به گزارش اختصاصی خبرنگار استانی ایسکانیوز از شهرستان نجف‌آباد، آتوسا افغان، رئیس انجمن صنفی مهندسان معمار استان اصفهان، با تأکید بر اینکه مسئله امروز معماری اصفهان بیش از آنکه بحران هویت باشد، ناشی از درک نادرست مفهوم هویت معماری است، اظهار کرد: اصالت معماری ایرانی را نباید در تکرار ظاهری عناصر تاریخی جست‌وجو کرد؛ بلکه تداوم اندیشه معمارانه، توجه به مقیاس انسانی و پاسخگویی به نیازهای زمانه، مؤلفه‌های اصلی هویت معماری یک شهر به شمار می‌روند.
وی با اشاره به ویژگی‌های شهرسازی اصفهان در عصر صفوی عنوان کرد: ارزش بنیادین اصفهان در آن دوره، عبور از یک بافت صرفاً ارگانیک و شکل‌گیری ساختاری مبتنی بر طراحی شهری اندیشیده‌شده، منسجم و انسان‌محور بود؛ ساختاری که در آن حکومت، مذهب و اقتصاد در نقطه‌ای عطف به یکدیگر پیوند می‌خوردند و مقیاس فضا و ارتباط محله‌ها در اولویت قرار داشت، نه صرفاً تزئینات و فرم‌های معماری. به باور من، آنچه امروز تا حد زیادی از دست رفته، همین ساختار فضایی و مقیاس انسانی است.
رئیس انجمن صنفی مهندسان معمار استان اصفهان با انتقاد از تقلیل مفهوم هویت به بازتولید ظاهری عناصر تاریخی افزود: کپی‌برداری سطحی از موتیف‌های گذشته، قوس‌ها و تزئینات سنتی، شهر را به دکوری تکراری تبدیل می‌کند. در مقابل، آثاری از معماران معاصر اصفهان وجود دارند که شاید در نگاه سنتی و عامیانه به‌اشتباه بی‌هویت تلقی شوند، اما از نظر من اصیل‌ترین نمونه‌های تداوم هویت این شهر هستند؛ آثاری که بدون اتکا به اشکال گذشته و با بهره‌گیری از تفکر معمارانه، نوآوری و استفاده خلاقانه از مصالح سنتی همچون آجر و با درک عمیق از زیست‌بوم اصفهان شکل گرفته‌اند و برخی از آن‌ها موفق به کسب جوایز معتبر ملی و بین‌المللی شده‌اند. هویت، موزه‌ای راکد نیست، بلکه جریانی زنده و زاینده از اندیشه و معماری معاصر است.
افغان همچنین فاصله‌گرفتن برخی ساختمان‌های جدید از معماری اصیل ایرانی را ناشی از سوءتفاهم در تعریف اصالت دانست و تصریح کرد: عده‌ای اصالت را در کپی‌کردن ظاهر گذشته می‌بینند، در حالی که معماری اصیل ایرانی همواره در بستر زمان جریان داشته و متناسب با نیازهای دوره خود شکل گرفته است.
وی ادامه داد: بسیاری از آثار ارزشمند و معاصر اصفهان نیز اگرچه در نگاه نخست از فرم کلاسیک برخوردار نیستند، اما با توجه به مقیاس انسانی، نور، فضاهای خصوصی و عمومی و ارتباط با زیست انسان طراحی شده‌اند و از طریق نوآوری در مصالح، کیفیت‌های معماری تازه‌ای خلق کرده‌اند. این بناها به‌جای گرفتارشدن در ظاهرسازی‌های کلیشه‌ای، ادامه‌دهنده تفکر معمارانه اصفهان هستند و آثار ارزشمند امروز نیز در گذر زمان می‌توانند به لایه‌های هویت‌ساز این شهر تبدیل شوند.
رئیس انجمن صنفی مهندسان معمار استان اصفهان، با اشاره به تأثیر منافع اقتصادی در روند ساخت‌وساز گفت: اقتصاد و منافع سرمایه‌گذاران همواره از پیش‌ران‌های اصلی ساخت‌وساز بوده‌اند و نمی‌توان این واقعیت را نادیده گرفت؛ اما هنر و رسالت معمار دقیقاً در نقطه تلاقی منافع اقتصادی و کیفیت معماری معنا پیدا می‌کند.
وی با اشاره به نقش هدایت‌گر معماران در ارتقای کیفیت ساخت‌وساز اظهار کرد: معماران امروز اصفهان توانسته‌اند مسیر سرمایه‌گذاری را به سمت الگوهایی صحیح‌تر، زیست‌پذیرتر و باکیفیت‌تر هدایت کنند. با این حال، همچنان جای پیوند عمیق‌تر معماری با هنر و رویکردهای هنری معاصر در کالبد شهری احساس می‌شود؛ چراکه آنچه به یک بنا روح می‌بخشد، صرفاً تکنیک یا فرم نیست، بلکه جهان‌بینی، نگاه جامعه‌شناسانه و رویکرد فلسفی معمار به زندگی و زیست انسانی است. تنوع دیدگاه‌های طراحان نیز در صورت شکل‌گیری در بستری آگاهانه، فرصتی ارزشمند برای غنای فضایی شهر خواهد بود.
افغان با ارزیابی مثبت از وضعیت کلی سیمای شهری اصفهان در مقایسه با بسیاری از کلان‌شهرها، تلاش طراحان دغدغه‌مند برای حفظ انسجام بصری شهر را قابل توجه دانست و افزود: کمیته سیما و منظر شهری شهرداری اصفهان نیز در کنترل آشفتگی‌های بصری و هدایت جریان نماسازی به سمت انضباط شهری نقش اثرگذاری داشته است.
وی در ادامه، مسئولیت شهرداری‌ها و دستگاه‌های متولی را در حفظ هویت و نظم معماری شهر بنیادین دانست و بر ضرورت بازنگری در ضوابط ساخت‌وساز تأکید کرد و گفت: این مسئولیت هم در مرحله تدوین و اصلاح ضوابط و هم در نظارت دقیق بر اجرای آن‌ها معنا پیدا می‌کند.
در همین راستا، انجمن صنفی مهندسان معمار استان اصفهان برگزاری سلسله‌نشست‌های تخصصی با حضور دانشگاهیان، طراحان، انبوه‌سازان و مدیران شهرداری و راه و شهرسازی را آغاز کرده است که نتایج کاربردی این نشست‌ها به‌زودی منتشر خواهد شد.
رئیس انجمن صنفی مهندسان معمار استان اصفهان با تأکید بر اینکه زمان بازنگری جدی در ضوابط ساخت‌وساز فرا رسیده است، اظهار کرد: الگوهای صلبی مانند قاعده ساخت ۶۰ درصد در جبهه شمالی نیازمند بازتعریف هستند. امروز بسیاری از بناهای شاخص کشور که موفق به کسب جوایز معماری شده‌اند، از منظر ضوابط سخت‌گیرانه فعلی ممکن است تخلف محسوب شوند؛ موضوعی که ضرورت نزدیک‌ترشدن ساختار ضوابط به خلاقیت‌های معمارانه را نشان می‌دهد.
افغان با انتقاد از برخی رویه‌های مدیریت ساخت‌وساز شهری افزود: تضعیف نظارت‌ها، فروش تراکم، افزایش بی‌ضابطه ارتفاع ساختمان‌ها و ناکارآمدی کمیسیون ماده ۱۰۰ در ایجاد بازدارندگی، به نامتوازن‌شدن کالبد شهر منجر شده است؛ به‌گونه‌ای که سرانه‌های حیاتی همچون معابر و فضای سبز از توسعه جمعیتی عقب مانده‌اند. از سوی دیگر، حفظ بافت‌ها و ابنیه ارزشمند بیش از گذشته به هماهنگی دستگاه‌های متولی نیاز دارد؛ چراکه نبود یکپارچگی میان نهادها گاه آسیب‌های جدی به این بناها وارد کرده است. در مقابل، هرجا مردم با رویکردی متجددانه و به‌ویژه با درنظرگرفتن ابعاد اقتصادی، زمینه حفظ و بازتعریف این میراث را فراهم کرده‌اند، حیات کالبدی شهر نیز تداوم یافته است.
وی با وجود این انتقادها، نظام کنترل ساخت‌وساز و تقسیم‌بندی مناطق در شهرداری اصفهان را در مقایسه با بسیاری از کلان‌شهرها پیشروتر ارزیابی کرد و انضباط و پاکیزگی خدمات شهری اصفهان را از ظرفیت‌های موجود برای اصلاح و پویایی ضوابط دانست.
این فعال حوزه معماری در ادامه، با اشاره به بحران فرونشست زمین، نسبت به تقلیل این پدیده به نام اصفهان هشدار داد و اظهار کرد: نباید واژه فرونشست را صرفاً مترادف با نام اصفهان به کار برد؛ چراکه امروز به دلیل تخلیه و خشکی سفره‌های زیرزمینی و لایه‌های سطحی خاک، بخش‌های گسترده‌ای از فلات ایران با پدیده‌های فرونشست و رانش زمین مواجه‌اند. اگرچه طرح این مسئله در اصفهان از سر دلسوزی برای شهری بوده که در گذشته جریان زاینده‌رود نقش مهمی در تعادل هیدرولوژیکی خاک آن داشته است، اما محدودکردن این بحران فراگیر ملی به اصفهان، خطایی تحلیلی است.
افغان با تفکیک مسئولیت‌های تخصصی در مواجهه با این بحران تصریح کرد: ریشه فرونشست فراتر از کالبد و ساختار معماری ساختمان‌هاست و در درجه نخست به تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی، حکمرانی ملی آب و مدیریت حوضه آبریز ارتباط دارد.
وی نقش معماران را در مواجهه با این پدیده محدودتر از سایر حوزه‌های تخصصی دانست و افزود: مقابله با فرونشست بیش از معماری، به ورود مستقیم علوم زمین، زمین‌شناسی، مهندسی ژئوتکنیک، هیدرولوژی و برنامه‌ریزی جامع شهرسازی نیاز دارد. جامعه مهندسی سازه و ژئوتکنیک می‌تواند در زمینه پایش یا کاهش آسیب‌پذیری موضعی فونداسیون‌ها تمهیداتی در نظر بگیرد، اما درمان این معضل بدون اراده ملی برای احیای جریان آبخوان‌ها و بازگرداندن تعادل زیست‌محیطی خاک امکان‌پذیر نخواهد بود.
خبرنگار: گلسا داودی
انتهای پیام/
نظر شما