به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از خراسان شمالی؛ زعفران در خراسان شمالی تنها یک محصول کشاورزی نیست، بلکه بخشی از ظرفیت اقتصادی و معیشتی هزاران خانوار روستایی و کشاورز این استان محسوب می‌شود. شرایط اقلیمی مناطق مختلف استان، سابقه کشت و تجربه زعفران‌کاران، زمینه مناسبی برای توسعه تولید این محصول راهبردی فراهم کرده است؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل زنجیره تولید و عرضه می‌تواند سهم بیشتری از بازار داخلی و صادراتی را به خود اختصاص دهد.
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی، سطح زیرکشت زعفران در استان حدود ۵ هزار و ۴۰۰ هکتار است و بیش از ۵ هزار و ۲۰۰ بهره‌بردار در این حوزه فعالیت دارند. همچنین پیش‌بینی شده است در سال جاری بیش از ۳۰ تن زعفران خشک از مزارع استان برداشت شود.
فاروج؛ قطب تولید طلای سرخ در خراسان شمالی
در میان شهرستان‌های استان، فاروج جایگاه ویژه‌ای در تولید زعفران دارد. این شهرستان به دلیل گستردگی اراضی زیرکشت و فعالیت تعداد قابل توجهی از کشاورزان، یکی از کانون‌های اصلی تولید این محصول به شمار می‌رود.
بر اساس اعلام مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان شمالی در آبان‌ماه امسال، حدود ۴ هزار هکتار از اراضی شهرستان فاروج زیر کشت زعفران قرار دارد. همچنین پیش‌بینی شده است حدود ۲ هزار و ۴۰۰ تن گل زعفران از مزارع سراسر استان برداشت شود که از این میزان، بیش از ۳۰ تن زعفران خشک به دست خواهد آمد.
گستره طلای سرخ در خراسان شمالی | از فاروج تا اسفراین
در کنار فاروج، شهرستان اسفراین نیز از مناطق مستعد و فعال در کشت زعفران خراسان شمالی به شمار می‌رود. برخورداری از اراضی مستعد کشاورزی، شرایط اقلیمی مناسب و تجربه بهره‌برداران محلی، زمینه توسعه کشت این محصول ارزشمند را در بخش‌هایی از این شهرستان فراهم کرده است.
زعفران تولیدی اسفراین در کنار محصول سایر شهرستان‌های استان، بخشی از ظرفیت کشاورزی خراسان شمالی را تشکیل می‌دهد و توسعه زیرساخت‌های فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی آن می‌تواند به افزایش درآمد کشاورزان و ایجاد فرصت‌های اقتصادی جدید در مناطق روستایی این شهرستان کمک کند.
از این منظر، توسعه زنجیره ارزش زعفران نباید صرفاً به یک شهرستان محدود شود؛ بلکه لازم است با ایجاد شبکه‌ای منسجم میان تولیدکنندگان فاروج، اسفراین و دیگر مناطق زعفران‌خیز استان، زمینه شکل‌گیری یک برند مشترک و معتبر برای زعفران خراسان شمالی فراهم شود.
خام‌فروشی؛ چالشی در مسیر ارزش‌آفرینی زعفران
یکی از مسائل مهم در حوزه زعفران خراسان شمالی، فاصله میان ظرفیت تولید و میزان بهره‌مندی استان از ارزش افزوده این محصول است. در شرایطی که کشاورزان بخش عمده مراحل دشوار کاشت، داشت و برداشت را بر عهده دارند، نبود یا محدودیت برخی زیرساخت‌های فرآوری و تجاری‌سازی می‌تواند موجب شود بخش دیگری از منافع اقتصادی محصول در خارج از استان ایجاد شود.
انتقال محصول برای فرآوری، بسته‌بندی و عرضه با نام و نشان تجاری سایر مناطق، از جمله موضوعاتی است که ضرورت توسعه صنایع تبدیلی و ایجاد برند مستقل زعفران خراسان شمالی را برجسته می‌کند.
در واقع، تکمیل زنجیره ارزش به معنای آن است که مراحل مختلف تولید، پاک‌کنی، خشک‌کردن، درجه‌بندی، آزمایش کیفیت، بسته‌بندی، بازاریابی و صادرات در یک ساختار منسجم و اقتصادی دنبال شود تا سهم بیشتری از درآمد نهایی محصول به تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی استان برسد.
ورود زعفران استان به بورس؛ گامی برای شفافیت معاملات
یکی از اقدامات مهم در مسیر ساماندهی بازار زعفران خراسان شمالی، توسعه زیرساخت‌های عرضه بورسی این محصول است.
استاندار خراسان شمالی در مهرماه ۱۴۰۵ از صدور مجوز فعالیت برای ۲ مرکز بورس زعفران در استان خبر داد و هدف از این اقدام را افزایش شفافیت معاملات، کاهش واسطه‌گری غیرضروری و تقویت سهم کشاورزان از ارزش افزوده محصول عنوان کرد.
همچنین بر اساس اعلام مدیر صنایع تبدیلی و غذایی سازمان جهاد کشاورزی استان در تیرماه امسال، برای ایجاد دو انبار بورس زعفران با ظرفیت هر کدام ۲ تن برنامه‌ریزی شده بود. این انبارها قرار است با برخورداری از امکانات استاندارد نگهداری و آزمایشگاه، زمینه تحویل امانی، ارزیابی کیفیت و عرضه محصول در بستر بورس را فراهم کنند.
البته تحقق کامل اهداف این طرح به فراهم شدن زیرساخت‌های اجرایی، پذیرش محصول، مشارکت کشاورزان و دسترسی آسان تولیدکنندگان به سازوکار معاملات بورسی وابسته است.
دانش‌بنیان شدن تولید؛ حلقه مهم توسعه زنجیره ارزش
در کنار توسعه بازار، استفاده از دانش و فناوری در مراحل مختلف تولید و فرآوری زعفران اهمیت ویژه‌ای دارد. مکانیزه‌کردن فرآیند پاک‌کنی گل، استفاده از تجهیزات استاندارد خشک‌کردن، کنترل رطوبت، درجه‌بندی محصول و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند ضمن کاهش هزینه‌های تولید، کیفیت و ماندگاری محصول را افزایش دهد.
از سوی دیگر، توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور در حوزه کشاورزی می‌تواند زمینه تولید تجهیزات تخصصی، بهبود روش‌های فرآوری و ارائه راهکارهای نوین برای افزایش بهره‌وری مزارع را فراهم کند.
در این میان، آموزش بهره‌برداران و انتقال دانش فنی به کشاورزان نیز باید در کنار توسعه تجهیزات مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا کیفیت زعفران نهایی به مجموعه‌ای از عوامل از زمان برداشت گل تا جداسازی کلاله، خشک‌کردن و نگهداری وابسته است.
برندسازی؛ مسیر حضور در بازارهای بزرگ‌تر
زعفران از جمله محصولات ارزشمند و صادراتی ایران است، اما برخورداری از ظرفیت تولید بالا به‌تنهایی تضمین‌کننده سهم مناسب از بازارهای جهانی نیست. ایجاد برند مستقل، بسته‌بندی استاندارد، شناسنامه‌دار کردن محصول و توسعه شبکه‌های بازاریابی از ضرورت‌های حضور مؤثر در بازارهای رقابتی محسوب می‌شود.
خراسان شمالی نیز برای بهره‌برداری کامل از ظرفیت زعفران خود نیازمند ایجاد هویت تجاری مشخص و پیوند میان کشاورزان، تعاونی‌ها، شرکت‌های فرآوری، فعالان بازرگانی و صادرکنندگان است.
در این مسیر، شهرستان فاروج می‌تواند به‌عنوان کانون توسعه زنجیره ارزش زعفران استان، نقش محوری در ایجاد ارتباط میان تولیدکنندگان و بازارهای مصرف ایفا کند.
از تولید محصول تا ایجاد ثروت در مناطق روستایی
آنچه آینده زعفران خراسان شمالی را تعیین می‌کند، تنها افزایش سطح زیرکشت یا میزان برداشت نیست؛ بلکه میزان ارزشی است که از این محصول در داخل استان ایجاد می‌شود و سهمی که به تولیدکنندگان می‌رسد.
توسعه صنایع تبدیلی، ایجاد زیرساخت‌های نگهداری و عرضه استاندارد، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان، تقویت تعاونی‌های کشاورزی و شکل‌گیری برند مستقل می‌تواند زنجیره اقتصادی زعفران را کامل‌تر کند.
بر این اساس، زعفران خراسان شمالی ظرفیت آن را دارد که علاوه بر ایجاد اشتغال و درآمد پایدار برای بهره‌برداران، به یکی از محورهای توسعه اقتصادی مناطق تولیدکننده تبدیل شود؛ ظرفیتی که تحقق آن نیازمند عبور از نگاه صرفاً تولیدمحور و حرکت به سمت اقتصاد مبتنی بر دانش، فناوری و ارزش افزوده است.
خبرنگار: علی کاوه
انتهای پیام/
نظر شما