به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ شناخت سلیاک تنها از دریچه مشکلات گوارشی، تصویری ناقص از بیماری‌ای ارائه می‌دهد که می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را تحت تأثیر قرار دهد و گاهی سال‌ها تشخیص داده نشود. بیژن احمدی، فوق‌تخصص گوارش و عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، معتقد است تنوع نشانه‌های این بیماری و شناخت ناکافی جامعه از آن، ضرورت توجه به علائمی فراتر از اسهال یا کاهش وزن را بیشتر کرده است؛ نشانه‌هایی که ممکن است در استخوان‌ها، پوست یا سیستم عصبی بروز کنند.
احمدی روز جمعه در تشریح ویژگی‌های سلیاک، آن را بیماری‌ای خودایمنی با زمینه ژنتیکی معرفی کرد که بروز آن به سن مشخصی محدود نیست. به گفته او، افراد ممکن است در سنین مختلف با این بیماری مواجه شوند و نشانه‌های یکسانی نیز نداشته باشند. همین تفاوت در شیوه بروز، سبب می‌شود نتوان تصویری ثابت از همه مبتلایان ترسیم کرد یا انتظار داشت بیماری در تمام افراد با مجموعه‌ای از علائم شناخته‌شده گوارشی همراه باشد.
وی یکی از برداشت‌های نادرست درباره سلیاک را ارتباط همیشگی آن با لاغری و اسهال دانست و توضیح داد که بسیاری از مبتلایان وزن طبیعی دارند و حتی ممکن است با اضافه‌وزن زندگی کنند. همچنین در برخی بیماران، یبوست به جای اسهال دیده می‌شود. بنابراین، نبود لاغری یا اسهال به‌تنهایی نمی‌تواند مبنایی برای کنار گذاشتن احتمال این بیماری باشد؛ همان‌گونه که ظاهر فرد نیز تصویر کاملی از وضعیت ابتلای او به سلیاک به دست نمی‌دهد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان تأکید کرد که قضاوت درباره سلیاک بر اساس شکل ظاهری بدن یا محدود کردن بررسی‌ها به نشانه‌های گوارشی، با ماهیت متنوع این بیماری سازگار نیست. توضیحات او نشان می‌دهد مسئله اصلی، توجه به تفاوت‌هایی است که میان مبتلایان وجود دارد. فردی ممکن است با شکایت گوارشی مواجه باشد و فرد دیگری نشانه‌هایی داشته باشد که در نگاه نخست، ارتباط روشنی با دستگاه گوارش پیدا نکنند و شناسایی بیماری را دشوارتر سازند.
احمدی با اشاره به دامنه اثرگذاری سلیاک بر بدن، استخوان‌ها، پوست و سیستم عصبی را از جمله بخش‌هایی برشمرد که ممکن است درگیر شوند. به گفته او، در برخی افراد نشانه‌ها چنان غیرمعمول هستند که ارتباط دادن آن‌ها با سلیاک به‌آسانی انجام نمی‌شود. از این منظر، توجه به علائم غیرگوارشی بخش مهمی از شناخت بیماری است و نباید تنها به این دلیل که مشکل فرد خارج از دستگاه گوارش بروز کرده، ارتباط احتمالی آن با سلیاک نادیده گرفته شود.
ناشناخته ماندن بیماری برای سال‌های طولانی، موضوع دیگری بود که این فوق‌تخصص گوارش به آن اشاره کرد. وقتی انتظار عمومی از سلیاک به چند نشانه محدود خلاصه شود، افرادی که علائم متفاوتی دارند ممکن است در این تصویر جا نگیرند. احمدی بر همین اساس، افزایش آگاهی درباره شکل‌های گوناگون بروز بیماری را ضروری دانست؛ آگاهی‌ای که به شناخت دقیق‌تر موضوع کمک کند و برداشت‌های رایج درباره وزن، وضعیت ظاهری یا نوع مشکلات گوارشی مبتلایان را اصلاح کند.
در کنار دشواری‌های شناخت بیماری، کنترل سلیاک نیز به مراقبتی مستمر در انتخاب مواد غذایی نیاز دارد. احمدی درمان اصلی و مؤثر آن را رعایت رژیم غذایی عاری از گلوتن عنوان کرد و گفت این رژیم باید مادام‌العمر ادامه پیدا کند. در نتیجه، پرهیز غذایی برای مبتلایان برنامه‌ای کوتاه‌مدت نیست که پس از مدتی کنار گذاشته شود، بلکه ضرورتی درمانی است که باید در انتخاب خوراک و تهیه محصولات غذایی روزانه آنان مورد توجه قرار گیرد.
وی نان، شیرینی، پیتزا و ماکارونی را از نمونه‌های شناخته‌شده مواد غذایی حاوی گلوتن نام برد. با این حال، توضیح داد که توجه بیماران نباید فقط به این گروه از خوراکی‌ها محدود بماند؛ زیرا گلوتن گاهی در محصولاتی حضور دارد که وجود آن برای مصرف‌کننده آشکار نیست. این پروتئین ممکن است در نقش طعم‌دهنده، قوام‌دهنده یا شکل‌دهنده در برخی فرآورده‌های غذایی به کار رود و تشخیص حضور آن، نیازمند بررسی ترکیبات محصول باشد.
به گفته احمدی، همین حضور پنهان گلوتن، توجه به اطلاعات روی بسته‌بندی را برای بیماران ضروری می‌کند. او از مبتلایان خواست هنگام خرید، ترکیبات درج‌شده روی محصولات را با دقت بررسی کنند و از مصرف فرآورده‌هایی که احتمال وجود گلوتن در آن‌ها مطرح است، خودداری کنند. در چنین شرایطی، شناخت نام خوراکی به‌تنهایی کافی نیست و آنچه در ترکیب محصول استفاده شده، در انتخاب غذای مناسب برای بیمار اهمیت دارد؛ موضوعی که رعایت رژیم را به مراقبتی روزمره تبدیل می‌کند.
ضرورت تداوم این مراقبت، مسئله دسترسی به غذای مناسب را نیز برجسته می‌سازد. بیماری که باید رژیم بدون گلوتن را در سراسر زندگی رعایت کند، به محصولاتی نیاز دارد که هم با الزامات تغذیه‌ای او سازگار باشند و هم تهیه آن‌ها امکان‌پذیر باشد. احمدی در همین زمینه، دسترسی آسان و مقرون‌به‌صرفه به محصولات ویژه را مهم دانست و تأکید کرد که انتخاب این مواد غذایی برای مبتلایان، ناشی از سلیقه یا تمایل موقت به یک شیوه تغذیه متفاوت نیست.
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان از همکاری بخش خصوصی و انجمن مرتبط برای تولید نان و برخی دیگر از محصولات غذایی مورد نیاز بیماران سلیاکی خبر داد. به گفته او، در این تولیدات از آردهای جایگزین، از جمله آرد ذرت، و ترکیباتی مانند دانه چیا استفاده می‌شود. این اقدامات با هدف تأمین بخشی از نیاز غذایی مبتلایان انجام می‌گیرد؛ افرادی که رعایت محدودیت‌های غذایی برای آنان بخشی جدایی‌ناپذیر از کنترل بیماری و زندگی روزانه است.
با وجود اقداماتی که برای تولید این محصولات صورت می‌گیرد، هزینه تهیه غذای ویژه همچنان از دغدغه‌های مطرح‌شده در سخنان احمدی بود. او به فشار اقتصادی واردشده بر خانواده‌های مبتلایان اشاره کرد؛ فشاری که باید در کنار ضرورت رعایت مداوم رژیم غذایی دیده شود. هنگامی که استفاده از محصول مناسب یک نیاز درمانی همیشگی است، امکان تهیه آن نیز اهمیت مستمر پیدا می‌کند و موضوع تأمین غذا، صرفاً به موجود بودن چند محصول جایگزین محدود نمی‌ماند.
احمدی در توضیح تلاش‌ها برای کاهش این فشار مالی گفت که حمایت وزارت بهداشت، مشارکت خیران و اختصاص بن‌های حمایتی، از مسیرهای مورد توجه برای کاهش بخشی از هزینه‌های خانواده‌هاست. او این موضوع را در چارچوب تلاش برای حمایت از مبتلایان مطرح کرد. بر این اساس، تأمین محصولات مناسب و کمک به توان خرید خانواده‌ها، دو موضوع مرتبط هستند که در کنار یکدیگر می‌توانند پاسخ‌گوی بخشی از نیازهای روزمره بیماران در رعایت رژیم غذایی ویژه باشند.
مجموع توضیحات این فوق‌تخصص گوارش، بر پیوند میان شناخت درست سلیاک و فراهم بودن شرایط کنترل آن تأکید دارد. از یک سو، تنوع علائم ایجاب می‌کند بیماری فقط با لاغری، اسهال یا مشکلات آشکار گوارشی شناخته نشود و از سوی دیگر، پس از تشخیص، رعایت رژیم بدون گلوتن به توجه دائمی نیاز دارد. این دو بخش از یکدیگر جدا نیستند؛ شناخت بیماری، ضرورت مراقبت را روشن می‌کند و دسترسی به غذای مناسب، امکان دنبال کردن این مراقبت را فراهم می‌سازد.
احمدی در پایان، افزایش آگاهی عمومی، توجه به نشانه‌های غیرگوارشی و رعایت دقیق رژیم غذایی بدون گلوتن را در مدیریت سلیاک و حفظ کیفیت زندگی مبتلایان مؤثر دانست. پیام اصلی سخنان او، ضرورت عبور از برداشت‌های محدود درباره بیماری و توجه هم‌زمان به نیازهای غذایی و اقتصادی بیماران است؛ افرادی که ممکن است ظاهر یا وزنشان نشانه آشکاری از ابتلا نداشته باشد، اما برای کنترل بیماری به مراقبت مداوم و دسترسی پایدار به محصولات مناسب نیاز دارند.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر/
نظر شما