به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، در عصر دیجیتال و تغییر سریع سبک زندگی، بازگشت به «محله» به عنوان کوچک‌ترین واحد اجتماعی، بیش از هر زمان دیگری ضروری است. این میان هم رویارویی با آسیب‌های اجتماعی در بافت‌های در حال تغییر شهری، نیاز به نهادهایی دارد تا با حضور و تحرک در قلب محله بتوانند نظارت مردمی و بومی را احیا کنند. حال باید پرسید کدام نهادی بهتر از مسجد می‌تواند در قامت چنین نقشی بایستد؟

در ادامه گفت‌وگوی ایسکانیوز با اقبال شاکری، نماینده پیشین مجلس شورای اسلامی و کارشناس حوزه شهرسازی را بخوانید:

شاکری در پاسخ به این پرسش که آیا بازآفرینی بافت‌های فرسوده بدون احیای اجتماعی منجر به پراکندگی جرم در سطح شهر خواهد شد، گفت: بازآفرینی بافت‌های فرسوده قطعاً نیازمند یک مداخله فرهنگی است.

او با اشاره به ماهیت بافت‌های سنتی و تاریخی افزود: وجود این پهنه‌ها نشان‌دهنده نیاز مبرم به یک کار سنگین فرهنگی هستند و یکی از دلایل عدم موفقیت بازآفرینی‌ها تا به امروز، عدم اختصاص زمان و انرژی کافی برای مطالعات اجتماعی و فرهنگی در این زمینه بوده است.

وی با تبیین چالش‌های تغییر سبک زندگی در محیط‌های جدید ادامه داد: فراتر از آسیب‌های اجتماعی، تغییر الگوی زندگی از یک واحد کوچک و دسترس‌ناپذیر و ریزدانه به یک مجتمع آپارتمانی، چالش‌های جدیدی ایجاد می‌کند. فردی که پیش از این در یک خانه مستقل به تنهایی تصمیم می‌گرفت، اکنون در یک مجموعه با همسایگان باید زندگی کند.

وی با اشاره به ضرورت‌ها و مقتضیات زندگی آپارتمانی، تشریح کرد: شهروندان در محیط آپارتمانی با مسائلی نظیر زیرساخت‌های مشترک از جمله مشاعات، مدیریت شارژ ماهیانه و نحوه استفاده از منابع آب، گاز و مخابرات روبرو هستند؛ از همین رو، مدیریت این گذار نیازمند کار فرهنگی بسیار قابل توجهی است.

هم‌افزایی نهادها برای جلوگیری از جابجایی جغرافیایی آسیب‌ها

این کارشناس حوزه شهرسازی در واکنش به ضرورت هم‌افزایی دستگاه‌ها برای حذف آسیب‌های اجتماعی به جای جابجایی صرف جغرافیایی بزهکاران از یک محله به محله‌ای دیگر، اظهار کرد: برای آنکه شاهد حذف واقعی بزهکاری‌ها باشیم، باید به موضوع محله‌محوری توجه کرد. این اقدام مطلوبی است که آقای رئیس‌جمهور هم اخیرا اهتمام زیادی به آن نشان داده است.

او با طرح این موضوع که فعالیت‌های محله‌محور در دوران دفاع مقدس سطح بالای مشارکت، همکاری و به هم تنیدگی را نشان داد، اضافه کرد: باید بافت‌های فعال محله‌محور را دوباره احیا کرد و نهادهای اجتماعی مختلف، از سازمان‌ها گرفته تا ارگان‌های دیگر، باید در این زمینه اهتمام ویژه‌ای نشان دهند.

شاکری با اشاره به نقش کانون‌های اجتماعی در این زمینه تصریح کرد: مساجد، هیئت‌ها و کانون‌های فرهنگی و اجتماعی در محلات باید از پوسته خود بیرون بیایند و به اجتماع ورود کنند تا از طریق افزایش ارتباطات میان افراد، لایه‌های پنهان آسیب‌ها نمایان شده و از لانه‌گزینی مجرمان جلوگیری شود.

وی با تأکید بر ضرورت حضور میدانی در این مسیر گفت: این امر نیازمند مایه گذاشتن و صرف وقت است و صرفاً ارائه خدمات از طریق فضای مجازی کفایت نمی‌کند؛ بلکه باید مانند گروه‌های جهادی، در دل کار و میان مردم حضور یافت.

وی با بیان اینکه نهادهایی مانند بهزیستی، هلال‌احمر، میراث فرهنگی و دفاتر محلی نباید تعاملات خود را محدود به ساختارهای داخلی نمایند، اظهار کرد: این کانون‌ها باید فعالیت‌های خود را در فضای بیرونی و در تعامل با مردم گسترش دهند.

این کارشناس حوزه شهری در پاسخ به اینکه آیا انرژی جمعی مردم در تجمعات شبانه خیابانی می‌تواند ظرفیت‌سازی برای مدیریت محله را تسهیل کند، گفت: این تجمعات نشان‌دهنده یک انرژی بزرگ تاریخی در میان مردم است که خوشبختانه هرچند وقت یک بار خود را نشان می‌دهد.

شاکری با اشاره به تجربه‌ جنگ چهل روزه و همبستگی عمومی ناشی از آن، ادامه داد: همان‌گونه که در شب‌های نخست جنگ، راهپیمایی‌ها و تجمعات محله‌ای باعث ایجاد ارتباط عمیق میان ساکنان، مغازه‌داران و خانواده‌ها می‌شد، اکنون نیز می‌توان از این ظرفیت برای بهبود ارتباطات و ایجاد کارایی مورد نیاز در سطح محله استفاده کرد.

شاکری در پاسخ به این پرسش که برای برقراری عدالت و جلوگیری از شکل‌گیری کانون‌های جرم، نهادی مانند مسجد باید با کدام دستگاه‌ها هم‌افزایی داشته باشد، گفت: این همکاری‌ها همواره بوده و باید به شکل نظام‌مند ادامه یابد.

او با اشاره به نقش کلیدی نیروی انتظامی اظهار کرد: نیروهای انتظامی که در سطح محله‌ها حضور دارند، در کنار شهرداری‌ها، از نخستین گروه‌هایی هستند که می‌توانند به ایجاد یک محله ایمن، شاداب و فعال کمک کنند.

وی با تأکید بر نقش ساختاری مدیریت شهری ادامه داد: در این میان، معاونت‌های فرهنگی، اجتماعی و شهرسازی شهرداری، در ردیف اول کسانی قرار دارند که می‌توانند با برنامه‌ریزی دقیق، آسیب‌های اجتماعی را در سطح محله کاهش دهند.

این کارشناس حوزه شهرسازی با اشاره به ضرورت همکاری با نهادهای حمایتی نیز تصریح کرد: علاوه بر دستگاه‌های مذکور، همکاری با سازمان بهزیستی نیز برای بهبود زیست اجتماعی مردم بسیار حیاتی است؛ چرا که ماهیت این سازمان مستقیماً با ارتقای کیفیت زندگی در ارتباط است.

شاکری درخصوص تعیین اولویت‌های اجرایی گفت: اگرچه نهادهای مختلفی در این مسیر نقش دارند، اما به نظر من کانون اصلی و اولویت نخست برای مدیریت این فرآیند، خودِ شهرداری است که باید از طریق سه محور اصلی همکاری با نیروهای انتظامی، معاونت‌های اجتماعی و سازمان بهزیستی، از وقوع آسیب‌ها پیشگیری کند.

نقش محوری مساجد در حفظ نظارت اجتماعی

شاکری در واکنش به اینکه در فرآیند بازآفرینی، با تخریب بافت‌های فرسوده، چشم‌های محله بسته شده و مکان‌های بدون سکنه به بهشت مجرمین تبدیل می‌شوند، گفت: این اتفاق از گذشته وجود داشته و همچنان ما با این چالش روبرو هستیم.

او با اشاره به تجربه طولانی‌شدن طرح‌های عمرانی اظهار کرد: در شهرداری مصوبه‌ای گذرانده شده که ساختمان‌ها و زمین‌های رها شده و خطرآفرین را هدف قرار می‌دهد، اما مشکل اینجاست که طولانی شدن این طرح‌ها باعث می‌شود همان مکان‌ها برای مدت‌های متمادی رها بمانند و دقیقاً به همان پناهگاه‌های جرم تبدیل شوند.

وی با تأکید بر ضرورت جلوگیری از این وضعیت افزود: ما باید از طولانی‌شدن اجرای طرح‌ها که منجر به بروز آسیب‌های اجتماعی و خطرات فیزیکی و کالبدی می‌شود، به شدت جلوگیری کنیم تا مردم در میانه‌ی این فرآیندها گرفتار نشوند.

این کارشناس حوزه شهرسازی در واکنش به راهکار تداوم نظارت اجتماعی در جریان بازآفرینی بافت‌های فرسوده، تصریح کرد: به باور من، مساجد کانونی‌ترین مرکز برای این موضوع هستند.

شاکری با طرح این ایده که مسجد باید دارای یک امام جماعت فعال و ساکن با حضور ۲۴ ساعته باشد، گفت: کانون‌های فرهنگی و بسیج‌های محله‌ای باید به‌ویژه در میان قشر جوان فعال باشند تا ارتباط با ساکنان اطراف مسجد حفظ شود.

او با بیان اینکه مسجد همچنان محله‌محورترین ساختار است، اضافه کرد: اولین نهادی که مردم باید برای حل مشکلاتشان به آن مراجعه کنند و آن را همیار و کمک‌کار خود بدانند، مسجد محله است؛ به همین دلیل، امور مساجد و هیئت‌های امنای توانمند باید در این مسیر گام بردارند.

تحول در کارکرد مساجد: از کانون عبادی به مرکز مشاوره جامع

وی با بیان اینکه در شهرداری بر ساخت مساجد کوچک و فعال به‌جای مساجد عظیم و پرهزینه تأکید شده است، گفت: مساجد محله‌محور باید با هزینه‌ای معقول اما با فعالیت حداکثری اداره شوند و شهرداری نیز تا حد توان به امورات حداقلی آن‌ها کمک کند.

شاکری در تشریح آنچه تحت عنوان «مسجد فعال» مطرح است، اظهار کرد: منظور ما تنها یک فرد به نام امام جماعت نیست؛ بلکه تیمی است که مسجد را به مرکز مشاوره تبدیل کند.

این کارشناس حوزه شهری با طرح این موضوع که مسجد می‌تواند مرکز مشاوره بهداشتی، دینی، روان‌شناسی، اقتصادی و یا حتی مشاوره کسب‌وکارهای نوین باشد، افزود: هدف ما این است که مسجد به یک کانون خدمات‌رسان فراگیر تبدیل شود.

شاکری با ارائه الگویی از تجربه‌های عملی، ادامه داد: ما در مدرسه کودکان‌کار در محله امامزاده یحیی، دقیقاً همین نقش را ایفا می‌کنیم؛ یعنی تمام خدمات مشاوره‌ای را در مدرسه ارائه می‌دهیم و از نیروهای جهادی دعوت می‌کنیم تا در روزهای مشخصی به این خدمات کمک کنند.

وی در پایان با اشاره به ضرورت عدالت در توزیع خدمات شهری، گفت: برای اینکه شاهد توزیع عادلانه خدمات شهری، از جمله فعالیت‌های فرهنگی و ورزشی و جلوگیری از ایجاد لامکان‌ها باشیم، باید از همین الگوهای خدمت‌رسانی محله‌محور استفاده کنیم.

انتهای پیام/