به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ بارش‌های زمستان سال گذشته و بهار امسال، حال و هوای تالاب شیرین‌سو در شهرستان کبودراهنگ را تغییر داده و بخشی از پهنه خشک یا کم‌آب این زیستگاه را بار دیگر به محل فرود پرندگان مهاجر تبدیل کرده است؛ پرندگانی که در مسیر کوچ، آب، آرامش و امنیت این تالاب را برای توقف یا ادامه زندگی انتخاب کرده‌اند.

روح‌الله زارعی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست کبودراهنگ، با اشاره به بهبود شرایط آبی تالاب اظهار کرد: افزایش بارندگی‌ها موجب شده است شیرین‌سو در مقایسه با دوره‌های کم‌آبی وضعیت مطلوب‌تری پیدا کند و اکنون بیش از ۲۰۰ قطعه پرنده مهاجر آبزی و کنارآبزی در این زیستگاه حضور داشته باشند.

وی افزود: بازگشت آب به تالاب، زمینه حضور گونه‌های مختلفی از پرندگان را فراهم کرده است و در حال حاضر پرندگانی مانند حواصیل، خوتکا، چنگر و انواع اردک‌ها در محدوده شیرین‌سو مشاهده می‌شوند. حضور این گونه‌ها نشانه‌ای از اهمیت تالاب در مسیرهای مهاجرت و نقش آن در تأمین زیستگاه موقت یا دائمی پرندگان است.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست کبودراهنگ ادامه داد: برخی از پرندگان در تمام یا بخش زیادی از سال در این تالاب باقی می‌مانند و شیرین‌سو را به عنوان محل زندگی خود انتخاب می‌کنند، اما گروهی دیگر با تغییر فصل و آغاز دوره کوچ، مسیر خود را به سوی مناطق گرم‌تر ادامه می‌دهند.

پرندگان مهاجر برای ادامه سفر به زیستگاه‌هایی نیاز دارند که در آن آب، غذا و امنیت کافی وجود داشته باشد. تالاب‌های کوچک و بزرگ در مسیر مهاجرت، مانند ایستگاه‌هایی طبیعی عمل می‌کنند و نابودی یا آلودگی هر کدام از آن‌ها می‌تواند بر چرخه زندگی و مهاجرت پرندگان تأثیر بگذارد.

شیرین‌سو نیز با وجود مساحت محدود، بخشی از این شبکه طبیعی است. حضور بیش از ۲۰۰ قطعه پرنده در این تالاب نشان می‌دهد حتی پهنه‌های آبی کوچک نیز می‌توانند نقشی مهم در حفاظت از تنوع زیستی و پایداری جمعیت پرندگان داشته باشند.

زارعی با اشاره به وضعیت حفاظتی منطقه گفت: براساس قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، هرگونه شکار و تیراندازی در منطقه شکار ممنوع تالاب شیرین‌سو ممنوع است و هیچ‌گونه مجوزی برای صید ماهی در این تالاب صادر نمی‌شود.

وی اظهار کرد: برخی افراد برای دریافت مجوز صید به اداره محیط زیست مراجعه می‌کنند که ممنوعیت قانونی فعالیت در تالاب به آنان اطلاع داده می‌شود. همچنین مواردی از قصد ورود برای صیادی مشاهده شده که پیش از انجام هر اقدامی، از فعالیت افراد جلوگیری شده است.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست کبودراهنگ افزود: برخی افراد مدعی بودند از ممنوعیت صید در شیرین‌سو اطلاع ندارند، اما ناآگاهی از مقررات نمی‌تواند مجوزی برای ورود به منطقه و برداشت از منابع طبیعی آن باشد. نصب علائم هشداردهنده و اطلاع‌رسانی عمومی می‌تواند به کاهش چنین مواردی کمک کند.

به گفته زارعی، ماهی کپور در تالاب شیرین‌سو وجود دارد و در گذشته مجوزهایی برای صید محدود با قلاب صادر می‌شد، اما صیادی با تور ممنوع بود. در شرایط کنونی، به منظور حفظ وضعیت زیستی تالاب، اجازه صید ماهی داده نمی‌شود.

ممنوعیت شکار و صید در این منطقه تنها اقدامی بازدارنده نیست، بلکه بخشی از برنامه حفاظت از زنجیره غذایی و تعادل زیستی تالاب به شمار می‌رود. برداشت بی‌رویه ماهی یا ایجاد ناامنی با تیراندازی می‌تواند پرندگان را از زیستگاه دور کرده و روند بازگشت حیات به منطقه را مختل کند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست کبودراهنگ همچنین درباره رهاسازی ماهی قرمز در تالاب هشدار داد و گفت: نیروهای یگان حفاظت با آگاه‌سازی مردم، از ورود و رهاسازی ماهی‌های قرمز در داخل شیرین‌سو جلوگیری کرده‌اند، زیرا این ماهی می‌تواند به عنوان گونه‌ای مهاجم، برای دیگر گونه‌های موجود در زیستگاه آسیب‌آفرین باشد.

رهاسازی ماهی‌های قرمز در رودخانه‌ها، تالاب‌ها و آبگیرهای طبیعی پس از تعطیلات نوروز، رفتاری است که ممکن است در ظاهر اقدامی برای نجات ماهی تلقی شود، اما ورود یک گونه غیربومی به محیط طبیعی می‌تواند نظم اکولوژیک زیستگاه را برهم بزند.

گونه‌های مهاجم ممکن است با ماهیان بومی بر سر غذا و فضای زیستی رقابت کنند، بیماری یا انگل را به محیط انتقال دهند و بر تخم‌ها و لاروهای دیگر آبزیان اثر بگذارند. به همین دلیل، محیط زیست از شهروندان می‌خواهد جانوران خانگی یا گونه‌های غیربومی را در طبیعت رها نکنند.

با وجود افزایش آب و بازگشت پرندگان، تالاب شیرین‌سو همچنان با چالش‌های محیط زیستی مختلفی روبه‌رو است. رهاسازی زباله از سوی برخی طبیعت‌گردان و ورود روان‌آب‌های آلوده به تالاب، از جمله مشکلاتی است که کیفیت آب و سیمای طبیعی منطقه را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

زارعی گفت: ورود آلودگی به تالاب موجب رشد جلبک و پوشیده شدن بخش‌هایی از سطح آب شده است. افزایش بیش از اندازه جلبک‌ها می‌تواند میزان اکسیژن آب را کاهش دهد و شرایط نامناسبی برای ماهیان و دیگر آبزیان ایجاد کند.

ریختن زباله در حاشیه تالاب نیز افزون بر آسیب دیداری، خطراتی برای حیات وحش دارد. پرندگان ممکن است پلاستیک‌ها و مواد باقی‌مانده را با غذا اشتباه بگیرند یا در میان نخ‌ها، کیسه‌ها و دیگر پسماندهای رهاشده گرفتار شوند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست کبودراهنگ اظهار کرد: در پی اطلاع‌رسانی و فرهنگ‌سازی، چندین مخزن زباله در خارج از حریم تالاب پیش‌بینی شده و شهرداری شیرین‌سو نیز انتقال زباله‌ها را انجام می‌دهد. این اقدامات موجب شده است میزان پسماند مشاهده‌شده در حاشیه تالاب کاهش یابد.

با این حال، حفاظت پایدار از تالاب نیازمند همکاری بازدیدکنندگان است. قرار دادن مخزن زباله بدون تغییر رفتار برخی طبیعت‌گردان نمی‌تواند به تنهایی مشکل را حل کند و هر فرد باید پسماند تولیدشده را از محیط طبیعی خارج کند.

زارعی ورود شیرابه ناشی از فضولات دامی و کودهای مورد استفاده در زمین‌های کشاورزی و باغ‌ها را از دیگر چالش‌های شیرین‌سو عنوان کرد و گفت: با نزدیک شدن به فصل تابستان، ورود این مواد همراه با روان‌آب‌ها به تالاب باید مدیریت شود.

ورود کود و مواد آلی به پهنه‌های آبی می‌تواند مقدار مواد مغذی آب را افزایش دهد و رشد بی‌رویه جلبک‌ها را تشدید کند. این پدیده در ادامه بر کیفیت آب، بوی محیط و زیست ماهیان و پرندگان اثر می‌گذارد.

مدیریت این مسئله به همکاری کشاورزان، دامداران، شهرداری و دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. استفاده اصولی از کود، جلوگیری از انباشت فضولات در مسیر روان‌آب‌ها و ایجاد موانع طبیعی یا سازوکارهای کنترلی، می‌تواند بخشی از آلودگی ورودی را کاهش دهد.

تالاب شیرین‌سو ۴۳ هکتار وسعت دارد و در فاصله حدود ۴۰ کیلومتری مرکز شهرستان کبودراهنگ واقع شده است. محدوده منطقه شکار ممنوع پیرامون این تالاب نیز حدود ۳۰۰ هکتار اعلام شده است.

آب تالاب از چشمه مجاور و روان‌آب‌های سطحی فصل‌های پربارش تأمین می‌شود. در حال حاضر، از مجموع محدوده ۳۰۰ هکتاری منطقه شکار ممنوع، حدود ۵۰ هکتار دارای آب است.

این تفاوت میان وسعت تالاب، محدوده حفاظتی و سطح آب موجود نشان می‌دهد وضعیت شیرین‌سو به میزان بارش و ورود روان‌آب‌ها وابستگی زیادی دارد. کاهش بارندگی یا برداشت نامناسب از منابع اطراف می‌تواند سطح آب را در دوره‌های بعدی دوباره کاهش دهد.

استان همدان دارای ۲۷ تالاب طبیعی و مصنوعی است و هر یک از این پهنه‌ها، متناسب با موقعیت جغرافیایی و وضعیت آبی خود، میزبان بخشی از تنوع زیستی منطقه هستند.

تالاب شیرین‌سو از سال ۱۳۸۹ به عنوان منطقه شکار ممنوع معرفی شد. این عنوان حفاظتی، با هدف جلوگیری از شکار، حفظ امنیت زیستگاه و فراهم کردن شرایط مناسب برای حضور پرندگان و دیگر گونه‌های جانوری در نظر گرفته شده است.

افزایش تعداد پرندگان در سال جاری، می‌تواند فرصتی برای توسعه طبیعت‌گردی مسئولانه و آموزش عمومی باشد؛ مشروط بر آنکه حضور بازدیدکنندگان به ایجاد سر و صدا، نزدیک شدن بیش از اندازه به پرندگان، رهاسازی زباله یا ورود به محدوده‌های حساس منجر نشود.

پرنده‌نگری یکی از فعالیت‌هایی است که می‌تواند بدون برداشت از طبیعت، ارزش اقتصادی و آموزشی ایجاد کند. فراهم کردن مکان‌های مناسب مشاهده پرندگان و نصب تابلوهای معرفی گونه‌ها، مردم را با اهمیت شیرین‌سو آشنا کرده و حمایت اجتماعی از حفاظت تالاب را افزایش می‌دهد.

رویای پرواز بیش از ۲۰۰ پرنده بر فراز شیرین‌سو، امروز با بازگشت نسبی آب به واقعیت تبدیل شده است، اما ادامه این تصویر به میزان مراقبت از تالاب بستگی دارد. ممنوعیت شکار و صید، جلوگیری از ورود گونه‌های مهاجم، کنترل آلودگی‌های کشاورزی و مدیریت حضور طبیعت‌گردان، چهار بخش مهم حفاظت از این زیستگاه هستند.

شیرین‌سو در روزهای پُرآب خود نشان داده است که طبیعت در صورت برخورداری از فرصت و امنیت، توان بازسازی دارد. حفظ این حال خوش، مسئولیتی مشترک میان دستگاه‌های اجرایی، جوامع محلی، کشاورزان، دامداران و تمام افرادی است که برای تماشای پرواز پرندگان به این تالاب می‌روند.

خبرنگار: نازنین مولائی‌منظر
انتهای پیام/