گروه سیاسی ایسکانیوز، هفته دولت، فرصتی است برای بازخوانی وعدهها و تطبیق آنها با واقعیتهای جاری. اما این مناسبت نباید صرفاً به برگزاری مراسمهای تشریفاتی و بازگشت به خاطرات محدود شود؛ بلکه باید به بهانه این هفته، فضای مطالبهگری باز شود. دولتی که شعار رفاه و وفاق را سر زبان دارد، بیش از هر چیز به نقد سازنده و بازتاب دغدغههای واقعی مردم نیاز دارد.
در شرایطی که کشور میان تلاطمهای جنگی، فشارهای اقتصادی و تحریمهای مضاعف قرار دارد، پاسخگویی به افکار عمومی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت برای بقای مشروعیت هر دولتی است. از همین رو، در این گفتوگو با آقای علیرضا خامسیان، تلاش کردیم تا فراتر از گزارشهای رسمی، نگاهی به چالشهای مدیریتی، نقاط ضعف اطلاعرسانی و میزان تحقق وعدههای دولت در حوزههای معیشت، نخبگان و دانشگاه داشته باشیم تا ببینیم در این مسیر، کجا پیش رفتهایم و کجا درجا زدهایم.
آنچه میخوانید مشروح گفتوگوی ایسکانیوز با علیرضا خامسیان فعال رسانه ای، مسئول دفتر و مشاور محمدرضا عارف است.
جو روانی رسانهای سوخت؛ واقعیت کسری و راهکار سهمیه سوم
ایسکانیوز: در چد روز اخیر اخبار مختلفی در خصوص بنزین منتشر شد، و این تلاقی با ایام هفته دولت برخی حرف و حدیثها را به دنبال داشت، در مورد مسائل مربوط به بنزین چه خبر است؟ چه اتفاقی قرار است بیفتد؟
خامسیان: در این شرایط سختی که به واسطه تحریم و جنگ در کشور به وجود آمده است، مردم به هر حال تحت فشار هستند و مباحثی هم به صورت غیردقیق در فضای رسانهای مطرح میشود که باعث نگرانی مردم میگردد. به عنوان مثال میگویند پمپ بنزینها بنزین ندارند؛ این یک جو روانی رسانهای است و مردم هم به تبع آن، بدون اینکه بررسی کنند چقدر صحت دارد، دچار نگرانی شدند. به هر حال یک مقدار کسری به واسطه صدماتی که برخی پالایشگاهها در دوران جنگ متحمل شدند، وجود دارد. جنگ اثرات و تبعات خودش را دارد و یکی از آن تبعات میتواند بحث تأمین انرژی و سوخت مورد نیاز، از جمله بنزین باشد. برای اینکه دل مردم خالی نشود، خیلی از واقعیتها و مسائلی که جنگ به وجود آورده است به مردم گفته نمیشود. برای همین همیشه مصلحان شعارشان «نه به جنگ» است؛ چون جنگ آسیب میزند و مردم را وارد سختی میکند. در جنگ ۴۰ روزه، در بخشهایی که مرتبط با تأمین سوخت بود، اثرات و تبعات جنگ دیده شد و برای همین برای تأمین پایدار سوخت، هم مردم باید در مصرف انرژی صرفهجویی کنند و هم از طرف دیگر دولت باید فکر عاجلی بکند که آنهایی که جزو دهکهای بالا هستند و مصرف انرژی بیشتری دارند، هزینه آن را پرداخت کنند. اما اقشاری که در دهکهای دیگر هستند، باید به صورت منطقی و بدون فشار روی این اقشار جامعه، سوختشان تأمین شود. برای همین برای تأمین پایدار سوخت، تصمیماتی برای سهمیه سوم که اکنون لیتری ۵ هزار تومان است، گرفته خواهد شد.
البته این را هم باید بگویم شروع دولت چهاردهم با یک بحران آغاز شد، آن هم ترور آقای اسماعیل هنیه. پیشبینی میشد که دولت با چالشها و بحرانهایی روبرو شود، از جمله پیشبینیهای لازم برای مسائل مختلف، بهویژه تأمین کالاهای اساسی صورت گرفت. اگر دقت کنید، در جنگ ۱۲ روزه در تأمین کالاهای اساسی هیچ مشکلی برای مردم نبود. بعد از جنگ ۱۲ روزه هم شخص معاون اول رئیسجمهور در جلسات ستاد تنظیم بازار به وزرای مربوطه تأکید میکردند که انبارها نباید از کالاهای اساسی خالی شوند. در یک دو قلم که نگرانی بود، به وزرای مربوطه مأموریت دادند که چارهاندیشی کنند تا در صورت وقوع جنگ مجدد، هیچ کمبودی نباشد و خوشبختانه در جنگ ۴۰ روزه هم دیده شد که هیچ کمبودی در خصوص کالاهای اساسی وجود نداشت.
وفاق با مردم؛ فراتر از چیدمان مدیریتی و شرکت سهامی
ایسکانیوز: دولت چهاردهم به عنوان دولت وفاق، دومین سال حضور خودش را تمام میکند و وارد سال سوم میشود. بعد از این دو سال، میتوانیم بگوییم که وفاق در سطح مدیریت کشور به آن نتیجه عملی و مطلوبی که از ابتدا مدنظر بود رسیده یا نه؟
خامسیان: ببینید، نظر شخصی من این بود که رویکرد وفاق - که البته هنوز تبدیل به گفتمان نشده است - باید وفاق با مردم باشد، نه در چیدمان مدیریتی. این که ما گمان کنیم مثلاً فلان وزارتخانه را بدهیم به این جریان سیاسی و فلان جا را به یک جریان دیگر، به هیچ وجه هدف وفاق چنین چیزی نبوده است. شاید در کلان موضوع این اتفاق بیفتد ولی هدف و ایده و رویکرد این نبوده که دولت تبدیل به یک شرکت سهامی بشود؛ هدف این بود که دولت صدای مردم باشد و صدای مردم شنیده شود. من فکر میکنم در این دو سال صدای مردم در جاهای مختلف شنیده شده است. ما در سبک پوشش دیدیم، دغدغههایی در سطح جامعه بود که بعد از تحولات ۱۴۰۱ در برخی نهادها در حال تصویب قوانینی در خصوص سبک پوشش بودند که موجب میشد جامعه قطببندی شود؛ دولت در این زمینه با رویکرد وفاق ورود کرد و نگذاشت جامعه قطببندی شود.
ایسکانیوز: معتقدید که این وفاق در سطح مدیریت کشور به آن نتیجه مطلوب رسید؟
خامسیان: من یک فلشبک میزنم به زمان دولت آقای روحانی؛ شهردار وقت تهران جناب آقای دکتر حناچی بر اساس وظایف قانونیاش جلوی یکی از ساختوسازهای منطقه یک را گرفت. این ساختوساز ظاهراً منتسب به یکی از اعضای دفتر رئیسجمهور وقت بود و به خاطر همین موضوع، آقای حناچی را دیگر به جلسات هیئت دولت دعوت نکردند. ولی میبینیم که آقای پزشکیان، یکی از رقبای جدی خودش در زمان انتخابات، یعنی آقای دکتر زاکانی را در کنار خود دارد و اکنون بیشترین همراهی را مدیریت شهری و دولت با همدیگر دارند. در این جنگ ۴۰ روزه، شهرداری تهران بسیار پیشتاز بود و به گونهای که در هیچ منطقهای از تهران وقوع جنگ حس نشد، در حالی که برخی از مناطق تهران بالغ بر ۵۰ بار مورد بمباران شد. این همکاری بین دولت و مدیریت شهری نشان میدهد که آقای دکتر پزشکیان اهل دعواهای بیحاصل نبودند. ایشان اهل راه انداختن دعوا در فضای رسانهای نیستند و میگویند «اینها سرگرم کردن مردم است» و حاصلی ندارد. این هنر آقای پزشکیان بود و شخص معاون اول هم توانست این رویکرد-وفاق- را جاری و ساری کند. من یک خاطره تعریف کنم؛ یکی از اساتید دانشگاه به من گفت طرحنامهای در ارتباط با وفاق دارد و میخواهد آن را برای یکی از مقامات دولت ارائه کند.
این درخواست را با معاون اول رئیسجمهور در میان گذاشتم و ایشان در کمترین زمان ممکن به آن استاد دانشگاه وقتی اختصاص دادند و آن طرح برای دکتر عارف در یک جلسه نسبتاً طولانی ارائه شد. این موضوع نشان میدهد که بحث وفاق برای دولت چقدر اهمیت داشت. باز هم تأکید میکنم، وفاق باید با مردم باشد وگرنه اگر بخواهیم وفاق را در «شرکت سهامی» خلاصه کنیم، راه به جایی نمیبریم.
در حوزه فرهنگ و هنر، یکی از دغدغههای جدی دولت، بازگشت هنرمندان خارج از کشور به خانه خودشان بود. کارهایی در این زمینه با رویکرد وفاق انجام شده است و انشاءالله تا پایان عمر دولت چهاردهم شاهد بازگشت نخبگان هنری به کشور خواهیم بود. اگر هنرمندی به وطن خود میخواهد برگردد، باید در یک فضای آرام و غیررسانهای این موضوع اتفاق بیفتد که در حال انجام است. همچنین خیلی از نخبگان سیاسی که خارج از کشور بودند، انشاءالله در حال بازگشت هستند. اینها کسانی بودند که علیه کشور اقدامی نکردند و حتی در بزنگاههای حساس مثل دو جنگ اخیر، نشان دادند که چقدر میهنپرست هستند. بازگشت این افراد هم یکی از دستاوردهاست. دولت اقداماتی را برای بازگشت نخبگان با رویکرد وفاق انجام داده است. این موضوع تنها به عهده دولت نیست، بلکه باید همه ارکان حاکمیت متفقالقول شوند که نخبگان علمی، هنری، فرهنگی و ورزشی که وطنخواه هستند و دلشان در گرو وطن است و میهندوست هستند، برگردند.
در این زمینه، برخی مسائل و مشکلاتی که برای نخبگان جامعه ایجاد شده بود، حل شد. مثلاً بعد از تحولات ۱۴۰۱، بخشی از دانشجوها تحصیلشان مختل شد؛ در روزهای ابتدایی تشکیل دولت، جمعی از دانشجویان نامهای خطاب به معاون اول رئیسجمهور نوشتند و ایشان هم به وزیر علوم پینوشت کردند که این موضوع-دانشجویان ستارهدار- حل شود. در نتیجه، پرونده دانشجویان ستارهدار بسته شد و اکثر آنها به دانشگاه برگشتند و مشغول به تحصیل شدند.
حاکمیت علم و ترمیم حقوق اساتید؛ دستاوردهایی در سایه دو جنگ
ایسکانیوز: اگر بخواهیم سه تا دستاورد ملموس و قابل اندازهگیری برای مردم معرفی کنید، با توجه به اقداماتی که دولت در این دو سال داشته، آن سه مورد چیست؟
خامسیان: برخی از مسائل به نظرم در آینده جواب خواهد داد، چون کارهای زیربناییاش اکنون دارد انجام میشود. اما اگر بخواهم موارد ملموس را بگویم: باید به مطالبات یکی از اقشار اصلی جامعه یعنی جوانان اشاره کنم. جوانان در ارتباط با موضوعات زیست شهروندی دغدغههایی داشتند که در گذشته مشکلاتی برایشان ایجاد شده بود. دولت صدای جوانان را شنید و به نظرم این قابل اندازهگیری است، هرچند شاید برخی افراط و تفریطهایی از سوی بخشهایی از جامعه یا خود جوانان در این خصوص شاهد باشیم، ولی این مطالبه بخش اصلی جامعه شنیده شد. مسئله دیگر مرتبط با علم و فناوری است. ما اکنون در زمینه فناوری میتوانیم در منطقه دست برتر داشته باشیم و در این دو سال اقدامات بسیار خوبی در مراکز علمی و دانشگاهی انجام شده است. المپیادهایی که در سطح بینالملل برگزار شده و نوجوانان و جوانان ما در آن درخشیدند یکی از معیارهای خوب برای این موضوع است؛ یعنی حاکمیت علم و برتری علم نسبت به امور دیگر.
مورد دیگر وضعیت دانشگاههاست. در گذشته شاهد بودیم که نهادهایی که هیچ ارتباطی با دانشگاه نداشتند، در امور دانشگاه دخالت میکردند؛ اکنون دانشگاه به ذات خودش برگشته است که هیچ نهاد بیرونی حق دخالت در امور دانشگاه را ندارد. هم حرمت استاد حفظ میشود و هم حرمت دانشجو. ما در گذشته میدیدیم هر مسئلهای در کشور پیش میآمد، سریع با دانشگاهها برخوردهای آنچنانی میشد، اما اکنون اجازه نمیدهند نهادهای غیرمرتبط دخالت کنند. همچنین اساتیدی که به دلیل برخی مسائل از دانشگاهها دور شده بودند، بازگشتند و دوباره مشغول تدریس شدند. در خصوص وضعیت نخبگان کشور از جمله موضوع ترمیم حقوق اعضای هیئت علمی دانشگاهها گام بزرگی با محوریت معاون اول رئیسجمهور برداشته شد. شاید وهن جامعه باشد که یک استاد دانشگاه حقوقش کمتر از یک کارمند ساده باشد، در حالی که مدارج علمی بالایی دارد. این دولت در امسال حداقل یک افزایش قابلتوجهی در حقوق اعضای هیئت علمی دانشگاهها ایجاد کرد که به نظر من یکی از دستاوردهای قابل ملموس است. در بحث ورزش کشور هم همینطور است؛ انشاءالله که در بازیهای آسیایی و المپیک مدال طلای قابلتوجهی کاروان کشورمان به دست بیاورد، ولی در همین زمینه با فراهم کردن شرایط برای خانمها و بانوان در عرصه ورزش بینالملل، دستاوردهای خاص و قابلتوجهی در این دو سال داشتیم.
در مسائل اقتصادی و توسعهای، افتتاح چندین هزار طرح توسعهای در خصوص توسعه خطوط انتقال و زیرساختهای برق، افتتاح چندین هزار مدرسه جدید در قالب نهضت عدالت آموزشی، واگذاری بیش از ۸۰ هزار واحد مسکونی طرح نهضت ملی مسکن در سراسر کشور، بازگشت ۸۶ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز پارس جنوبی به مدار، بهرهبرداری از بیش از ۱۴۰۰ پروژه حوزه برق در هفته دولت، افزایش ۷ برابری نیروگاههای خورشیدی در ۲ سال اخیر، گوشهای از اقدامات دولت در ۲ سال اخیر است که البته همراه با دو جنگ بوده میباشد. اگر یک پیمایش علمی انجام دهیم و به کشورهای دیگر نگاه کنیم، حتی کشورهای توسعهیافته با کمترین بحرانی قفسههای فروشگاههایشان خالی میشود، ولی ما با وجود دو جنگ، در تأمین کالاهای اساسی هیچ مشکلی نداشتیم. البته ما تبعات جنگ را حس میکنیم. انشاءالله دیگر جنگ اتفاق نیفتد که دولتمردان دائماً در حال رفع آثار و تبعات آن جنگ نباشند.
ایسکانیوز: از معیشت حرف زدیم، اکنون دولت شاخص مشخصی دارد برای اینکه سنجش موفقیت خودش در بهبود معیشت معرفی کند؟
خامسیان: در پاسخ به سؤال قبلی عرض کردم، البته اگر بخواهیم سنجش را در زمان بحران و جنگ مطرح کنیم، از نظر علمی نمیتوانیم به آن وزن زیادی بدهیم. این سؤال باید در بستری مطرح شود که فضای کشور جنگی نباشد. اکنون واقعاً در فضای جنگی سنجش قابلاعتنایی نمیشود انجام داد. در همین فضای جنگی اقداماتی قابلتوجه بر اساس اسناد بالدستی و نیز برنامه دولت در حوزه مسکن محرومان، ساخت مدارس در قالب نهضت عدالت آموزشی، توسعه کریدورها و دیپلماسی چندجانبه صورت گرفته است. اگر به دهه ۶۰ رجوع کنم، میبینم آن زمان هم جنگ بود ولی مردم همراهی میکردند و هوای هم را داشتند. این نکته مهمی است. اکنون من این فرهنگ را نمیبینم که مردم هوای هم را داشته باشند؛ این اتفاق در دهه ۶۰ افتاده بود ولی اکنون متأسفانه این فرهنگ تا حدودی کمرنگ شده است. امیدوارم جنگ دیگری رخ ندهد تا بتوانیم به اهداف اولیهی دولت در ارتباط با توسعه کشور و مسائل زیرساختی برسیم.
ایسکانیوز: از مدیریت کشور در شرایط جنگی گفتیم. حالا از اتفاقات مثبتی که افتاده، یک عضو از بدنه دولت چهاردهم بگویید مهمترین تصمیمی که دولت در این دوره گرفت و شما میتوانید ازش دفاع کنید چه مورد بود؟
خامسیان: اینکه صدای مردم شنیده شد. من مطمئنم شنیدن صدای مردم یعنی دیواری بین مردم و دولت نباشد. دروغ گفته نشده است و به هیچ وجه وعدههای توخالی یا شعارهای پوپولیستی داده نشده است. حتی ایراد میگیرند که چرا آقای پزشکیان مدام مشکلات را مطرح میکند؛ خب مردم باید مطلع باشند. نمیشود با «رویابافی» کشور را اداره کرد.
در گذشته بعضیها رویابافی میکردند چون درآمد نفتی هنگفتی داشتند، ولی معلوم نشد در نهایت برای توسعه کشور چه کردند. با رویابافی نمیشود کشور را اداره کرد. برای همین ایشان جواب میدهند که مردم باید بدانند کشور در چه وضعیتی است. خیلی حرف برای گفتن است که این دولت چه چیزی را تحویل گرفت.
ایسکانیوز: دولت کاری میخواست انجام بدهد که فارغ از شرایط جنگی، وعده داده باشد ولی هنوز محقق نشده است؟
خامسیان: از چالشهای کشور ما، وجود «نهادهای موازی» است. متأسفانه ما درگیر نهادهای موازی مختلف هستیم. یک نمونه، رفع فیلتر بود که شورایعالی فضای مجازی هم باید نظر میداد و این یعنی کشور درگیر بروکراسیهای بیمورد است. این نهادهای موازی بلای جان توسعه کشور هستند. هر چه این شوراها کمتر شوند، روند توسعه بهتر میشود. این موضوعاتی است که باید در بستر ۴ ساله دیده شود، ولی اگر بخواهیم در نظر بگیریم، علت کندی برخی مسائل، وجود نهادهای تصمیمگیر متعدد در داخل حاکمیت است.
نهادهای موازی و چالشهای اطلاعرسانی در دولت چهاردهم
ایسکانیوز: آیا وعدهای یا تصمیمی بوده که به موقع اطلاعرسانی نشده باشد؟ آیا دولت حاضر است اطلاعرسانی خودش را مثل عملکرد اقتصادی ارزیابی و منتشر کند؟
خامسیان: این ارزیابی باید صورت بگیرد که نظام رسانهای دولت کارآمد هست یا نه. من اطلاعی ندارم که واقعاً این کار [انتشار عمومی] انجام شود یا نه، ولی درون مجموعه دولت حتماً ارزیابی صورت میگیرد. مثلاً شورای اطلاعرسانی به عنوان نهاد بالادستی، روابط عمومی وزارتخانهها را ارزیابی میکند که چقدر کارآمد یا ناکارآمد بودند و چه ضعفهایی داشتند. این موضوع توسط شورای اطلاعرسانی انجام میشود، ولی منتشر نمیشود چون نیازی به انتشار نیست؛ اگر ضعفی باشد، تقویت میشود.
موضوع دیگر این است که خیلی از اقداماتی که دولت انجام میدهد، مردم مطلع نیستند. برای اینکه نظام رسانهای حاکمیت در خدمت دولت نیست. نظام رسانهای کشور باید تمامقد در خدمت دولت باشد، نه اینکه رقیب دولت باشد. متأسفانه بخشهایی از نظام رسانهای اکنون اینگونه است و واقعاً جای تعجب است؛ من هیچ جای دنیا سراغ ندارم که کشوری در جنگ و بحران باشد و بخشهای اصلی رسانهای کشور به عنوان رقیب دولت باشند. برای همین است که خیلی از اقداماتی که دولت انجام میدهد، مردم مطلع نیستند. این اقدامات و آمارها به دلیل اینکه اطلاعرسانی نمیشود، به گوش مردم نمیرسد.
از طرف دیگر، داخل خود سیستم دولت هم ما ضعفهای جدی در اطلاعرسانی میبینیم و این غیرقابلانکار است. واقعیت این است که باید یک پالایشی در نظام اطلاعرسانی دولت انجام شود تا افرادی که واقعاً دغ lغهمند هستند و دولت برایشان مهم است، بتوانند نقشآفرین باشند. اما در مورد رویکرد پاسخگویی به افکار عمومی، دولت در خیلی از بزنگاهها حساسیت نشان داده است. دغدغهها و مشکلاتی که به وجود میآید به گوش مسئولین میرسد و خودشان مقید به پاسخ به افکار عمومی هستند، ولی باز هم میگویم که مردم از اقدامات باخبر نمیشوند و این همان ضعفی است که اشاره کردم.
ایسکانیوز: آیا در سطح کلان دولت شاهد تغییراتی خواهیم بود؟ و چه نقدی را متوجه دولت میدانید؟
خامسیان: رویکرد رئیسجمهور این است که با رفتن افراد، مسائل حل نمیشود. حالا شاید شخصاً با این رویکرد همنظر نباشم، چون برخی از افراد اگر مشکلاتی دارند، با تقویتشان مسئله حل نمیشود. متأسفانه در برخی وزارتخانهها ضعفهایی وجود دارد که باید ریشهای حل شود. اگر من رئیسجمهور بودم، این تصمیمگیری را میکردم و یک سری جابجاییها انجام میدادم تا اهداف دولت بهتر پیگیری شود و برخی اشخاص در حوزهای باشند که در آن کارآمدتر باشند و در آن حوزهای که شاید نتوانند اثرگذار باشند، جابهجا شوند.
همچنین باید بگویم ارتباط دولت با گروههای مرجع باید تقویت شود. ارتباط با پایگاه رای دولت، چه از سوی رئیسجمهور و چه از سوی معاون اول، باید تقویت شود و نباید به خاطر شرایط کشور، این ارتباطات دچار سردی شود. در مقطعی ارتباط معاون اول با گروههای مرجع، احزاب و گروههای مدنی وجود داشت، ولی حالا در چند ماه گذشته به دلایل مختلف، این ارتباط یک مقدار کمرنگ شده است.
انتهای پیام/
نظر شما