خاورمیانه، این روزها بیش از هر زمان دیگری شاهد پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی و صف‌آرایی‌های نظامی است. در این میان، حضور پایگاه‌های نظامی آمریکا و همچنین همکاری‌های امنیتی با رژیم صهیونیستی در برخی کشورهای عربی، نقش این کشورها را از یک «میزبان» صرف به «شریک» بالقوه در سناریوهای خصمانه علیه جمهوری اسلامی ایران تبدیل کرده است. حملات اخیر که گفته می‌شود از خاک این کشورها نشأت گرفته، نه تنها نگرانی‌های امنیتی ایران را افزایش داده، بلکه انگشت اتهام را به سوی ضعف حاکمیت ملی و استقلال عمل برخی دولت‌های عربی نشانه رفته است.

پایگاه‌های آمریکا: ستون فقرات نفوذ و تهدید؟

حضور گسترده و پایدار پایگاه‌های نظامی آمریکا در نقاط استراتژیک کشورهای عربی، از جمله پایگاه هوایی العدید در قطر، ناوگان پنجم دریایی آمریکا در بحرین، پایگاه‌های متعدد در کویت و امارات متحده عربی، امری انکارناپذیر است. این پایگاه‌ها فراتر از یک حضور نظامی صرف، به مراکز تصمیم‌گیری، لجستیک و عملیاتی برای پیشبرد اهداف سیاست خارجی آمریکا در منطقه تبدیل شده‌اند. این حضور، در تئوری، برای حفظ ثبات و مبارزه با تروریسم توجیه می‌شود، اما در عمل، به ابزاری برای اعمال نفوذ، موازنه قدرت و گاه، تهدید مستقیم علیه کشورهای رقیب منطقه‌ای، از جمله ایران، بدل گشته است. این پایگاه‌ها، با قابلیت‌های پیشرفته اطلاعاتی و نظامی، می‌توانند به سرعت به مراکز فرماندهی و اجرای عملیات‌های حساس تبدیل شوند.

همکاری‌های پنهان و علنی با اسرائیل؛ ریسک برای همسایگان

در کنار حضور آمریکا، عادی‌سازی روابط برخی کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی و گسترش همکاری‌های امنیتی و اطلاعاتی میان آن‌ها، لایه دیگری از پیچیدگی را به این معادله افزوده است. این همکاری‌ها، که اغلب پشت درب‌های بسته صورت می‌گیرد، این نگرانی را ایجاد کرده است که خاک این کشورها یا توانمندی‌های آن‌ها، در اختیار رژیم صهیونیستی قرار گیرد تا اهداف امنیتی و نظامی خود را علیه ایران پیگیری کند. در صورتی که حملات اخیر، همان‌طور که ادعا شده، با استفاده از این ظرفیت‌ها صورت گرفته باشد، این امر نشان‌دهنده گام‌های جدی در جهت ایجاد یک محور منطقه‌ای علیه ایران است که در آن، کشورهای عربی نقشی فراتر از سکوت را ایفا می‌کنند.

حاکمیت ملی زیر سوال؛ از خاک دشمن، علیه دوست؟

وقتی از «حمله از خاک کشورهای عربی» سخن به میان می‌آید، پرسش اساسی این است که این کشورها تا چه حد از این اقدامات آگاه بوده‌اند و چه نقشی در آن داشته‌اند؟ آیا آنها صرفاً «میزبانانی» منفعل می‌باشند که توانایی کنترل کامل بر فعالیت‌های نظامی در خاک خود را ندارند، یا در این اقدامات، نقشی فعال یا حداقل تسهیل‌گرانه ایفا کرده‌اند؟ اگر خاک این کشورها به بستری برای حملات نظامی علیه همسایگان تبدیل شود، مفهوم حاکمیت ملی در این کشورها زیر سوال رفته و آن‌ها را در معرض اتهامات جدی بین‌المللی و واکنش‌های متقابل قرار می‌دهد. این وضعیت، روابط دوجانبه با ایران را نیز به شدت تحت تاثیر قرار داده و احتمال تشدید تنش‌ها را افزایش می‌دهد.

چشم‌انداز آینده؛ ثبات شکننده یا تقابل فزاینده؟

تحولات اخیر، زنگ خطری برای تمام بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی است. تداوم این روند، نه تنها امنیت و ثبات منطقه را بیش از پیش به چالش می‌کشد، بلکه می‌تواند منجر به چرخه معیوبی از اقدامات متقابل و تشدید تنش‌ها شود. درک عمیق‌تر از نقش واقعی این پایگاه‌ها، ماهیت همکاری‌های منطقه‌ای و میزان استقلال عمل دولت‌های عربی، برای ترسیم چشم‌انداز آینده خاورمیانه امری حیاتی است. در غیر این صورت، منطقه بیش از پیش به سمت تقابل و بی‌ثباتی سوق داده خواهد شد.

سعیده صداقت نژاد فعال رسانه‌ای*

انتهای یادداشت/