به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، فلسطین دیگر تنها یک جغرافیای اشغالشده نیست؛ بلکه به تعبیری، به سنگ محکی برای سنجش انسانیت و خردورزی در جهان معاصر تبدیل شده است. در حالی که نهادهای سنتی قدرت در غرب به بیانیههای شفاهی بسنده کردهاند، گفتمان برخاسته از انقلاب اسلامی توانسته است پلی میان آرمانهای دینی و ضرورتهای تمدنی ایجاد کند. در این گفتگو، ابعاد جامعهشناختی روز قدس و نقش اندیشمندان در هدایت این حرکت عظیم از سطح احساس به لایههای عمیق فکری مورد واکاوی قرار گرفته است. کاکا دزفولی، معتقد است آرمان فلسطین از یک مسئله صرفاً اسلامی به یک «زبان مشترک انسانی» تبدیل شده که مرزهای مذهبی را درنوردیده است. وی در این گفتگو با تبیین نقش «عقلای قوم» در عمقبخشی به جنبشهای فکری، بر این باور است که وقایع اخیر و روز قدس، پرده از ماهیت ساختارهای جنایتباری برداشته که فراتر از اراده سیاستمداران، ریشه در سنتهای تاریخی و سامانهای تکنولوژیک خاص دارند. کاکا دزفولی، با نگاهی عمیق به لایههای هویتی این حرکت، از نسبت میان «حضور خیابانی» و «زایش معنا» سخن میگوید. او باور دارد حضور خودجوش مردم در بحرانهای اخیر، ابطالگر قطعی فرضیه سازماندهی حکومتی بوده و این حرکت را بستری برای بازتعریف مرزهای انسانیت در مقیاس جهانی میبیند.
مشروح گفتگوی ایسکانیوز با علی کاکادزفولی، جامعهشناس سیاسی را بخوانید.
تفاوت ماهوی میان آیین و مراسم
کاکادزفولی در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیتهای روز قدس برای آزادسازی انرژی جمعی و حرکت چرخدندههای عمل اجتماعی اذعان کرد: ما باید میان «مراسم» و «آیین» تفکیک قائل شویم؛ روز قدس یک آیین است و این یعنی از یک مراسم ساده فراتر میرود. آیین چیزی است که با تمام وجود و با رعایت تمامی شئون آن برپا داشته میشود.
وی با اشاره به جایگاه این حرکت در سبک زندگی مردم خاطرنشان کرد: مراسم چیزی است که در یک زمان خاص برگزار شده و به پایان میرسد، اما آیین در شیوه زیستن ما جاری است و تنها در یک مناسبت خاص خود را بروز میدهد. آنچه در روز قدس با آن مواجهیم، نمادی از تمام زندگی و هویت جمعی ماست.
روز قدس؛ مرز میان «ما» و «دیگری»
این استاد دانشگاه در واکنش به نقش این آیین در تعریف هویت ملی و دینی اظهار کرد: این حرکت به ما میگوید که «کیستیم» و چگونه به جهان نگاه میکنیم. اگر روز قدس نباشد، ما در تعریف خودمان دچار چالش میشویم؛ چرا که این روز یکی از اصلیترین نقاط اشتراک افرادی است که ذیل عنوان «ما» گرد هم میآیند.
اصالت انسانی در آرمان فلسطین
کاکادزفولی در پاسخ به پرسشی درباره ماهیت فراملی این روز اذعان کرد: مسئله فلسطین، مسئله انسانیت و بشریت است. هر کسی که در این جایگاه بایستد، در جای درست تاریخ ایستاده است؛ این دعوتی بود که مسلمانان سردمدار آن بودند، آن هم در زمانی که رنج فلسطین برای جهانیان ناشناخته بود.
وی با اشاره به دوراندیشی امام خمینی (ره) خاطرنشان کرد: امام آرمان فلسطین را به یک مسئله روز تبدیل کرد و تحولات سالهای اخیر، بهویژه پس از عملیات طوفان الاقصی، پرده از درستی این نگاه برداشت. امروز میبینیم که اسلام نه فقط به خاطر اشتراک دینی، بلکه به دلیل ظلمی که به «نوع انسان» میرود، در این میدان ایستاده است.
شکاف میان ملتها و دولتهای مسلمان
این جامعهشناس در واکنش به ظرفیتهای تمدنی روز قدس تصریح کرد: وقتی یک ایده از سطح ملی فراتر رفته و انسانی میشود، وجه تمدنی و جهانی آن برجسته میگردد. اگرچه امروزه منافع برخی دولتهای اسلامی ایجاب میکند که سیاستهای متفاوتی در پیش بگیرند، اما مسیر ملتهای مسلمان از دولتهایشان جدا شده است.
او با اشاره به شکلگیری یک زبان مشترک جهانی یادآوری کرد: ما موفق شدیم زبانی انسانی خلق کنیم که حتی به ملتهای غیرمسلمان نیز سرایت کرده است. برخلاف دهههای گذشته، اکنون تحولات زمانه و رقابتهای ژئوپلیتیک باعث شده تا مسئله فلسطین به یک موضوع «هویتی و وجودی» تبدیل شود.
نقش مرجعیت فکری در هدایت خردورزانه
کاکادزفولی در پاسخ به ضرورت حضور اندیشمندان در این آیین اظهار کرد: حضور چهرههایی که دارای مرجعیت فکری هستند، مسئله را از سطح سیاسی و احساسی محض به لایههای عمیق اندیشه پیوند میزند. این حضور باعث میشود وجه عقلانی که پشت مسئله فلسطین نهفته است، با قوت بیشتری تجلی یابد.
وی با تبیین رابطه آگاهی و تصمیمگیری در میان تودهها خاطرنشان کرد: اگرچه مردم بر اساس آگاهی در لحظه خود تصمیم به حضور میگیرند، اما تبیین چارچوبهای فکری و پشتوانههای خردورزانه این حرکت، بر عهده متفکران است. جالب اینجاست که حتی خود این اندیشمندان نیز از مشاهده حضور مردم ایده میگیرند و جهتگیری فکریشان عمق مییابد.
شکست سانسور در برابر الهامبخشی حق
این استاد دانشگاه در واکنش به دشواریهای رسانهای در فضای بینالملل تاکید کرد: عقلانیتی که منجر به شکلگیری روز قدس میشود، علیرغم سانسور و سرکوب رسانههای غربی، راه خود را پیدا میکند. راه حق همواره با عقلانیت برای کسانی که تاکنون به این مسئله فکر نکردهاند، الهامبخش خواهد بود.
او با اشاره به بیداری فطرتها در جهان امروز عنوان کرد: هماکنون یک جنبش فکری بزرگ در میان تحلیلگران بینالمللی بهراه افتاده است. بسیاری از کسانی که حتی با جمهوری اسلامی مرزبندی سیاسی دارند، به دلیل بیداری فطرت و نگاه بیطرفانه، در برابر ایستادگی مردم ایران و جنایات جاری دچار پرسشهای جدی شدهاند.
ریشههای ساختاری بحران در خاورمیانه
کاکادزفولی در پاسخ به اینکه رویدادهای امروز خاورمیانه و جهان محصول هوسهای چند سیاستمدار جنگ طلب است، یا برآمده از دل یک ساختار دارای تاریخ، سنت و تکنولوژی، تصریح کرد: تحولات خاورمیانه صرفاً محصول روی کار آمدن چند ده ساله جمهوری اسلامی یا هوسهای جنگطلبانه افرادی چون ترامپ و نتانیاهو نیست؛ این منازعات ریشههای تاریخی و ساختاری عمیقی دارند.
وی خاطرنشان کرد: شاید برخی افراد مانند ترامپ به دلیل فقدان آگاهی، به تحولات تاریخی سرعت ببخشند و دست به اشتباهات راهبردی بزنند، اما این منازعه به هر حال حتمی بوده است. روز قدس در واقع پاسخی به این مسیر تاریخی و پردهبرداری از ماهیت دستگاهی است که این جنایات را بازتولید میکند.
تقابل در لایه معنایی؛ از محاسبات مادی تا عقلانیت فرامادی
کاکادزفولی درباره ماهیت اصلی منازعات کنونی در منطقه و جهان اذعان کرد: نباید تصور کرد که این جنگها صرفاً محصول رقابت بر سر قدرت یا مسائل هستهای است؛ بلکه اصل منازعه بر سر «معنای انسان» است. جمهوری اسلامی انسانی را تعریف میکند که عقلانیت او تنها مادی نیست و مبتنی بر معناست، در حالی که جبهه استکبار، انسان را در چارچوب مصرف و محاسبات صرفاً مادی تعریف میکند.
وی با اشاره به ریشههای تاریخی این تقابل خاطرنشان کرد: حتی اگر آتشبسی اتفاق بیفتد و زبانههای جنگ فروکش کند، اصل نزاع پابرجا خواهد بود؛ چرا که این جبههبندی ریشه در مسیرهای تاریخی متفاوتی دارد که یک سوی آن تمدن استکباری غرب و سوی دیگر آن، مسیر تاریخی است که جمهوری اسلامی پرچمدار آن شده است.
عبور از دوگانه دموکراسی و سوسیالیسم
این جامعهشناس سیاسی در پاسخ به اینکه پیام آیین روز قدس در رویارویی با ناکارکردی نسخههای تجویزی دستگاه فکری غرب برای مهار «قدرت» و «ثروت» عبور است یا اصلاح، تصریح کرد: دستگاه فکری غرب برای مهار قدرت، دموکراسی را پیش کشید و برای ثروت، سوسیالیسم را؛ اما امروز دروغ بودن دموکراسی نه فقط در ایران، بلکه در تمام دنیا عیان شده است. دموکراسی غربی تنها پوششی است تا استکبار بتواند سیاستهای خود را پیش ببرد.
وی با تأکید بر اینکه پیام روز قدس فراتر از نقد یا اصلاح این مکاتب است، ابراز کرد: گفتمان ما بازی را به هم زده و چیزی فراتر از قدرت و ثروت، یعنی «معنا و هویت» را مطرح کرده است. ما به دنبال اصلاح معایب دموکراسی یا سوسیالیسم نیستیم، بلکه مکتبی فراتر از اینها داریم که در آن، مفاهیمی چون قدرت و دارایی تعریف متفاوتی پیدا میکنند.
حقانیت کلام رهبری در آیینه تحولات جهانی
کاکادزفولی با اشاره به پیشبینیهای تاریخی رهبران انقلاب اسلامی یادآور شد: آنچه امام خمینی (ره) و حضرت آیتالله شهید خامنهای (ره) از ابتدا درباره ماهیت غرب و پوشالی بودن شعارهای آنها گفته بودند، شاید در آن زمان برای جهان عیان نبود، اما تحولات زمانه به تدریج حقانیت و درستی این سخنان را برای همگان آشکار کرد.
او با اشاره به فرآیند زمانبرِ تثبیت این اندیشه نوین خاطرنشان کرد: ظهور کامل این مکتب فکری مسئلهای نیست که در چند دهه اتفاق بیفتد، بلکه نیازمند تولید اندیشه و تفکر توسط نویسندگان و متفکران است.
رسالت تاریخی اندیشمند در میانه سرعت تحولات*
این استاد دانشگاه با اشاره به چالشِ میان «تأمل نظری» و «اقدام عملی» در شرایط بحرانی اظهار کرد: سرعت تحولات کنونی به قدری زیاد است که حتی کسانی که دغدغه تبیین و نوشتن دارند، گاه ناچار به انجام کنشهای سریع میدانی میشوند. با این حال، رسالت تاریخی ما ایجاب میکند که در کنار این اقدامات، به تولید زیربنای فکری این تحولات نیز بیندیشیم تا این مسیر تمدنی با پشتوانه نظری محکمتری به پیش برود.
تکوین تدریجی اندیشه تمدنی در بطن تحولات
وی در پاسخ به چرایی لزوم مکتوب شدن این جریان فکری اذعان کرد: چارچوب فکری و غنای نظری لازم برای تقابل با تمدن غرب در بطن تفکر ما وجود دارد، اما باید توجه داشت که پیادهسازی این اندیشه در قالب متون مکتوب و ماندگار، فرآیندی زمانبر است که نیازمند فرصتهای تاریخی خاص است.
کاکادزفولی با اشاره به ماهیت نقدهای صورتگرفته به مکاتب دیگر خاطرنشان کرد: اگر امروز ما مکاتب دیگر را به نقد میکشیم، به این دلیل است که در حال عبور از آنها به سمت چارچوب اختصاصی خود هستیم. هرچند هنوز تمامی ابعاد این اندیشه به صورت مکتوب تدوین نشده، اما این به معنای فقدان ریشههای عمیق فکری نیست.
رسالت نویسندگان در میانه طوفان تحولات
این جامعهشناس سیاسی در واکنش به نقش آیندگان در تکوین این مسیر ابراز کرد: نگارش و ثبت وقایع و اندیشهها برای آیندگان، به تدریج خود را در قالب یک اندیشه منسجم نشان خواهد داد. این وظیفهای است که بر دوش نویسندگان و متفکران قرار دارد تا این میراث را به شکلی سیستماتیک ثبت کنند.
وی در پایان با تأکید بر افق روشن پیش رو یادآور شد: اگرچه تاکنون به لحاظ تاریخی فرصت کافی برای ارائه تمام و کمال این اندیشه مکتوب فراهم نشده، اما روند تحولات نشان میدهد که این مسیر با موفقیت در حال طی شدن است و ما در حال پیریزی شالودهای هستیم که پاسخگوی نیازهای بشریت در عصر جدید خواهد بود.
انتهای پیام/
نظر شما