به گزارش خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، با گسترش روزافزون هوش مصنوعی و تأثیر آن بر شیوههای تولید، انتقال و ارزیابی دانش، آینده دانشگاهها بیش از هر زمان دیگری در معرض دگرگونی قرار گرفته است؛ تحولی که به باور ابراهیم فیاض، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، میتواند ساختار سنتی آموزش عالی و حتی مفهوم دانشگاه را در سالهای آینده با تغییرات بنیادین مواجه کند.
ابراهیم فیاض عضو هیت علمی دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز، با انتقاد از واحدبندی خشک دروس، نظام ترمی و غلبه شاخصهای کمّی بر خلاقیت علمی، تأکید کرد: دانشگاههای آینده باید بر پایه اقتصاد، سرعت و دسترسی سریع به دانش شکل بگیرند و بهجای بازتولید ساختارهای موجود، زمینه را برای نوآوری و پرورش ایدههای خلاقانه فراهم کنند.
وی با اشاره به لزوم تغییر در پارادایمهای آموزشی اظهار کرد: در روزهای ابتدایی انتصاب شهید طهرانچی بهعنوان رئیس دانشگاه آزاد، در گفتوگویی تلفنی به ایشان تأکید کردم که با توجه به حضور قشر متوسط و رو به بالای جامعه در دانشگاه آزاد، خلاقیتی میتواند در دانشگاه آزاد باشد که در دانشگاههای دولتی نیست. البته به دنبال فرصتی هستم تا همین رویکرد را با آقای رنجبر نیز مطرح کنم.
عضو هیات علمی دانشگاه تهران با بیان اینکه اصلیترین بحث مطرح در این باره، آن است که آیا اصلاً دانشگاهی وجود خواهد داشت یا خیر، تصریح کرد: یعنی ممکن است در آن زمان، اساساً مفهومی به نام دانشگاه وجود نداشته باشد. دانشگاه، انعکاسِ عالم است. عربها دانشگاه را «الجامعة» نامیدهاند؛ یعنی «جمعکننده». به این معنا که هر آنچه در عالم ذهنی و عینی وجود دارد، باید در دانشگاه متجلی شود؛ یعنی هرآنچه که در عالم هست، ابتدا باید تئوریزه شود و سپس به انتقال برسد.
وی ادامه داد: حالا بیست و پنج سال آینده، عالم در کجا خواهد بود؟ با توجه به اینکه اکنون هوش مصنوعی در تمام مسائل ورود پیدا کرده است، آیا در آینده جایی برای کتابخانه باقی خواهد گذاشت؟ آیا جایی برای کلاسهای درس خواهد داشت؟
فیاض تاکید کرد: حتی بحث موعظه در مساجد مطرح است؛ با توجه به اینکه بانکهای اطلاعاتی مذهبی بسیار گسترده شدهاند، در آینده حتی کلیساها هم بهگونهای خواهند بود که کشیش میآید و اعلام میکند که میخواهد موعظه خود را با هوش مصنوعی انجام دهد و سپس از طریق هوش مصنوعی، آهنگ پسزمینه و تصویر را برای موعظه بهکار میگیرد. در چنین شرایطی، آیا اصلاً جایی برای منبر و موعظه باقی خواهد ماند؟ آن هم در شرایطی که منبرها روزبهروز کوچکتر میشوند.
استاد دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: دانشگاههای آینده باید بر سه شاخص «اقتصادی بودن»، «سرعت» و «دسترسیپذیری سریع» استوار باشند. دانشگاهی اعتبار خواهد داشت که بتواند دانش را با هزینه کمتر و سرعت بالاتر در اختیار دانشجو قرار دهد. در واقع آینده کلاسهای درس، مشابه اپلیکیشنهای مسیریاب (مانند بلد و نشان) خواهد بود که با تغییر مسیر کاربر، بلافاصله مسیر بهینه جدید را پیشنهاد میدهند. تنوعطلبی فکری، محصول این پیشفرضهای جدید خواهد بود.
به گفته وی، معیار موفقیت اساتید آینده، توانایی آنها در طراحی «پیشفرضهای خلاقانه» است؛ استادی موفق خواهد بود که بتواند با مطالعه پیشفرضها، خلاقیتهای نوینی ایجاد کند.
ابراهیم فیاض تشریح کرد: در دانشگاههای کنونی، افراد خلاق را اذیت میکنند. نمونهاش خود من هستم که حتی در خارج از کشور نیز نوآوریهایی داشتهام. یکی از دوستانم که در لندن زندگی میکند به من گفت: «فیاض، اگر این نوآوریهایی را که در ایران انجام دادهای در لندن انجام میدادی، تو را پرفسور میکردند» اما در ایران، با وجود تمام فعالیتهای علمی که انجام دادهام، پرونده استادیام را دانشگاه تهران رد کرد؛ صرفاً به این دلیل که مقاله ISI نداشتم.
وی عنوان کرد: چنین دانشگاهی بسیار بد فروخواهد پاشید؛ آنهم با وجود این حجم از افسردگی و خودکشی که اکنون در دانشگاه شاهد آن هستیم. در حال حاضر، دانشگاههای ایران رسماً مردهاند؛ مانند جنازههایی هستند که کارهای روزمره را تکرار میکنند. بهخصوص در علوم انسانی، شاخصهای علوم فنی و علوم پایه را مبنا قرار دادهاند. علوم پایه کجا و علوم انسانی کجا؟ علوم فنی کجا و علوم انسانی کجا؟ علوم انسانی دنیای خاص خود را دارد و باید شاخصهای خودش را داشته باشد؛ بهخصوص در رشتههایی مانند فلسفه که هیچ ارتباطی با علوم فنی ندارد.
استاد دانشگاه با اشاره به خاطرهای از دانشگاههای غربی اضافه کرد: وقتی بحث ISI در ارتقا را در اروپا مطرح کردم، به من خندیدند. به یکی از دوستان فرانسویام گفتم مقالهای نوشتهام که هیچ مأخذی ندارد و تمام آن از خودم است. او گفت این اوج نوآوری است. اما در دانشگاه ایران از من پرسیدند مأخذ آن چیست. گفتم خودم نوشتهام؛ گفتند نه، باید مأخذ داشته باشد و یکی از افرادی که در پرونده اساتید علوم اجتماعی دانشگاه تهران فعالیت میکرد، با توهین به من گفت: «تو کی هستی؟ آیتالله عظمای متکبر، علامه دهر؟» در پاسخ به او گفتم: «یکی از این کتابهایی را که نوشتهام در اینترنت پیدا کنید؛ اگر پیدا کردید، کل این کتابها را آتش خواهم زد.»
فیاض معتقد است، با چنین شرایطی، مرگ دانشگاه حتمی است. این در حالی است که دانشگاههای کشورهای اروپایی روزبهروز در حال پیشرفت هستند و دانشگاههای ایران باید منتظر سقوط خود باشند چراکه نوآوری در ایران جرم است.
وی اظهار کرد: حدود بیستوچند سال پیش، زمانی که معیار ISI را وارد نظام ارتقای استادان کردند، به آقای کشوری نامه نوشتم و گفتم این کار باعث پوچی دانشگاهها خواهد شد. بعد از ۲۰ سال، به همان فردی که برایش نامه نوشته بودم، گفتم: «یادتان هست که آن زمان به شما گفته بودم دانشگاهها پوچ میشوند؟ دانشگاهها مردند و مردند.»
عضو هیات علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: اتفاقاً پیش از تماس شما، داشتم به این فکر میکردم که چگونه به کلاسی بروم که خلاقیت و نشاط در آن جایی ندارد. من در دانشگاه تهران دهها درس جدید خلق کردهام؛ برخی از این درسها در ایران سابقه نداشتند، برخی در خاورمیانه بیسابقه بودند و حتی بعضی از درسهایی که طراحی کردهام، در سطح جهانی نیز سابقه نداشتند. با این حال باز هم برای استاد تمامی پذیرفته نشدم. پس از رد شدن پروندهام برای ارتقا، گفتم: «شمایی که من را رد میکنید، بدانید که من خالق این دروس هستم.» اما این موضوع هیچ نتیجهای برای من نداشت.
انتهای پیام/
نظر شما