سال ۵۷۰ میلادی را نه فقط سال تولد یک پیامبر، بلکه سال تولد یک تمدن باید دانست. جالب آنکه این سال، با (عام‌الفیل) هم‌زمان است؛ سالی که ابرهه با سپاهی از فیل‌ها برای نابودی کعبه آمد و خود نابود شد. مورخان همواره از این تقارن شگفت‌زده‌اند: شکست یک امپراتوری در ورودی مکه، و تولد امپراتوری معنوی در دل آن شهر.

در شب میلاد، روایات از لرزش ایوان کسری و خاموشی آتشکده فارس سخن می‌گویند. شاید این نمادها، حکایت از پایان نظم کهن و آغاز نظمی نوین بر پایه توحید و عدالت داشته‌اند. این تولد، آغاز فروپاشی دو ابرقدرت زمان یعنی ایران ساسانی و روم شرقی از درون بود؛ نه با شمشیر که با منطق و اخلاق.

جامعه‌شناسی یک لقب

در جامعه‌ای که بت‌پرستی و جنگ‌های قبیله‌ای رسم بود، چگونه جوانی به (امین) ملقب می‌شود؟ این لقب، یک داده جامعه‌شناختی است که از ساختار اخلاقی مکه حکایت دارد؛ جامعه‌ای که گرچه در ظلمت بود، اما وجدان جمعی‌اش، صداقت را می‌شناخت. پیامبر(ص) با این لقب، پیش از بعثت، نظام اخلاقی غالب را به چالش کشید؛ او با عمل خود ثابت کرد که می‌توان در میان فساد، پاک زیست.

پیمان «حلف‌الفضول» که او در جوانی در آن شرکت داشت، نشانه دیگر از این‌که عدالت‌خواهی، نه یک شعار سیاسی، بلکه باور عمیق او بود. جالب این‌که، سال‌ها بعد که نبوت یافت، درباره همان پیمان فرمود: «اگر امروز هم به آن دعوت شوم، اجابت می‌کنم.» این یعنی تداوم اخلاق، در هر مقام و هر شرایطی.

هفته وحدت؛ نبوغ معاصر در امتداد سیره نبوی

شاید اگر امروز پیامبر(ص) در میان ما بود، بیش از هر چیز بر (وحدت) تأکید می‌کرد. ماجرای هفته وحدت در ایران، یک ابتکار راهبردی بود که از یک تقویم اختلافی، فرصتی برای هم‌دلی خلق کرد. این نام‌گذاری هوشمندانه، به ما می‌آموزد که از اختلافات فقهی می‌توان پلی به سوی اشتراکات ساخت.

در روزگاری که امت اسلامی با چالش‌های بزرگی روبه‌روست، بازگشت به سیره نبوی می‌تواند راه‌گشا باشد. سیره‌ای که بر محور (رحمت للعالمین) و (اخوت ایمانی) استوار است. این روزها که ایران از تحریم‌های اقتصادی تا معضلات اجتماعی را پشت سر می‌گذارد، یادآوری این نکته ضروری است که سیره پیامبر(ص) برای مواجهه با بحران‌ها، راهکارهای عملی دارد؛ از اقتصاد قناعت‌محور تا عدالت اجتماعی.

وحدت، فقط برای مسلمانان نیست. پیامبر(ص) با مسیحیان نجران پیمان بست و با یهودیان مدینه همزیستی کرد. او الگوی گفت‌وگوی تمدن‌ها بود، نه برخورد آن‌ها. امروز ایران نیز بیش از هر زمان به این رویکرد نیازمند است تا از ظرفیت‌های ملی و مذهبی خود برای عبور از مشکلات استفاده کند.

میلاد پیامبر(ص)، نه یک خاطره تاریخی، بلکه یک (الگوی زنده) است. از آن شب شگفت‌انگیز که ایوان کسری لرزید تا امروز که هفته وحدت در ایران گرامی داشته می‌شود، یک پیام واحد وجود دارد: نور، همیشه تاریکی را شکست می‌دهد. باشد که امسال، این میلاد، بیش از هر سال، ما را به وحدت، عدالت و اخلاقی که او برای آن قیام کرد، نزدیک‌تر سازد.

انتهای یادداشت/