به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، خوی، شهری که قرن‌هاست نامش با یکی از بزرگترین عارفان جهان، شمس تبریزی، گره خورده است، این روزها شاهد رویدادی بود که می‌توان آن را نقطه عطفی در تاریخ فرهنگی منطقه شمال‌غرب ایران دانست. در حالی که سال‌ها بود بحث‌های پیرامون چگونگی پاسداشت یاد پیر طریقت مولانا در هاله‌ای از طرح‌های ناتمام و چشم‌انتظاری دوستداران ادبیات عرفانی قرار داشت، سرانجام در نیمه مهرماه ۱۴۰۵، بارگاه شمس تبریزی با شکوهی درخور این نام بزرگ، به بهره‌برداری رسید.
یکی از وجوه متمایز این پروژه که در کانون توجه صاحب‌نظران و معماران حاضر در مراسم قرار داشت، رویکرد منحصربه‌فرد معمار برجسته، «نادر اردلان»، در طراحی این مجموعه است که پیش از این همکاری در طرح استادیوم صدهزار نفری آزادی، طراحی و اجرای دانشگاه بوعلی سینای همدان، اسکله تجاری «الشرق» کویت و ده ها طراحی برجسته دیگر را در کارنامه دارد.
در طراحی این بنا، او مفاهیم انتزاعی عرفان شمس را به زبان فرم و هندسه ترجمه کرده است. بهره‌گیری از هندسه مقدس که در معماری اصیل ایرانی همواره نشانه‌ای از نظم کیهانی بوده، در این مجموعه نمود یافته است. سازه با گنبدخانه مرکزی خود، فضایی را ایجاد کرده که گویی مخاطب را دعوت به سکوت و تأمل می‌کند. نور در این بنا نه تنها یک عنصر فیزیکی، بلکه عنصری نمادین است که آرامشی روحانی به فضا می‌بخشد. استفاده از مصالح بومی که با روح اقلیمی منطقه آذربایجان همخوانی دارد، در کنار بهره‌گیری از استانداردهای ساخت مدرن، این آرامگاه را به اثری فراتر از یک بنای یادبود تبدیل کرده است. در واقع، اردلان تلاش کرده تا بارگاه شمس، «خیمه‌گاه خرد» باشد؛ فضایی که در آن خستگی روح در مواجهه با کلام شمس، التیام یابد.
مراسم افتتاحیه با حضور طیف متنوعی از مسئولان کشوری، استانی و اهالی فرهنگ برگزار شد. حضور «سیدرضا صالحی‌امیری»، وزیر میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، در این مراسم نشان‌دهنده اهمیت راهبردی این پروژه در نقشه گردشگری فرهنگی کشور بود. وی در سخنان خود بر این نکته تأکید کرد که شمس تبریزی متعلق به یک مرز جغرافیایی خاص نیست، بلکه میراثی است که جهان را به سمت مدارا و عشق دعوت می‌کند.
در میان مهمانان، چهره‌های شناخته‌شده‌ای از جامعه دانشگاهی، شاعران، شمس‌پژوهان و همچنین سفیران و نمایندگان فرهنگی کشورهای همسایه به چشم می‌خوردند. یکی از نقاط عطف این مراسم، اشاره به ثبت این اثر با شماره ۳۴۵۹۴ در فهرست آثار ملی ایران بود که تنها چند روز پیش از افتتاح صورت گرفت؛ اقدامی که از نظر حقوقی و حفاظتی، گامی حیاتی برای صیانت از این میراث گرانبها محسوب می‌شود.
این تجمع نشان داد که پس از گذشت سال‌ها انتظار، اکنون اراده‌ای جدی برای تبدیل کردن خوی به یک قطب گردشگری فرهنگی شکل گرفته است. مسئولان حاضر در این نشست بر این باور بودند که بارگاه شمس تبریزی نه فقط مکانی برای بازدیدهای گذرا بلکه باید به مرکزی برای گفت‌وگوی تمدن‌ها تبدیل شود.
پروژه هفت هزار مترمربعی بارگاه شمس تبریزی، تنها محدود به گنبدخانه و مزار نیست. یکی از انتقاداتی که همواره به پروژه‌های این‌چنینی در ایران وارد می‌شد، کمبود فضاهای پژوهشی و تعاملی بود. در طرح جدید، این نقص برطرف شده است. احداث یک کتابخانه تخصصی با گنجایش هشت هزار جلد کتاب که عمدتاً حول محور عرفان، فلسفه و ادبیات کلاسیک ایران گردآوری شده‌اند، گام مهمی در جهت تبدیل این مکان به یک «مرکز تحقیقات شمس‌شناسی» است.
نگارخانه‌ای که در این مجموعه طراحی شده، فضایی است که قرار است آثار هنری الهام‌گرفته از جهان شمس و مولانا را به نمایش بگذارد. این بخش از پروژه، فرصتی برای هنرمندان جوان فراهم می‌کند تا در بستری که با روح عرفانی گره خورده است، فعالیت کنند. ترکیب تفکر و هنر در این مجموعه، یک مدل موفق از مدیریت فضاهای مذهبی-فرهنگی است که می‌تواند الگویی برای سایر شهرهای تاریخی ایران باشد.
رضا رحمانی استاندار آذربایجان غربی در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز در خصوص برنامه‌های پس از افتتاح بارگاه شمس گفت: این آغاز راه است. بعد از افتتاح بارگاه شمس در خوی گروه‌های پژوهشی و تخصصی گردشگری فرهنگی باید پای کار بیایند و اینجا را به قطب علمی، عرفانی و پژوهشی تبدیل کنند.
وی با تأکید بر ضرورت برنامه‌ریزی برای افزایش گردشگران داخلی و خارجی افزود: باید برای افزایش حضور گردشگران از همه جای دنیا تدبیر شود. دوستان فکرهای خوبی دارند و ان‌شاءالله ما هم کمکشان خواهیم کرد که اینجا به یک پایگاه فعال تبدیل بشود.
رحمانی با اشاره به توسعه زیرساخت‌های اقامتی و دسترسی لازم برای تحقق این هدف تصریح کرد: از فردای روز افتتاح بارگاه شمس تبریزی، یک هتل ۴ ستاره کلنگ زنی می شود و یک هتل ۵ ستاره هم در حال ساخت است. جاده و مسیرهای دسترسی هم در حال ساخت است.
وی با اشاره به پیوند تاریخی شمس با تبریز، خوی و قونیه گفت: تبریز زادگاه شمس است، شمس به قونیه رفته و تحولاتی در مولانا ایجاد شده و بعد اینجا آرام گرفته است و این پیوند را ظرفیتی برای شکل‌گیری یک کریدور فرهنگی می‌دانیم و برای شناخت دقیق‌تر این مسیر، باید پژوهش بیشتری انجام شود.
استاندار آذربایجان غربی افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی را آغاز مسیری برای توسعه گردشگری فرهنگی و عرفانی دانست و اظهار کرد: این مجموعه نباید پس از افتتاح رها شود، بلکه باید با برنامه‌های پژوهشی، گردشگری و توسعه زیرساخت‌ها به یک پایگاه فعال فرهنگی تبدیل شود.
وی با اشاره به پیشینه فرهنگی منطقه و شخصیت‌های علمی و دینی برجسته‌ای همچون آیت‌الله‌العظمی خویی گفت: چنین پیشینه‌ای می‌تواند در تعاملات فرهنگی و گردشگری بیشتر مورد توجه قرار گیرد و منطقه به خاطر همین ظرفیت‌ها می‌تواند در این تعاملات بیشتر شکوفا شود.
افتتاح بارگاه شمس تبریزی در خوی، پایان یک راه نیست؛ بلکه آغاز مسیری است که باید با برنامه‌ریزی دقیق استمرار یابد. دغدغه‌ای که در میان اهالی فرهنگ و مسئولان دلسوز مشهود بود، نحوه مدیریت این مجموعه در سال‌های آینده است. آیا این بنا صرفاً به یک جاذبه توریستی فصلی تبدیل خواهد شد یا به راستی به مرکز تبادل اندیشه بدل می‌شود؟
تجربه تاریخی نشان داده است که شکوه بناهای یادبود، بدون محتوا و جریان‌سازی فرهنگی به مرور زمان دچار فرسایش می‌شود. برای اینکه بارگاه شمس تبریزی زنده بماند، نیاز است که برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدتی برای برگزاری نشست‌های تخصصی، بزرگداشت‌های بین‌المللی و حمایت از پژوهش‌های اصیل درباره مکتب شمس تدوین شود. حضور نخبگان و مسئولان در این آیین افتتاح، مسئولیت سنگینی را بر دوش متولیان گذاشته است. آن‌ها باید ثابت کنند که این سرمایه‌گذاری بزرگ، فراتر از سنگ و آجر و معماری، در خدمت اعتلای فرهنگ غنی ایرانی و ترویج آموزه‌های اصیل اخلاقی است که جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.
در نهایت شمس تبریزی که خود از مرزها عبور کرده بود، اکنون در آرامگاهش در خوی، نه در حصار خاک، که در آستانه درهایی ایستاده است که به سوی اندیشه‌ورزان و شیفتگان معنا گشوده می‌شود. امید است که این بارگاه، در سایه مدیریت هوشمندانه و حمایت‌های مستمر، به چراغی روشن برای آیندگان تبدیل شود؛ این بنا اکنون یک «اثر ملی» است، اما حقیقت آن، فراتر از ثبت‌های اداری، در قلب فرهنگ این سرزمین جای دارد و این، بزرگترین دستاورد افتتاحیه اخیر است.
انتهای پیام/
نظر شما