بودن سهم فعالیت‌های فرهنگی در سبد هزینه خانوار را آشکار می‌کنند. زمانی که بخش عمده درآمد خانواده صرف نیازهایی مانند مسکن، خوراک و درمان می‌شود، خرید کتاب، حضور در سینما یا استفاده از کلاس‌های هنری ممکن است به اولویتی قابل تعویق تبدیل شود.

این محدودیت برای کودکان و نوجوانان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا تجربه‌های فرهنگی در سال‌های رشد می‌تواند بر تخیل، مهارت ارتباطی و شناخت اجتماعی آنان اثر بگذارد. سینما و تئاتر کودک، برخلاف تصور رایج، تنها ابزار سرگرمی نیستند و می‌توانند فرصت مواجهه با روایت‌های متفاوت، شناخت احساسات و گفت‌وگو درباره مسائل انسانی را فراهم کنند. اکران فیلم‌های کودک در همدان زمانی به توسعه فرهنگی کمک می‌کند که به برنامه‌هایی مستمر تبدیل شود و کودکان خانواده‌های کم‌درآمد نیز امکان استفاده از آنها را داشته باشند. برگزاری چند نمایش مناسبتی، به‌تنهایی نمی‌تواند نیاز آموزشی و فرهنگی یک نسل را پاسخ دهد.

در سطح جغرافیایی نیز تمرکز امکانات فرهنگی یکی از مسائل قابل بررسی استان است. شهر همدان به‌عنوان مرکز اداری و فرهنگی، بخش مهمی از زیرساخت‌ها و برنامه‌های هنری را در خود جای داده، اما ساکنان ملایر، نهاوند، تویسرکان، کبودراهنگ، رزن، اسدآباد، بهار، فامنین و درگزین با شرایط دسترسی متفاوتی مواجه‌اند. فاصله جغرافیایی، هزینه رفت‌وآمد و محدودیت تعداد مراکز تخصصی می‌تواند مشارکت فرهنگی را تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، عدالت فرهنگی تنها به معنای توزیع ساختمان‌های فرهنگی نیست، بلکه باید امکان حضور واقعی شهروندان در فعالیت‌های هنری و ادبی را نیز دربرگیرد.

خبرنگار: نازنین مولائی منظر

انتهای پیام./