به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ جنوب کرمان سالهاست با یک واقعیت پیچیده طبیعی مواجه است؛ منطقهای که از یک سو به دلیل خشکسالیهای طولانی، کاهش منابع آبی و فشار بر سفرههای زیرزمینی آسیبپذیر شده و از سوی دیگر، هنگام ورود سامانههای بارشی شدید، با خطر روانآب، طغیان رودخانههای فصلی و سیلابهای ناگهانی مواجه میشود.
شهرستان عنبرآباد یکی از نمونههای این وضعیت است؛ منطقهای که زندگی مردم آن با کشاورزی، منابع طبیعی و رودخانهها پیوند خورده، اما تغییر الگوی بارش و توسعه برخی سکونتگاهها در مناطق حساس، ضرورت بازنگری در مدیریت خطرات طبیعی را افزایش داده است.
آغاز عملیات استحکامبخشی سیلبندهای آسیبپذیر در بخش مرکزی و جبالبارز جنوبی، نشانهای از حرکت به سمت مدیریت پیشگیرانه است؛ رویکردی که تلاش میکند پیش از تبدیل بارش به بحران، نقاط ضعف زیرساختی شناسایی و اصلاح شوند.
تجربه سالهای گذشته در جنوب کرمان نشان داده است که بارندگی شدید همیشه به معنای نعمت نیست؛ اگر مسیر حرکت آب، ظرفیت سازههای حفاظتی و وضعیت سکونتگاهها با شرایط طبیعی هماهنگ نباشد، همان بارشی که میتواند منابع آبی را تقویت کند، ممکن است به خسارتهای گسترده منجر شود.
این مسئله تنها مختص عنبرآباد نیست. بسیاری از مناطق خشک و نیمهخشک کشور در سالهای اخیر با یک الگوی جدید اقلیمی مواجه شدهاند؛ دورههای طولانی خشکی که با بارشهای کوتاه اما شدید جایگزین میشوند. این تغییر باعث شده زیرساختهایی که برای شرایط گذشته طراحی شدهاند، در برابر شرایط جدید نیازمند بازنگری باشند.
جنوب کرمان به دلیل ویژگیهای جغرافیایی خود، شرایط ویژهای دارد. وجود ارتفاعات، حوزههای آبریز پرشیب، مسیلهای طبیعی متعدد و پراکندگی روستاها باعث میشود مدیریت سیلاب در این منطقه نیازمند شناخت دقیق رفتار آب و زمین باشد.
در چنین شرایطی، سیلبندها فقط خاکریزهای ساده نیستند؛ آنها بخشی از شبکه دفاعی مناطق مسکونی و کشاورزی محسوب میشوند. تخریب یا کاهش کارایی این سازهها میتواند مسیر آب را به سمت خانهها، زمینهای کشاورزی و زیرساختهای حیاتی تغییر دهد.
ترمیم سیلبندهای گلدشت و هیاتآباد در عنبرآباد نیز از همین منظر اهمیت دارد. این مناطق در زمره نقاطی قرار دارند که در صورت بارشهای شدید، نیازمند آمادگی بیشتر برای هدایت روانآبها هستند.
اما تجربه جهانی نشان میدهد که مقابله با سیلاب تنها با ساخت سازههای حفاظتی امکانپذیر نیست. کشورهایی که در مدیریت بحرانهای طبیعی موفق بودهاند، علاوه بر ایجاد زیرساخت، بر آبخیزداری، حفظ پوشش گیاهی، کنترل ساختوساز در مناطق پرخطر، سامانههای هشدار سریع و آموزش مردم تمرکز کردهاند.
ژاپن، هلند و برخی کشورهای اروپایی نمونههایی هستند که نشان دادهاند مدیریت سیلاب زمانی موفق است که از مرحله واکنش پس از حادثه عبور کرده و به مرحله کاهش خطر پیش از وقوع برسد.
برای عنبرآباد نیز توسعه سازههای آبخیزداری و تقویت زیرساختهای کنترل روانآب اهمیت زیادی دارد. اشاره مسئولان به نقش بند خرم به عنوان یک سازه حفاظتی نشان میدهد که سرمایهگذاری در پروژههای پیشگیرانه میتواند از خسارتهای بزرگ آینده جلوگیری کند.
هزینه ساخت و نگهداری یک سازه پیشگیرانه معمولاً بسیار کمتر از هزینه بازسازی پس از وقوع حادثه است. خسارت به زمینهای کشاورزی، خانهها، راهها و تأسیسات عمومی، علاوه بر هزینه اقتصادی، پیامدهای اجتماعی نیز به همراه دارد.
اما در کنار خطر سیلاب، موضوع فرونشست زمین نیز اهمیت ویژهای پیدا کرده است. فرونشست یکی از پیچیدهترین بحرانهای محیطی ایران در سالهای اخیر است که عمدتاً با برداشت بیش از ظرفیت از منابع آب زیرزمینی ارتباط دارد.
استان کرمان نیز از استانهایی است که در بخشهایی با مسئله کاهش سطح آبهای زیرزمینی و پیامدهای آن مواجه شده است. زمانی که برداشت آب از سفرههای زیرزمینی بیشتر از میزان تغذیه طبیعی باشد، ساختار زمین به تدریج پایداری خود را از دست میدهد و خطر نشست زمین افزایش پیدا میکند.
فرونشست برخلاف سیلاب، یک بحران ناگهانی نیست؛ آرام و تدریجی رخ میدهد اما آثار آن میتواند بسیار گسترده باشد. ترک خوردن ساختمانها، آسیب به راهها، تهدید زیرساختهای شهری و کاهش قابلیت کشاورزی از جمله پیامدهای آن است.
هشدار درباره احتمال رانش و فرونشست در حاشیه شهر عنبرآباد، ضرورت توجه به موضوع مکانیابی سکونتگاهها را برجسته میکند. توسعه شهری و روستایی باید همواره با مطالعات زمینشناسی و ارزیابی خطر همراه باشد.
تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که یکی از مهمترین اصول توسعه پایدار، ساختوساز بر اساس شناخت ظرفیتهای طبیعی زمین است. توسعهای که محدودیتهای محیطی را نادیده بگیرد، در آینده هزینههای بیشتری به جامعه تحمیل خواهد کرد.
عنبرآباد اکنون با دو پیام مهم مواجه است؛ نخست اینکه زیرساختهای حفاظتی باید پیش از وقوع بحران تقویت شوند و دوم اینکه برنامهریزی توسعهای باید با واقعیتهای زمین و اقلیم منطقه هماهنگ باشد.
یکی از موضوعات مهم در مدیریت این شرایط، مشارکت همه دستگاهها و استفاده از ظرفیت بخشهای مختلف است. مدیریت بحران تنها وظیفه یک دستگاه خاص نیست؛ شهرداریها، دهیاریها، دستگاههای آب، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی و حتی بخش خصوصی باید در این مسیر نقش داشته باشند.
در مناطق دارای فعالیتهای اقتصادی مانند کشاورزی و معدن، مسئولیت اجتماعی مجموعههای بزرگ نیز میتواند بخشی از راهکار باشد. مشارکت در توسعه زیرساختهای حفاظتی، تأمین تجهیزات یا حمایت از طرحهای آبخیزداری میتواند به افزایش تابآوری منطقه کمک کند.
موضوع دیگری که اهمیت دارد، آمادگی مردم است. آموزش خانوارهای ساکن در مناطق پرخطر، اطلاعرسانی درباره مسیرهای امن، شناخت هشدارهای هواشناسی و تقویت فرهنگ بیمه میتواند میزان خسارت را کاهش دهد.
وجود پایگاههای امدادی مجهز و دسترسی سریع نیروهای نجات نیز در مناطق گستردهای مانند جنوب کرمان اهمیت زیادی دارد. فاصله زیاد برخی روستاها و پراکندگی جمعیت باعث میشود زمان رسیدن نیروهای امدادی یکی از عوامل تعیینکننده در کاهش خسارت باشد.
عنبرآباد امروز در شرایطی قرار دارد که تصمیمهای مدیریتی درباره آن باید فراتر از یک فصل بارندگی دیده شود. بحرانهای طبیعی دیگر رویدادهای استثنایی نیستند؛ بخشی از واقعیت جدید اقلیمی هستند که نیازمند برنامهریزی مستمرند.
تقویت سیلبندها اقدامی ضروری است، اما کافی نیست. آینده ایمن منطقه به مجموعهای از اقدامات وابسته است؛ از آبخیزداری و مدیریت منابع آب گرفته تا کنترل توسعه شهری، حفاظت از زمین و افزایش آمادگی اجتماعی.
جنوب کرمان سرزمینی با ظرفیتهای اقتصادی و انسانی فراوان است، اما حفظ این ظرفیتها نیازمند سازگاری با شرایط طبیعی است. مدیریت هوشمندانه خطرات میتواند تفاوت میان یک حادثه قابل کنترل و یک بحران گسترده را رقم بزند.
عنبرآباد اکنون در نقطهای قرار دارد که باید میان توسعه و طبیعت تعادل ایجاد کند؛ زیرا آینده شهرها تنها با ساختوساز بیشتر ساخته نمیشود، بلکه با شناخت زمین، احترام به ظرفیتهای طبیعی و تصمیمگیری پیشگیرانه شکل میگیرد.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر./
نظر شما