در میان ارتفاعات کوهجفتان بخش شهداد، آبادیهایی پراکنده قرار گرفتهاند که دسترسی به آنها همچنان با دشواریهای فراوان همراه است؛ مناطقی که از امتداد بالاتر از کشیتوئیه در شهداد تا حوالی روستای مورگن در نزدیکی شهر کرمان کشیده شدهاند و ساکنان آنها برای رسیدن به گذرگاه و مسجد ابوالفضل(ع) باید مسیرهای سخت کوهستانی را پیاده طی کنند.
بخش مهمی از مشکل دسترسی به این آبادیها به ریزش کوه و مسدود شدن مسیر رودخانه بازمیگردد؛ حادثهای که یک سد طبیعی در برابر رفتوآمد اهالی از سمت کشیتوئیه و چهارفرسخ شهداد به کوهجفتان ایجاد کرده است. آب رودخانه همچنان از زهکشهای این سد طبیعی عبور میکند، اما مانع شکلگرفته در مسیر، رفتوآمد مستقیم مردم را دشوار کرده است.
اهالی برای رسیدن به کوهجفتان از مسیرهای دیگری مانند کرمان و روستای مورگن یا درههای منتهی به سیرچ، ده مرتضی و سنگ زرد استفاده میکنند. سختی این مسیرها به اندازهای است که حتی عبور موتورسیکلت نیز در بسیاری از نقاط امکانپذیر نیست و طی کردن آنها برای کودکان، نوجوانان و افراد مسن دشواری بیشتری دارد.
با وجود این شرایط، اهالی مهاجرتکرده و کسانی که همچنان در منطقه زندگی میکنند، برای شرکت در آیینهای مذهبی کوله بر دوش میگذارند و از مسیرهای کوهستانی خود را به گذرگاه میرسانند. نبود برق، آب آشامیدنی لولهکشی و پوشش مناسب تلفن همراه و اینترنت نیز نتوانسته مانع تداوم این حضور شود.
مسیر دسترسی از حوالی روستای مورگن تا گذرگاه، با عبور پیاده از کوه و دره طی میشود و رسیدن به مقصد حدود ۶ تا هفت ساعت زمان میبرد. گذرگاه یا مسجد روستا در ارتفاعات شمالی دره کوهجفتان قرار گرفته و با بنایی ساده اما تاریخی، همچنان محل اجتماع و برگزاری مراسم مذهبی اهالی است.
ساختمان مسجد از دیوارهای سنگ و گل و سقفی پوشیده از نی تشکیل شده و بنای اولیه آن بیش از ۱۵۰ سال قدمت دارد. این سازه در ادامه مورد مرمت قرار گرفته است. طول ساختمان حدود پنج متر، عرض آن چهار متر و ارتفاعش بیش از دو متر است، اما به دلیل ضخامت دیوارها فضای داخلی مسجد در حدود ۱۲ مترمربع وسعت دارد.
جهت گذرگاه شرقی ـ غربی است و در فضای داخلی آن، اسفند و تزئینات آویخته از سقف، تصاویر و شمایل، دو علم تیغهای در گوشههای شرقی و یک علم چوبی در بخش دیگری از مسجد دیده میشود. کتابهای دعا و قرآن، مهر نماز و محفظهای برای روشن کردن شمع نیز بخشی از فضای داخلی این مکان مذهبی را تشکیل میدهند.
گذرگاه در شیبی منتهی به یکی از قلههای فرعی قرار دارد و درختان چنار و سپیدار اطراف آن با آب چشمه آبیاری میشوند. انبار و سرویس بهداشتی نیز در نزدیکی بنا ایجاد شده و باغچهها و درختان انگور، انار و دیگر محصولات محلی بخشی از فضای پیرامون مسجد را شکل دادهاند.
رضا حسنشاهی معروف به معمار، بانی مراسم و از اهالی آبادی تل بادومی کوهجفتان، درباره پیشینه این مکان میگوید بر اساس روایت بزرگترهای منطقه، زنی سادهدل و دیندار خوابی معنوی میبیند و موضوع را با کدخدا و بزرگان آبادی در میان میگذارد و در نهایت در محل کنونی، کنار بادامهای کوهی و بنههای کهنسال، گذرگاهی به نام حضرت ابوالفضل العباس(ع) ساخته میشود.
حسنشاهی درباره سابقه اداره این مکان نیز توضیح میدهد که افراد مختلفی مسئولیت برگزاری مراسم و رسیدگی به گذرگاه را بر عهده داشتهاند و پس از آن این مسئولیت به او واگذار شده است. وی عضو هیئت امنای مسجد ابوالفضل کوهجفتان است و امور این مکان با همکاری اهالی ساماندهی میشود.
وی درباره تغییرات ایجادشده در محیط گذرگاه میگوید ساختمان مسجد بازسازی شده و در ادامه درختانی شامل چنار، سپیدار، انگور، گردو، بید و به در اطراف آن کاشته شده است. آب مورد نیاز ابتدا از چشمه بوگ در پایین گذرگاه تأمین میشد و سپس با رضایت اهالی، آب چشمه خلاتون یا قلاتون که دارای ۶ مالک است، با لولهای به طول دو هزار و ۲۰۰ متر به محل انتقال یافت.
یکی دیگر از اقدامات حسنشاهی برای پشتیبانی از مراسم مذهبی، خرید سه بز با هزینه شخصی و سپردن آنها به چوپان بوده است. این تعداد اکنون به ۳۰ رأس گوسفند رسیده و بخشی از آنها برای مراسم مذهبی و افطاریها ذبح میشوند؛ در کنار آن نذورات اهالی نیز برای برگزاری آیینها مورد استفاده قرار میگیرد.
معمار از شکل متفاوت برگزاری مراسم در گذشته نیز یاد میکند و میگوید عزاداری و علمبندان از آبادیهای پایین و نقاط نزدیک به سد طبیعی یا کشیتوئیه آغاز میشد و خانوادهها با ذبح گوسفند و برپایی مراسم از عزاداران پذیرایی میکردند. روحانی نیز برای روضهخوانی حضور پیدا میکرد و مردم از یک آبادی به آبادی دیگر حرکت میکردند تا در نهایت به گذرگاه برسند.
نبود راه مناسب، یکی از اصلیترین گلایههای ساکنان کوهجفتان است. مهاجرت از این آبادیها باعث کاهش جمعیت شده، اما بخشی از مردم دوباره به منطقه بازگشتهاند و با وجود دشواریهای فراوان، فعالیت کشاورزی را ادامه میدهند.
کوهجفتان با وجود کمبود زیرساختها همچنان برای اهالی تنها یک مجموعه آبادی دورافتاده نیست؛ مسجد و گذرگاه ابوالفضل(ع) در دل این کوهها به نقطهای برای حفظ پیوند اجتماعی و مذهبی تبدیل شده است و حضور مردمی که مسیرهای چندساعته و دشوار را برای رسیدن به آن طی میکنند، این مکان را همچنان زنده نگه داشته است.
بخش شهداد در حاشیه بیابان جهانی لوت و در فاصله ۱۰۰ کیلومتری جنوب شرق مرکز استان کرمان قرار دارد و آبادیهای کوهجفتان نیز بخشی از همین پهنه جغرافیایی هستند؛ منطقهای که با وجود دشواری دسترسی، همچنان آیینها، باورها و سنتهای خود را حفظ کرده است.
فعال رسانه*
انتهای یادداشت./
نظر شما