به گزارش ایسکانیوز؛ پیرگوشی معمولا به‌صورت تدریجی ایجاد می‌شود و ممکن است فرد در ابتدا متوجه تغییرات شنوایی خود نشود. برای مثال، ممکن است صداها را بشنود، اما در تشخیص کلمات، به‌ویژه زمانی که چند نفر هم‌زمان صحبت می‌کنند، با مشکل مواجه شود. در چنین شرایطی، انجام شنوایی‌سنجی و بررسی میزان کاهش شنوایی اهمیت زیادی دارد. با پیشرفت فناوری‌های شنوایی، امروزه روش‌های مختلفی برای بهبود توانایی شنیدن وجود دارد. استفاده از سمعک‌های دیجیتال، از جمله سمعک‌های داخل گوشی و نامرئی، یکی از راهکارهای رایج برای مدیریت این مشکل است.
افرادی که به دنبال خرید سمعک نامرئی هستند نیز باید پیش از انتخاب دستگاه، میزان کم‌شنوایی، وضعیت مجرای گوش و نتیجه ارزیابی شنوایی خود را در نظر بگیرند؛ زیرا نامرئی بودن سمعک به‌تنهایی معیار مناسبی برای انتخاب آن نیست. اما پیرگوشی دقیقا از چه سنی آغاز می‌شود؟ چه علائمی دارد و آیا می‌توان با روش‌های موجود، شنوایی را بهبود بخشید؟
پیرگوشی چیست و چرا با افزایش سن قدرت شنوایی کاهش پیدا می‌کند؟
پیرگوشی (Presbycusis) به کاهش تدریجی قدرت شنوایی در اثر تغییرات مرتبط با افزایش سن گفته می‌شود. این اختلال معمولا هر دو گوش را درگیر می‌کند و در بسیاری از افراد، ابتدا توانایی شنیدن صداهای دارای فرکانس بالا کاهش می‌یابد. برای درک بهتر این وضعیت باید به ساختار گوش داخلی توجه کرد. در بخش حلزونی گوش، سلول‌های مویی ظریفی وجود دارند که ارتعاشات صوتی را به پیام‌های عصبی تبدیل می‌کنند.
این پیام‌ها از طریق عصب شنوایی به مغز منتقل می‌شوند تا صداها شناسایی و تفسیر شوند. با افزایش سن، سلول‌های مویی، ساختارهای عصبی و سایر بخش‌های دخیل در فرایند شنوایی ممکن است دچار تغییرات تدریجی شوند. آسیب به این ساختارها می‌تواند توانایی تشخیص صداها، به‌ویژه صداهای زیر و اجزای ظریف گفتار را کاهش دهد. در نتیجه، فرد ممکن است صدای صحبت کردن دیگران را بشنود، اما نتواند کلمات را به‌درستی تشخیص دهد. این مسئله به‌خصوص در محیط‌های شلوغ و هنگام گفت‌وگو با چند نفر بیشتر نمایان می‌شود.
پیرگوشی از چه سنی شروع می‌شود؟
پیرگوشی معمولا از حدود ۵۰ سالگی به بعد بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرد، اما تغییرات مرتبط با افزایش سن ممکن است از دهه چهارم زندگی آغاز شده باشند. البته زمان شروع و سرعت پیشرفت آن در افراد مختلف یکسان نیست. برخی افراد تا سنین بالاتر تغییر قابل توجهی در شنوایی خود احساس نمی‌کنند، در حالی که گروهی دیگر ممکن است در دهه پنجم یا ششم زندگی با مشکلات شنیداری مواجه شوند.
نکته مهم این است که سن به‌تنهایی تعیین‌کننده وضعیت شنوایی نیست. سابقه خانوادگی، مواجهه با صداهای بلند، بیماری‌های زمینه‌ای و مصرف برخی داروها می‌توانند بر زمان بروز و شدت کم‌شنوایی تاثیر بگذارند. همچنین باید میان شروع تغییرات شنوایی و زمانی که فرد متوجه علائم می‌شود تفاوت قائل شد. ممکن است کاهش شنوایی در آزمایش‌های تخصصی قابل تشخیص باشد، اما فرد هنوز در زندگی روزمره مشکل مشخصی احساس نکند.
مهم‌ترین علائم پیرگوشی کدامند؟
علائم پیرگوشی معمولا به‌آرامی ظاهر می‌شوند و ممکن است اطرافیان زودتر از خود فرد متوجه تغییرات شنوایی شوند. از جمله نشانه‌های رایج این وضعیت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- دشواری در شنیدن صداهای زیر: فرد ممکن است شنیدن صدای زنان، کودکان یا برخی صداهای ظریف محیطی را دشوارتر از گذشته تجربه کند.
- مشکل در درک مکالمات در محیط‌های شلوغ: شنیدن صحبت دیگران در رستوران، مهمانی یا جمع‌های خانوادگی ممکن است دشوار شود؛ زیرا تفکیک صدای گوینده از صداهای پس‌زمینه کاهش پیدا می‌کند.
- درخواست مکرر برای تکرار صحبت‌ها: فرد بارها از دیگران می‌خواهد جملات خود را تکرار کنند یا هنگام مکالمه احساس می‌کند بخشی از کلمات را از دست داده است.
- افزایش صدای تلویزیون و رادیو: ممکن است صدای تلویزیون برای سایر اعضای خانواده بیش از حد بلند باشد، در حالی که فرد همچنان در شنیدن برنامه مشکل داشته باشد.
- دشواری در مکالمات تلفنی: تشخیص کلمات از طریق تلفن، به‌ویژه در مکالمات طولانی، می‌تواند دشوارتر شود.
- وزوز گوش: برخی افراد هم‌زمان با کاهش شنوایی، صدای زنگ، سوت یا وزوز را در یک یا هر دو گوش تجربه می‌کنند. وجود این علائم لزوما به معنای ابتلا به پیرگوشی نیست و برای تشخیص علت کاهش شنوایی، انجام ارزیابی تخصصی ضروری است.
چه عواملی باعث تشدید کم‌شنوایی ناشی از افزایش سن می‌شوند؟
اگرچه افزایش سن یکی از عوامل اصلی پیرگوشی است، اما تنها عامل موثر بر کاهش شنوایی محسوب نمی‌شود. برخی شرایط محیطی، بیماری‌ها و عادت‌های روزمره می‌توانند احتمال بروز کم‌شنوایی یا سرعت پیشرفت آن را افزایش دهند. مهم‌ترین عوامل موثر عبارت‌اند از:
- قرار گرفتن در معرض صداهای بلند: مواجهه طولانی‌مدت با صدای بلند در محیط کار، کارخانه‌ها، کارگاه‌ها یا استفاده از هدفون با شدت صدای زیاد می‌تواند به سلول‌های مویی گوش داخلی آسیب برساند.
- عوامل ژنتیکی: سابقه خانوادگی کم‌شنوایی می‌تواند احتمال بروز کاهش شنوایی وابسته به سن را افزایش دهد.
- بیماری‌های زمینه‌ای: برخی بیماری‌ها مانند دیابت و اختلالات عروقی می‌توانند با افزایش احتمال آسیب به سیستم شنوایی همراه باشند.
- مصرف داروهای آسیب‌رسان به گوش: بعضی داروها، از جمله برخی آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای شیمی‌درمانی و داروهای خاص دیگر، ممکن است اثرات سمی بر گوش داخلی داشته باشند. میزان خطر به نوع دارو، مقدار مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
- استعمال دخانیات: مصرف سیگار با افزایش خطر مشکلات شنوایی ارتباط دارد و ممکن است از طریق تاثیر بر سلامت عروق و گردش خون، در این فرایند نقش داشته باشد.
بنابراین، اگرچه نمی‌توان تمام تغییرات شنوایی مرتبط با افزایش سن را متوقف کرد، کنترل عوامل خطر و محافظت از گوش می‌تواند به حفظ بهتر سلامت شنوایی کمک کند.
پیرگوشی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص پیرگوشی تنها بر اساس سن یا علائم ظاهری امکان‌پذیر نیست. برای مشخص شدن علت کاهش شنوایی و تعیین میزان آن، فرد باید تحت ارزیابی تخصصی قرار بگیرد. فرایند تشخیص معمولا شامل چند مرحله است:
- معاینه گوش: متخصص گوش، حلق و بینی وضعیت مجرای گوش و پرده صماخ را بررسی می‌کند تا مشکلاتی مانند تجمع جرم گوش، عفونت یا اختلالات گوش میانی شناسایی شوند.
- انجام شنوایی‌سنجی: در این آزمایش، آستانه شنوایی فرد در فرکانس‌های مختلف بررسی می‌شود. نتیجه آزمایش مشخص می‌کند فرد صداهای ضعیف را تا چه اندازه می‌شنود و کاهش شنوایی در کدام محدوده فرکانسی بیشتر است.
- ارزیابی تشخیص گفتار: در این مرحله، توانایی فرد برای تشخیص و تکرار کلمات بررسی می‌شود. این آزمایش به‌ویژه برای افرادی اهمیت دارد که صداها را می‌شنوند، اما در فهم مکالمات مشکل دارند.
- بررسی وضعیت گوش داخلی و مسیر شنوایی: در صورت نیاز، آزمایش‌های تکمیلی برای بررسی نوع کم‌شنوایی و شناسایی علل احتمالی دیگر انجام می‌شوند. نتیجه این بررسی‌ها مشخص می‌کند که کاهش شنوایی از نوع انتقالی، حسی عصبی یا مختلط است و چه روش درمانی یا توانبخشی برای فرد مناسب‌تر خواهد بود.
نکته مهم اینکه کاهش شنوایی ناگهانی، به‌ویژه اگر طی چند ساعت تا حداکثر ۷۲ ساعت ایجاد شود، نباید به حساب پیرگوشی گذاشته شود. این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است؛ زیرا تاخیر در تشخیص و درمان می‌تواند احتمال بهبود شنوایی را کاهش دهد.
چه راه‌هایی برای بهتر شنیدن در افراد مبتلا به پیرگوشی وجود دارد؟
در حال حاضر، درمانی که بتواند تمام تغییرات سلولی و عصبی ناشی از پیرگوشی را به حالت اولیه بازگرداند وجود ندارد؛ اما روش‌های مختلفی برای جبران کاهش شنوایی و بهبود توانایی برقراری ارتباط در دسترس هستند. انتخاب روش مناسب به میزان کم‌شنوایی، وضعیت گوش داخلی، توانایی تشخیص گفتار و نیازهای ارتباطی فرد بستگی دارد.
استفاده از سمعک برای بهبود شنوایی
سمعک یکی از اصلی‌ترین ابزارهای کمک‌شنوایی برای افراد مبتلا به کم‌شنوایی وابسته به سن است. این دستگاه با دریافت صداهای محیط، پردازش و تقویت آن‌ها، به فرد کمک می‌کند صداها و مکالمات را بهتر بشنود. سمعک‌های امروزی از فناوری دیجیتال استفاده می‌کنند و قابلیت‌هایی مانند تنظیم شدت صدا، پردازش فرکانسی، کاهش نویز پس‌زمینه و جهت‌مندی میکروفون دارند. بسته به شرایط شنوایی و ساختار گوش فرد، مدل‌های مختلفی از سمعک قابل استفاده هستند:
- سمعک پشت گوشی (BTE): بخش اصلی دستگاه پشت لاله گوش قرار می‌گیرد و صدا را از طریق قالب یا لوله مخصوص به گوش منتقل می‌کند. این مدل در طیف وسیعی از درجات کم‌شنوایی کاربرد دارد.
- سمعک ریک (RIC): گیرنده دستگاه داخل مجرای گوش قرار می‌گیرد و بخش پردازشگر پشت گوش است. این مدل معمولا طراحی ظریف‌تری دارد.
- سمعک داخل گوشی (ITE): تمام اجزای دستگاه در قالبی متناسب با گوش خارجی قرار می‌گیرند.
- سمعک داخل مجرای گوش (ITC): این مدل در بخش ابتدایی مجرای گوش قرار می‌گیرد و نسبت به مدل‌های بزرگ‌تر کمتر دیده می‌شود.
- سمعک کاملا داخل مجرا (CIC): دستگاه در عمق بیشتری از مجرای گوش قرار می‌گیرد و ظاهر ظریف‌تری دارد.
- سمعک نامرئی (IIC): این مدل در عمق مجرای گوش و نزدیک پرده صماخ قرار می‌گیرد و از بیرون کمتر قابل مشاهده است.
انتخاب بین این مدل‌ها باید بر اساس نتیجه شنوایی‌سنجی و ارزیابی مجرای گوش انجام شود. برای مثال، سمعک‌های نامرئی به دلیل اندازه کوچک و محل قرارگیری، برای همه افراد یا تمام درجات کم‌شنوایی مناسب نیستند. همچنین ظرفیت باتری، امکانات ارتباطی، سهولت استفاده و توانایی فرد در قرار دادن و خارج کردن دستگاه باید در انتخاب آن در نظر گرفته شوند. نکته دیگر این است که استفاده از سمعک به معنای بازگشت کامل شنوایی طبیعی نیست؛ بلکه هدف آن بهبود دسترسی به صداها و افزایش توانایی درک گفتار است.
استفاده از وسایل کمک‌شنوایی
در کنار سمعک، تجهیزات دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند شنیدن را در موقعیت‌های خاص آسان‌تر کنند. از جمله این تجهیزات می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- سیستم‌های تقویت صدای تلویزیون: این تجهیزات صدای تلویزیون را مستقیما به هدفون یا گیرنده مخصوص منتقل می‌کنند تا فرد بدون افزایش بیش از حد صدای تلویزیون بتواند برنامه‌ها را دنبال کند.
- تلفن‌های تقویت‌شده: این دستگاه‌ها امکان افزایش وضوح و شدت صدای مکالمات تلفنی را فراهم می‌کنند.
- میکروفون‌های راه دور: میکروفون در نزدیکی گوینده قرار می‌گیرد و صدای او را به سمعک یا گیرنده مخصوص منتقل می‌کند. این فناوری به‌ویژه در کلاس‌ها، جلسات و محیط‌های شلوغ کاربرد دارد.
- سیستم‌های حلقه القایی: در برخی سالن‌ها و مراکز عمومی، این سیستم‌ها صدای گوینده را مستقیما به سمعک‌های دارای قابلیت تله‌کویل منتقل می‌کنند.
این ابزارها می‌توانند در کنار سمعک مورد استفاده قرار بگیرند و به بهبود ارتباطات روزمره کمک کنند.
توانبخشی شنوایی و تمرین‌های شنیداری
استفاده از سمعک به‌تنهایی همیشه برای رسیدن به بهترین عملکرد ارتباطی کافی نیست. برخی افراد، به‌ویژه کسانی که مدت زیادی با کم‌شنوایی زندگی کرده‌اند، برای سازگاری بهتر با صداهای تقویت‌شده به توانبخشی شنوایی نیاز دارند. توانبخشی شنوایی مجموعه‌ای از تمرین‌ها و آموزش‌هاست که با هدف بهبود درک گفتار و استفاده موثرتر از اطلاعات شنیداری انجام می‌شود. این برنامه ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تمرین تشخیص کلمات و جملات
- یادگیری تفکیک صداهای گفتاری از نویز محیط
- تمرین شنیدن و درک مکالمات در شرایط مختلف
- آموزش استفاده صحیح و مراقبت از سمعک
- یادگیری راهبردهای ارتباطی برای موقعیت‌های دشوار
برای مثال، فرد می‌تواند یاد بگیرد در زمان مکالمه در محیط شلوغ، روبه‌روی گوینده قرار بگیرد، از او بخواهد واضح‌تر صحبت کند و در صورت امکان از محیط‌های پر سر و صدا فاصله بگیرد. این تمرین‌ها در کنار تنظیم صحیح سمعک می‌توانند به افزایش کیفیت ارتباطات کمک کنند.
کاشت حلزون در موارد کم‌شنوایی شدید
در برخی افراد، کم‌شنوایی به اندازه‌ای شدید است که سمعک، حتی پس از انتخاب و تنظیم مناسب، نمی‌تواند درک گفتار کافی ایجاد کند. در چنین شرایطی ممکن است ارزیابی برای کاشت حلزون مطرح شود. کاشت حلزون یک وسیله الکترونیکی پزشکی است که با جراحی در گوش داخلی قرار می‌گیرد. این دستگاه برخلاف سمعک که صدا را تقویت می‌کند، سیگنال‌های صوتی را به پیام‌های الکتریکی تبدیل کرده و از طریق الکترودها، عصب شنوایی را تحریک می‌کند.
کاشت حلزون برای همه افراد مبتلا به پیرگوشی ضرورت ندارد و تنها در صورت وجود شرایط لازم و تایید صلاحیت فرد توسط تیم تخصصی مطرح می‌شود. در این ارزیابی، عواملی مانند میزان کم‌شنوایی، توانایی تشخیص گفتار با سمعک مناسب، وضعیت عصب شنوایی و شرایط عمومی فرد بررسی می‌شوند. پس از جراحی نیز فرد به تنظیم دستگاه و توانبخشی شنیداری نیاز دارد.
نظر شما