به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، بهبود تراز آب دریاچه ارومیه در سال آبی گذشته، بحث‌هایی را درباره پایداری این روند و نقش مدیریت اجرایی در کنار عوامل طبیعی برانگیخته است. مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی، در مصاحبه پیش رو از تضاد میان توسعه کشاورزی و نیاز زیست‌محیطی دریاچه می‌گوید و پای خلاهای قانونی را به میان می‌کشد و مجلس را برای تصویب قوانین سختگیرانه به میدان کارزار فرامی‌خواند.
چرا که مطابق تصور او احیای دریاچه ارومیه تنها با لایروبی رودخانه‌ها و اتکا به بارش‌ها محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند یک پشتوانه قانونی است که بتواند جلوی تخلفات محیط‌زیستی را بگیرد.
در ادامه مشروح گفت‌وگوی ایسکانیوز با حجت جباری، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان‌غربی را بخوانید:
جباری در پاسخ به اینکه آیا روند فعلی افزایش حجم آب دریاچه ارومیه با شروع فصل گرما و افزایش تبخیر به حالت کویر نمکی بازخواهد گشت، گفت: در سال آبی گذشته که در آخر شهریور به پایان رسید، بارندگی خوبی در حوزه دریاچه اتفاق افتاد؛ چرا که در هر حالتی اگر بارندگی صورت نگیرد، هرگونه اقدامی نظیر لایروبی رودخانه‌ها، بستن انهار کشاورزی و سایر اقدامات، همگی وابسته به میزان بارندگی است.
وی با بیان این نکته که اقدامات اجرایی در واقع مکمل افزایش انتقال آب به دریاچه است، اضافه کرد: در سال آبی گذشته، علاوه بر بارش‌های خوب، اقداماتی که طی سال‌های پیش برای تسهیل آبرسانی انجام شده بود، مانند لایروبی بستر رودخانه‌ها و انسداد سردهنه‌های کشاورزی در فصل غیرکشاورزی، منجر به تسهیل جریان آب شد و خوشبختانه بیش از ۳.۲ میلیارد مترمکعب آب وارد بستر دریاچه شد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در خصوص تبخیرهای تابستانی، اظهار کرد: در ابتدای فصل تابستان تراز آب دریاچه ۱۲۷۱.۱۳ متر بود که در پایان سال آبی به ۱۲۷۰.۵۷ متر کاهش یافت و در مجموع حدود ۶۳ سانتی‌متر افت تراز داشتیم.
وی با اشاره به اینکه چون حجم آب وارده بیشتر از میزان تبخیر بود، اکنون حجم قابل توجهی آب در بستر دریاچه موجود است، افزود: در حال حاضر حدود ۲.۵ میلیارد مترمکعب آب در بستر دریاچه داریم و وسعت پهنه آبی نیز به ۱۹۷۱ کیلومتر مربع رسیده است.
فاصله تا تراز اکولوژیک و چشم‌انداز احیا
جباری در پاسخ به پرسشی درباره اینکه حجم آب دریاچه تا رسیدن به تراز اکولوژیک چه فاصله‌ای دارد، گفت: ما برای رسیدن به تراز اکولوژیک به ۱۵.۵ میلیارد مترمکعب آب نیاز داریم و در حال حاضر حدود ۱۲.۹ میلیارد مترمکعب کم داریم.
وی در پاسخ به اینکه آیا افزایش فعلی تراز آب به معنای احیای کامل دریاچه است، تصریح کرد: نه. اما شاید این وضعیت مقدمه شروع احیا باشد؛ زیرا اگر روند آب‌گیری در سال آبی جاری و سال‌های آینده مثبت باشد، می‌توان گفت دریاچه به سمت احیا حرکت می‌کند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با استناد به پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی کشور در خصوص پدیده ال‌نینو، افزود: انتظار می‌رود اگر بارندگی‌ها در سطح حوزه آبریز خوب باشد و میزان آب ورودی بیشتر از تبخیر تابستان سال آینده شود، روند صعودی تراز آب ادامه یابد؛ چنان‌که طی چند روز گذشته و پس از اتمام سال آبی قبلی، تراز دریاچه حدود ۲ سانتی‌متر افزایش یافته است.
وی در پاسخ به اینکه آیا برای عبور از نقطه بحرانی برنامه‌ای وجود ندارد و صرفاً به شانس بارندگی متکی هستیم، گفت: برنامه‌های اجرایی وجود دارد و در حال حاضر لایروبی رودخانه‌ها با تأکید دبیر کارگروه ملی نجات دریاچه، آقای دکتر رحمانی استاندار آذربایجان غربی، در سطح رودخانه‌های استان در حال انجام است تا جریان آب تسهیل شود.
جباری در تشریح جزئیات این برنامه‌ها اضافه کرد: برنامه ما این است که از پاییز و زمستان تا نیمه اول بهار سال آینده، سردهنه‌هایی که آب را از رودخانه به سمت انهار کشاورزی منحرف می‌کنند، بسته باشند و این موضوع تحت نظارت و پایش مستمر و با دستور مقام عالی استان اجرا می‌شود تا آب رودخانه‌ها به طور مستقیم به سمت دریاچه ارومیه جریان یابد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی با بیان اینکه تمام این برنامه‌ها نیازمند بارندگی است، گفت: تا زمانی که بارندگی در حوزه اتفاق نیفتد، قطعاً روان آب هم وجود نخواهد داشت.
وی با اشاره به چالش‌های ساختاری منطقه اظهار کرد: به دلیل توسعه کشاورزی در بیست یا سی سال گذشته، میزان برداشت و مصرف آب در حوزه کشاورزی بسیار زیاد شده است؛ پس تقریباً می‌توان گفت تنها زمانی حجم قابل توجهی آب وارد دریاچه می‌شود که بارندگی‌ها بسیار خوب و فراتر از حد نرمال باشد، زیرا در شرایط بارندگی نرمال، معمولاً میزان آب ورودی به دریاچه تامین کننده نیاز آبی نیست.
جباری در پاسخ به پرسشی درباره پیشنهاد متخصصان ژاپنی برای کمک مالی و عملیاتی جهت احیای دریاچه ارومیه، اظهار کرد: در این خصوص جزئیاتی نمی‌دانم و حداقل در سطح استان اطلاعی ندارم؛ اما ما با کشور ژاپن و به صورت مشترک با سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت جهاد کشاورزی، پروژه «کشاورزی پایدار» را به صورت پایلوت در بسیاری از روستاهای حوزه آبریز دریاچه ارومیه از چندین سال پیش آغاز کرده‌ایم.
وی با بیان این نکته که در این طرح، کشاورزان آموزش می‌بینند تا زمان مناسب برای آبیاری، نهادهای مورد نیاز و محصولاتی با نیاز آبی کمتر را شناسایی کنند، اضافه کرد: این اقدامات در بیش از دویست روستای منتخب به صورت پایلوت انجام شده و نتایج بسیار مثبتی نیز به همراه داشته است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در واکنش به اینکه آیا در سطح بین‌المللی اقدامی برای احیای دریاچه صورت گرفته است، تصریح کرد: اگر منظور کمک مالی مستقیم برای احیا باشد، نمونه‌ای را به یاد ندارم؛ اما در سطح مشاوره‌ای، پیش از سال نود و دو و همچنین در قالب ستاد و کارگروه ملی احیا، از کمک‌های مشاوران بین‌المللی، دانشگاه‌ها و اساتیدی که در این زمینه تجربه داشتند برای تهیه برنامه جامع مدیریت و احیای دریاچه ارومیه استفاده شد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا افزایش تراز آب نتیجه مستقیم مدیریت منابع آب و رهاسازی حق‌آبه‌ها است یا صرفاً اثرات طبیعی بارش‌ها بوده است، گفت: این دو مورد را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد؛ چرا که اگر مجرای آب‌گیری لایروبی نشده باشد و سردهنه‌های انهار کشاورزی باز بماند، آب به جای ورود به دریاچه، وارد اراضی کشاورزی شده و در نهایت تبخیر شده یا نفوذ می‌کند.
جباری با تأکید بر اینکه مدیریت اجرایی در حوزه آبرسانی اقدامات موثری داشته است، افزود: برای نمونه، بیش از ۴۵۰ میلیون مترمکعب آب از خارج از حوزه و از طریق خط لوله کانی‌سیب به دریاچه منتقل شده که این مورد نتیجه مستقیم اقدامات اجرایی است؛ هرچند که موفقیت این پروژه‌ها نیز در نهایت به وجود بارندگی وابسته است، اما انصافاً دولت طی سال‌های گذشته پروژه‌های خوبی را آغاز کرده که هم‌اکنون نیز ادامه دارند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در پاسخ به پرسشی درباره پیش‌بینی‌های قانونی و اجرایی برای تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی در سال‌های خشک، به منظور جلوگیری از تکرار وضعیت بحرانی سال‌های گذشته، اظهار کرد: در سال آبی گذشته رهاسازی‌های خوبی از سدهای بزرگ مانند سد مهاباد و سد شهید کاظمی بوکان صورت گرفت.
وی با اشاره به تجربه سال‌های پیش از آن، اضافه کرد: در سال آبی ۱۴۰۴ که دوره خشکسالی شدید بود، شخصاً چندین بار از مخازن سد مهاباد و سد شهید کاظمی بازدید کردم و انصافاً آبی در آن‌ها وجود نداشت که حتی رهاسازی برای شرب و کشاورزی نیز با مشکل مواجه بود؛ اما در سال آبی گذشته به دلیل بارندگی‌های خوب و مدیریت بهینه، شرایط تغییر کرد.
جباری در پاسخ به پرسشی درباره سازوکارهای پیش‌بینی‌شده برای زمان‌هایی که آب کافی وجود ندارد، گفت: در زمان‌های مناسب، رهاسازی از سدها انجام شده است؛ به این صورت که ابتدا میزان نیاز شرب و کشاورزی کنار گذاشته شد و مابقی آب از سدهای موجود برای دریاچه ارومیه رها گردید.
وی با بیان این نکته که در زمان خشکسالی شدید، وقتی آبی در سطح نباشد، هیچ کاری نمی‌توان کرد، اضافه کرد: دیدگاه ما در سازمان محیط زیست این است که در زمان خشکسالی، به همان اندازه که از سهم دریاچه کاسته می‌شود، باید از سهم کشاورزی نیز کاسته شود؛ چرا که دریاچه ارومیه نیز جزو حقابه‌داران است و باید حقابه و نیاز زیست‌محیطی آن تأمین گردد، اما متأسفانه به دلیل اولویت دادن به بحث‌های کشاورزی و توسعه بیش از حد این بخش، معمولاً این امر صورت نمی‌گیرد.
ضرورت تغییر الگوی کشت و مدیریت مصرف
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی در واکنش به لزوم اتخاذ استراتژی تغییر الگوی کشت برای مقابله با پیامدهای خشکسالی‌های مستمر در آب‌های زیرزمینی، اظهار کرد: تأکید سازمان محیط زیست دقیقاً بر همین موضوع است؛ چرا که ۹۰ درصد آب مصرفی در حوزه آبریز دریاچه ارومیه تنها در بخش کشاورزی و آن هم با راندمان بسیار پایین مصرف می‌شود و تنها ۱۰ درصد سهم صنعت و خدمات است که در آن بخش نیز نیاز به صرفه‌جویی است.
وی با تأکید بر لزوم اصلاح الگوی کشت، افزود: باید به سمت محصولاتی با نیاز آبی کمتر حرکت کنیم؛ برای مثال به جای کاشت محصولاتی نظیر سیب یا چغندرقند و یونجه و محصولاتی که آب زیادی می‌طلبند، محصولاتی با نیاز آبی کمتر جایگزین شوند.
جباری در پاسخ به پرسش درباره اینکه آیا دولت اصلاح الگوی کشت را در دستور کار دارد، گفت: بله، دولت این مسئله را در دستور کار دارد، اما وزارت جهاد کشاورزی معتقد است اجرای این موضوع با دو مولفه چالش‌برانگیز روبرو است؛ نخست اینکه کشاورزان باید برای تغییر محصول پای کار بیایند و دوم اینکه اعتبار لازم برای این قضیه تخصیص یابد.
وی با اشاره به هزینه‌های انتقال آب و آبیاری مدرن، اضافه کرد: وقتی کشاورز محصولی را می‌کارد که درآمد بیشتری دارد و بخواهد آن را با محصولی کم‌مصرف جایگزین کند، این مابه‌التفاوت درآمدی باید به نحوی جبران شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان غربی تصریح کرد: معتقدم تنها راه تأمین نیاز آبی دریاچه در شرایط نرمال و بارندگی‌های معمول، مدیریت درست مصرف آب در حوزه کشاورزی است.
لزوم پای کار آمدن مجلس و رفع خلاهای قانونی
وی در مورد نیاز به قانون‌گذاری جدید از سوی مجلس یا سیاست‌گذاری دولت، اظهار کرد: به نظر من ورود مجلس برای قانون‌گذاری ضروری است، زیرا ما واقعاً در جاهایی با خلاهای قانونی مواجه هستیم.
جباری با اشاره به مشکل برداشت‌های غیرمجاز، افزود: در مورد افرادی که به صورت بی رویه و غیرقانونی آب برداشت می‌کنند، گاهی تعداد پرونده‌های تشکیل شده زیاد است اما مدت‌زمان رسیدگی به آن‌ها طولانی می‌شود و در اسرع وقت به نتیجه نمی‌رسد.
وی در پایان تأکید کرد: مجلس و دولت باید برای جلوگیری از توسعه کاربری اراضی کشاورزی دیم به آبی و همچنین مهار برداشت‌های بی رویه، خلاهای قانونی را بررسی کرده و قوانین محکم‌تری را مصوب کنند تا حداقل حق آبه دریاچه ارومیه تأمین گردد.
انتهای پیام/
نظر شما