به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه؛ طرح تربیت اسلامی کودک (تاک) ابتکار دانشگاه آزاد اسلامی است که با هدف پرورش همه‌جانبه کودکان از ۶ ماهگی تا ۶ سالگی طراحی شده. این طرح با تلفیق مبانی هویت اسلامی–ایرانی و دستاوردهای نوین روان‌شناسی و علوم تربیتی، الگویی ملی برای آموزش و تربیت خردسالان ارائه می‌دهد.

برای اطلاع از جزئیات مراکز تاک (تربیت اسلامی کودکان) با حوریه یحیایی رئیس این مرکز گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه مشروح آن‌را می‌خوانید؛

یحیایی رئیس مرکز تربیت اسلامی کودکان در پاسخ به‌این پرسش که چرا دانشگاه آزاد اسلامی و سازمان سما به سمت راه‌اندازی کودکستان‌ها و پیش‌دبستانی‌ها با عنوان «تربیت اسلامی کودک (تاک)» حرکت کرد؟ گفت: راه‌اندازی کودکستان‌ها و مراکز پیش‌دبستانی دانشگاه آزاد اسلامی در چارچوب توسعه نقش اجتماعی و مسئولیت‌پذیری نهاد دانشگاه در قبال نظام آموزشی کشور شکل گرفت. دانشگاه آزاد با توجه به خلأهای موجود در آموزش کودکان ۲ تا ۶ سال، از جمله کمبود مراکز آموزشی باکیفیت، ناهماهنگی بین آموزش‌های پیش‌دبستانی و مقاطع بالاتر، و کمبود نیروی انسانی متخصص و آموزش‌دیده در این حوزه، تصمیم گرفت به‌صورت هدفمند وارد این بازه سنی شود.

وی در ادامه توضیح داد: تأسیس «تاک» با هدف ایجاد یک نظام تربیتی مبتنی بر هویت اسلامی–ایرانی و در عین حال منطبق با علوم روز روان‌شناسی و علوم تربیتی انجام شده‌است. در این طرح، تربیت همه‌جانبه کودک در ابعاد شناختی، عاطفی، اجتماعی، جسمی و معنوی مدنظر قرار گرفته و تلاش شده است ارزش‌های فرهنگی و دینی متناسب با سن کودک منتقل شود.

«تاک» الگوسازی قابل تعمیم در سطح ملی است

یحیایی گفت: در این چارچوب، «تربیت اسلامی کودک (تاک)» صرفاً یک مجموعه آموزشی محدود تلقی نمی‌شود، بلکه با رویکرد الگوسازی قابل تعمیم در سطح ملی طراحی شده است؛ الگویی که هم از منظر علمی و تربیتی مبتنی بر یافته‌های روز روان‌شناسی رشد و علوم تربیتی است و هم از نظر فرهنگی و هویتی با ارزش‌های اسلامی–ایرانی سنخیت دارد.

رئیس مرکز تربیت اسلامی کودکان ادامه داد: برهمین اساس، تاک فعالیت خود را در دو عرصه مکمل دنبال می‌کند؛ از یک‌سو با تربیت و توانمندسازی مربیان متخصص کودک که به‌صورت هم‌زمان به مبانی علمی تربیت کودک و اصول تربیت اسلامی مسلط باشند، و از سوی دیگر با ایجاد بستری حمایتی برای خانواده‌ها، به‌ویژه خانواده‌هایی که نسبت به محتوای آموزشی، تربیتی و هویتی فرزندان خود در سنین پایه دغدغه و نگرانی دارند. این رویکرد دوگانه، تاک را به مدلی قابل الگوگیری برای سایر کودکستان‌ها و پیش‌دبستانی‌های کشور تبدیل کرده است.

یحیایی در واکنش به‌این پرسش که چه خلأهایی در مهدکودک‌ها و پیش‌دبستانی‌های موجود شناسایی شد که «تاک» برای پوشش آن‌ها شکل گرفت؟ بیان کرد: مطالعات و پژوهش‌های داخلی و بین‌المللی در حوزه روان‌شناسی رشد، همچنین گزارش‌های نهادهایی مانند مرکز پژوهش‌های مجلس، شورای عالی آموزش‌وپرورش و سازمان ملی تعلیم و تربیت، نشان می‌دهد که پوشش آموزشی پیش‌دبستانی به‌ویژه در مناطق محروم در کشور هم ناکافی و هم نابرابر است.

از سوی دیگر، بسیاری از مداخلات زود هنگام در خصوص مشکلات رشدی، شناختی و هیجانی که باید پیش از دبستان انجام شود، یا اصلاً صورت نمی‌گیرد یا با کیفیت لازم اجرا نمی‌شود. «تاک» با هدف جبران این خلأها، آموزش‌های متناسب با رشد کودک را در سنین پایین ارائه می‌دهد و تلاش می‌کند کودک را به‌صورت اصولی برای ورود به دبستان آماده کند.

دست رَدِ «تاک» به تقلید صرف از الگوهای غربی

یحیایی در توضیح تفاوت‌های الگوی آموزشی «تاک» با سایر کودکستان‌ها مطرح کرد: در «تاک» به دنبال تولید یک الگوی بومی، ایرانی–اسلامی هستیم؛ نه تقلید صرف از الگوهای غربی مانند مونته‌سوری (مونته سوری روشی است که براساس یادگیری شناختی و برپایه ایجاد شناخت و یا تغییر در بینش‌هایی که از گذشته در ذهن کودک ایجاد شده، به وجود می‌آید.) اما این الگو بر ترکیب علوم تربیتی روز با مبانی تربیت اسلامی استوار است.

وی در ادامه به شرح برخی تفاوت‌ها پرداخت و افزود: از مهم‌ترین تفاوت‌ها می‌توان به مواردی همچون استفاده مستقیم از ظرفیت اعضای هیئت علمی دانشگاه آزاد در طراحی برنامه‌ها آموزش تخصصی، استاندارد مربیان برنامه درسی یکپارچه در سطح کشور و تأکید بر تربیت همه‌جانبه کودک، نه‌صرفاً نگهداری یا آموزش‌های سطحی اشاره کرد.

تالیف کتاب‌های اختصاصی «تاک» با همکاری دانشگاه آزاد

یحیایی در توضیح این‌که در حوزه آموزش عملی کودکان ۲ تا ۶ سال، چه اقداماتی انجام شده است؟ پاسخ داد: در مقطع پیش‌دبستانی، کتاب‌های آموزشی اختصاصی «تاک» با همکاری انتشارات دانشگاه آزاد تألیف شده و به‌صورت یکپارچه در کشور مورد استفاده قرار گرفته است. این مجموعه شامل سه جلد در سه ماهه سال تحصیلی (پاییز، زمستان و بهار) بوده و در اختیار بیش از ۱۴ هزار نوآموز قرار دارد. رویکرد این کتاب‌ها مبتنی بر آموزش خلاقانه و روش STEM است؛ به‌گونه‌ای که مفاهیم ریاضی، علوم و مهارت‌های پایه از طریق بازی، قصه‌گویی، فعالیت‌های عملی و پروژه‌محور آموزش داده می‌شود. این محتواها کودک‌محور بوده و با سن و ویژگی‌های رشدی کودک تطابق دارد.

کودکی دوره‌ای سرشار از شادی و فرصتی جهت کسب مهارت‌

رئیس تربیت اسلامی کودکان در پاسخ به‌این پرسش که آیا در برنامه‌های آموزشی بازی و قصه‌گویی هم جایگاهی دارد؟ عنوان کرد: در «تاک» آموزش به‌صورت مستقیم و تحمیلی انجام نمی‌شود. تمامی مفاهیم از طریق بازی، قصه‌گویی، فعالیت‌های هنری، کاردستی، نقاشی، سرود، نمایش، پروژه‌های گروهی مانند کاشت گیاه یا ساخت ماکت و همچنین جشن‌ها و مناسبت‌های فرهنگی و مذهبی ارائه می‌شود. هدف این است که این دوره برای کودکان سرشار شادی بوده و در عین حال مهارت‌های لازم را به‌صورت طبیعی و لذت‌بخش بیاموزند.

وی در ادامه در خصوص تفکیک برنامه‌های آموزشی متناسب با سن کودکان توضیح داد: برنامه‌ها کاملاً سن‌محور طراحی شده‌اند: ۶ ماه تا ۲ سال؛ تمرکز بر تحریک حسی، حرکتی، ارتباطی و بازی‌های ساده. ۲ تا ۴ سال؛ بازی‌محور، قصه‌گویی، دست‌ورزی و تقویت مهارت‌های اجتماعی. ۴ تا ۵ سال (پیش‌۱) و ۵ تا ۶ سال (پیش‌۲): آمادگی ورود به مدرسه، تقویت مهارت‌های شناختی، اجتماعی و استقلال فردی تمام این بازه‌ها ذیل عنوان «تاک» فعالیت می‌کنند.

یحیایی در توضیح این موضوع که در زمینه تربیت مربیان چه اقداماتی انجام شده است؟ گفت: تربیت مربیان متخصص یکی از ارکان اصلی موفقیت «تاک» است. دوره‌های آموزشی ۱۲۰ ساعته (در قالب دو دوره ۶۰ ساعته) برای مربیان برگزار می‌شود و پس از آزمون پایانی، گواهی صلاحیت حرفه‌ای اعطا می‌گردد.

این دوره‌ها شامل: شناخت مراحل رشد کودک، مهارت‌های آموزش بازی‌محور، مبانی تربیت اسلامی کودک، اخلاق حرفه‌ای مربیگری و طراحی محیط یادگیری کودک‌محور و همچنین ارتباط مؤثر با خانواده‌ها می‌باشد.

وی در ادامه افزود: یکی دیگر از محورهای کلیدی طرح «تربیت اسلامی کودک (تاک)» دانشگاه آزاد اسلامی، برگزاری دوره‌های توانمندسازی مربیان کودکستان و پیش‌دبستانی است. این دوره‌ها با هدف ارتقای صلاحیت‌های حرفه‌ای مربیان طراحی شده و به‌صورت ساختارمند و مهارت‌محور اجرا می‌شود.

یحیایی افزود: دوره‌های توانمندسازی تاک شامل آموزش‌های تخصصی در حوزه شناخت مراحل رشد شناختی، عاطفی و اجتماعی کودک، طراحی فعالیت‌های آموزشی بازی‌محور و خلاقانه، مبانی تربیت اسلامی متناسب با سن کودک، اخلاق حرفه‌ای مربیگری، طراحی محیط‌های یادگیری کودک‌محور و مهارت‌های ارتباط مؤثر با خانواده‌هاست.

این دوره‌ها علاوه بر مربیان شاغل در مراکز «تاک»، برای سایر مربیان و فعالان حوزه کودک نیز قابل استفاده بوده و شرکت‌کنندگان پس از گذراندن دوره و ارزیابی نهایی، گواهی صلاحیت حرفه‌ای دریافت می‌کنند.

اولویت تاک برای جذب مربیان ازبین فارغ‌التحصیلان دانشگاه آزاد است

رئیس مرکز تاک در خصوص تخصص‌ مربیان تاک و این‌که سهم دانشجویان دانشگاه آزاد در این حوزه چه میزان است مطرح کرد: در طرح «تربیت اسلامی کودک (تاک)»، استفاده از ظرفیت‌های علمی و انسانی دانشگاه آزاد اسلامی به‌صورت هدفمند مورد توجه قرار گرفته است. براین اساس، اولویت جذب مربیان کودکستان و پیش‌دبستانی با فارغ‌التحصیلان دانشگاه آزاد اسلامی، به‌ویژه در رشته‌های روان‌شناسی، علوم تربیتی و رشته‌های مرتبط با آموزش کودک است.

وی تاکید کرد: این رویکرد علاوه بر ایجاد پیوند مؤثر میان دانشگاه و عرصه تعلیم و تربیت کودک، موجب به‌کارگیری نیروهای آموزش‌دیده، آشنا با مبانی علمی رشد کودک و برخوردار از دانش تخصصی روز می‌شود. در مواردی که مربیان دارای تحصیلات غیرمرتبط باشند، گذراندن دوره‌های توانمندسازی تخصصی تاک به‌عنوان شرط فعالیت در مراکز کودکستان و پیش‌دبستانی در نظر گرفته شده است.

مراکز استعدادیابی در «تاک» فعال شده‌اند

یحیایی در پاسخ به این‌که همکاری خانواده‌ها در این طرح چگونه تعریف شده است؟ گفت: خانواده در «تاک» شریک تربیتی محسوب می‌شود. ارتباط مستمر با والدین، جلسات منظم، بسته‌های آموزشی خانواده، فعالیت‌های مشترک والد–کودک، نظرسنجی‌های دوره‌ای و تولید محتواهای آموزشی مانند پادکست و ویدئو از جمله اقدامات انجام‌شده است. هدف، هم‌افزایی محیط خانه و کودکستان در مسیر تربیت کودک است.

وی در واکنش به این پرسش که آیا استعدادیابی کودکان نیز در تاک انجام می‌شود؟ عنوان کرد: بله، مراکز استعدادیابی در «تاک» فعال شده‌اند، به‌ویژه در بازه سنی ۵ تا ۶ سال این ارزیابی‌ها با کمک متخصصان انجام می‌شود تا استعدادهای برجسته کودک در حوزه‌هایی مانند: هنر، ورزش، موسیقی یا مهارت‌های شناختی شناسایی و به خانواده‌ها معرفی شود.

یحیایی در انتقاد به نظرات برخی افراد که معتقدند فعالیت «تاک» موازی‌کاری با مهدکودک‌هاست پاسخ داد؟ «تاک» رقیب مهدکودک‌ها نیست، بلکه یک الگوی ارتقادهنده و تکمیل‌کننده است. بسیاری از مهدکودک‌ها صرفاً محل نگهداری کودک هستند، اما «تاک» بر تربیت علمی، هدفمند و مبتنی بر هویت اسلامی–ایرانی تأکید دارد. طرح «تربیت اسلامی کودک (تاک)» دانشگاه آزاد اسلامی، تمامی بازه سنی از ۶ ماهگی تا پایان ۶ سالگی را پوشش می‌دهد.

به گفته او این طرح از دوره نوزادی و شیرخوارگی (۶ ماه تا ۲ سال) با تمرکز بر رشد حسی–حرکتی، عاطفی و ارتباطی آغاز شده و در ادامه، کودکان ۲ تا ۴ سال را در قالب کودکستان و ۴ تا ۶ سال را در قالب پیش‌دبستانی یک و دو تحت پوشش قرار می‌دهد. بدین ترتیب، «تاک» یک الگوی تربیتی پیوسته و یکپارچه از آغاز زندگی آموزشی کودک تا ورود به دبستان ارائه می‌دهد.

یحیایی تشریح کرد: ورود دانشگاه آزاد به این حوزه در راستای سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش و تنوع‌ بخشی به محیط‌های یادگیری است و می‌تواند به ارتقای کیفیت آموزش پیش‌دبستانی در کشور کمک کند.

وی در توضیح این‌که در حال حاضر چند مرکز «تاک» فعال است؟ پاسخ داد: در حال حاضر بیش از ۳۱۸ کودکستان و پیش‌دبستانی تحت پوشش «تاک» در سراسر کشور فعال هستند و بیش از ۱۴ هزار نوآموز در این مراکز از تهران تا استان‌های کم‌برخوردار تحصیل می‌کنند.

رئیس مرکز تاک در پاسخ به این سوال که از چه سالی «تاک» فعالیت خود را آغاز کرده؟ گفت: فعالیت‌های اولیه از سال 1400 با عناوینی مانند «اتاق مادر و کودک» آغاز شد، اما ساختار رسمی و آیین‌نامه «تاک» از نیمه دوم سال 1401 شکل گرفت و در سال 1402 ابلاغ شد و به‌صورت منسجم در حال اجرا است.

انتهای پیام/