به گزارش ایسکانیوز؛ این رشد البته یکدست نبوده است. رکودها، همه‌گیری کرونا، تغییر تقاضای صنعتی و در سال‌های اخیر توسعه شبکه‌های برق، انرژی‌های تجدیدپذیر و دیتاسنترها، هرکدام در مقطعی مسیر بازار را تغییر داده‌اند.
در ادامه، نمودار قیمت مس از ۲۰۱۶ تا سپتامبر ۲۰۲۶ را مرور می‌کنیم تا ببینیم این فلز طی یک دهه از چه دوره‌هایی عبور کرده و چه اتفاق‌هایی پشت مهم‌ترین تغییرات قیمت آن بوده است.
نمودار و روند قیمت مس در ۱۰ سال گذشته
در ابتدای این بازه، مس هنوز در محدوده‌های نسبتاً پایینی معامله می‌شد. میانگین قیمت جهانی مس در سال ۲۰۱۶ حدود ۴,۸۶۸ دلار به‌ازای هر تن بود. در سال‌های بعد، بازار چند موج صعودی و نزولی را پشت سر گذاشت و میانگین سالانه قیمت در ۲۰۲۵ به حدود ۹,۹۴۷ دلار رسید؛ بیش از دو برابر سال ۲۰۱۶.
اما فاصله این دو عدد، بخش جذاب نمودار است.
خروج مس از کف‌های قیمتی؛ ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸
سال ۲۰۱۶ را می‌توان یکی از نقاط شروع دوره صعودی مس دانست. میانگین فصلی قیمت در سه‌ماهه نخست آن سال حدود ۴,۶۷۵ دلار بود، اما تا سه‌ماهه پایانی ۲۰۱۷ به بیش از ۶,۸۰۰ دلار رسید.
این رشد در ابتدای ۲۰۱۸ هم ادامه داشت، اما مس نتوانست برای مدت طولانی در آن محدوده بماند. از نیمه دوم سال، جهت بازار تغییر کرد و قیمت دوباره به حوالی ۶ هزار دلار برگشت.
افت قیمت و شوک کرونا؛ ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰
مس در ۲۰۱۹ بیشتر سال را در محدوده ۵ تا ۶ هزار دلار گذراند. با شروع همه‌گیری کرونا و نگرانی از افت فعالیت‌های صنعتی، فشار فروش بیشتر شد و میانگین ماهانه قیمت در آوریل ۲۰۲۰ به حدود ۵,۰۵۸ دلار در هر تن رسید.
اما افت کرونا دوام زیادی نداشت. از همان بهار، مسیر بازار برگشت و تا دسامبر ۲۰۲۰ میانگین ماهانه مس به حدود ۷,۷۷۲ دلار رسید؛ یعنی در کمتر از یک سال، بخش بزرگی از افت جبران شد.
جهش بزرگ مس در ۲۰۲۱
۲۰۲۱ یکی از مهم‌ترین نقاط نمودار ده‌ساله است. میانگین قیمت مس در ژانویه حدود ۷,۹۷۲ دلار بود و در ماه مه از ۱۰ هزار دلار در هر تن عبور کرد. میانگین سالانه هم به حدود ۹,۳۱۷ دلار رسید.
مس در مدت کوتاهی از محدوده‌هایی که پیش از کرونا در آن معامله می‌شد فاصله گرفت و وارد سطح قیمتی تازه‌ای شد.
اصلاح بازار در ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳
رشد سریع ۲۰۲۱ بدون اصلاح نماند. مس در مارس ۲۰۲۲ همچنان میانگین ماهانه‌ای بالاتر از ۱۰,۲۳۰ دلار داشت، اما تا ژوئیه همان سال این عدد به حدود ۷,۵۴۵ دلار کاهش پیدا کرد.
سال ۲۰۲۳ آرام‌تر گذشت. میانگین سالانه مس حدود ۸,۴۹۱ دلار بود و بازار بیشتر در محدوده ۸ تا ۹ هزار دلار نوسان کرد.
شروع موج تازه از ۲۰۲۴
از بهار ۲۰۲۴ دوباره حرکت قیمت جدی‌تر شد. میانگین ماهانه مس در ماه مه از ۱۰,۱۰۰ دلار عبور کرد؛ هرچند در ادامه سال بخشی از این رشد از دست رفت. میانگین کل سال در نهایت حدود ۹,۱۴۲ دلار در هر تن ثبت شد.
در ۲۰۲۵ قیمت یک پله دیگر بالا رفت و میانگین سالانه به حدود ۹,۹۴۷ دلار رسید. حرکت اصلی اما در ماه‌های پایانی سال شکل گرفت؛ میانگین دسامبر به ۱۱,۷۹۱ دلار رسید.
ورود مس به محدوده‌های تازه در ۲۰۲۶
در ۲۰۲۶ فاصله قیمت با سال‌های ابتدایی نمودار بیشتر شد. میانگین قیمت در سه‌ماهه اول حدود ۱۲,۸۲۲ دلار و در سه‌ماهه دوم حدود ۱۳,۳۱۸ دلار در هر تن بود. داده ماهانه IMF نیز برای ژوئیه میانگین حدود ۱۳,۵۴۳ دلار را نشان می‌دهد.
اگر کل نمودار را از ۲۰۱۶ نگاه کنیم، دو دوره بیشتر از بقیه به چشم می‌آیند: جهش پس از افت ۲۰۲۰ و موج صعودی تازه از ۲۰۲۴ به بعد. همین دو حرکت بخش بزرگی از فاصله میان مسِ زیر ۵ هزار دلاری سال ۲۰۱۶ و قیمت‌های امروز را ساخته‌اند.
چه عواملی روند قیمت مس را در ۱۰ سال گذشته تغییر داده‌اند؟
قیمت مس در این ده سال تحت تأثیر یک عامل ثابت حرکت نکرده است. در سال‌های ابتدایی، وضعیت تولید صنعتی و تقاضای چین وزن بیشتری داشت؛ کرونا برای مدتی بازار را به‌هم ریخت و بعد از آن، برقی‌شدن اقتصاد و توسعه شبکه‌های برق به‌تدریج نقش پررنگ‌تری در تقاضای مس پیدا کردند. در سال‌های اخیر هم دیتاسنترها و زیرساخت‌های هوش مصنوعی به این فهرست اضافه شده‌اند.
نقش چین در تقاضای جهانی مس
برای دنبال کردن قیمت مس، چین یکی از بازارهایی است که نمی‌شود نادیده گرفت. این کشور بزرگ‌ترین مصرف‌کننده مس تصفیه‌شده در جهان است و تغییر سرعت فعالیت صنعتی و سرمایه‌گذاری زیرساختی آن می‌تواند روی تقاضای جهانی اثر بگذارد.
این نقش در سال‌های اخیر شکل تازه‌ای هم پیدا کرده است. طبق گزارش IEA، توسعه سریع شبکه برق چین، بزرگ‌ترین عامل رشد تقاضای مس طی سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ بوده است.
کرونا و تغییر ناگهانی مسیر بازار
افت سال ۲۰۲۰ یکی از واضح‌ترین شکست‌های روند در نمودار ده‌ساله است. تعطیلی کارخانه‌ها و نگرانی درباره اقتصاد جهانی ابتدا قیمت را پایین آورد، اما این افت طولانی نشد. با بازگشت فعالیت‌های اقتصادی و افزایش تقاضا، مس در فاصله کوتاهی وارد یکی از قوی‌ترین دوره‌های صعودی این دهه شد.
به همین خاطر، بخش ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ نمودار بیشتر شبیه یک افت تند و بازگشت سریع است تا یک دوره نزولی طولانی.
پررنگ‌تر شدن مصرف مس در زیرساخت برق
تقاضای مس طی این دهه فقط بیشتر نشده؛ محل مصرف آن هم در حال تغییر است. توسعه شبکه‌های برق، خودروهای برقی، نیروگاه‌های خورشیدی و بادی باعث شده برقی‌شدن اقتصاد سهم بیشتری در چشم‌انداز تقاضای این فلز داشته باشد. IEA پیش‌بینی می‌کند مس تا ۲۰۴۰ حدود ۷ میلیون تن افزایش تقاضا داشته باشد؛ بیشترین رشد حجمی در میان مواد معدنی کلیدی بررسی‌شده در این گزارش.
محدودتر شدن امکان افزایش عرضه
سمت دیگر نمودار به معدن برمی‌گردد. بالا رفتن قیمت مس به این معنی نیست که تولید هم می‌تواند سریع بالا برود. کاهش عیار معادن، هزینه بالای توسعه پروژه‌ها و فاصله طولانی میان کشف یک ذخیره تا شروع تولید، افزایش عرضه را دشوار کرده‌اند.
طبق داده‌های IEA، عیار متوسط معادن مس جهان نسبت به ۱۹۹۱ حدود ۴۰ درصد کاهش یافته و راه‌اندازی یک پروژه جدید از مرحله کشف تا تولید به‌طور متوسط حدود ۱۷ سال زمان می‌برد.
ورود دیتاسنترها به معادله تقاضای مس
این عامل بیشتر به سال‌های پایانی نمودار مربوط می‌شود. توسعه دیتاسنترها و زیرساخت هوش مصنوعی، نیاز به برق، کابل‌کشی و تجهیزات انتقال و توزیع را افزایش داده و در نتیجه به یکی از منابع تازه تقاضای مس تبدیل شده است.
بنابراین داستان مس در این ده سال کمی تغییر کرده است: فلزی که همیشه به صنعت و ساختمان وابسته بود، حالا بیش از گذشته با توسعه شبکه برق، برقی‌سازی و زیرساخت دیجیتال هم گره خورده است. همین تغییر کمک می‌کند بفهمیم چرا رفتار بازار مس در سال‌های پایانی این نمودار با ابتدای آن یکسان نیست.
روند قیمت مس در ایران طی ۱۰ سال گذشته چه تفاوتی با بازار جهانی داشته است؟
نمودار جهانی مس فقط بخشی از چیزی است که خریدار ایرانی طی این ده سال تجربه کرده است. قیمت مرجع مس در بازار جهانی به دلار و معمولاً بر مبنای نرخ‌های بورس فلزات لندن (LME) سنجیده می‌شود؛ اما در ایران یک متغیر مهم دیگر هم وارد محاسبه می‌شود: نرخ ارز.
به زبان ساده، تغییر قیمت دلاری مس و تغییر ارزش ریال می‌توانند هم‌زمان روی قیمت داخلی اثر بگذارند. به همین دلیل ممکن است در دوره‌ای قیمت جهانی مس تقریباً ثابت بماند یا حتی کاهش پیدا کند، اما افزایش نرخ دلار اجازه ندهد همان افت در بازار ایران دیده شود.
در یک بازه ۱۰ساله، این تفاوت بیشتر خودش را نشان می‌دهد. مس در بازار جهانی دوره‌های نزولی مشخصی داشته؛ از افت سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ گرفته تا اصلاح قیمت در ۲۰۲۲. اما برای خریدار ایرانی، نتیجه هر کدام از این دوره‌ها به وضعیت نرخ ارز در همان زمان هم وابسته بوده است. بنابراین نمی‌توان درصد رشد دلاری مس در یک دهه را مستقیماً معادل بازدهی آن در ایران دانست.
از طرف دیگر، مس در بازار داخلی یک قیمت واحد ندارد. قیمت کاتد، مفتول، شمش و دیگر محصولات مسی با توجه به خلوص، شکل محصول، میزان عرضه و تقاضا و شرایط معامله متفاوت است. حتی قیمت بورس کالا هم لزوماً همان عددی نیست که خریدار در بازار خرد با آن روبه‌رو می‌شود.
پس وقتی از رشد ۱۰ساله مس در ایران حرف می‌زنیم، تنها بالا و پایین شدن قیمت جهانی تعیین‌کننده نیست. دلار می‌تواند افت جهانی مس را خنثی کند، رشد آن را پررنگ‌تر کند یا حتی زمانی که بازار جهانی آرام است، قیمت داخلی را بالا ببرد.
جمع‌بندی؛ ده سالی که جایگاه مس را تغییر داد
مس طی این ده سال فقط گران‌تر نشده؛ اهمیت آن در اقتصاد جهانی هم بیشتر شده است. فلزی که همیشه بخش مهمی از صنعت و ساختمان بود، حالا با توسعه شبکه برق، انرژی‌های جدید و زیرساخت‌های دیجیتال پیوند نزدیک‌تری پیدا کرده است.
اتفاقات این دهه هم نشان داده‌اند که بازار مس می‌تواند دوره‌های افت جدی داشته باشد و رشد آن همیشه ادامه‌دار نیست. با این حال، افزایش مصرف در کنار دشواری توسعه سریع معادن، باعث شده مس در پایان این دوره جایگاه متفاوتی نسبت به سال ۲۰۱۶ داشته باشد.
برای کسی که این بازار را دنبال می‌کند، شاید مهم‌ترین نکته نمودار ۱۰ساله همین باشد: مس را نمی‌توان فقط با قیمت امروز سنجید؛ شرایط عرضه و مسیری که مصرف این فلز در حال طی کردن است، بخش مهم‌تری از تصویر بلندمدت آن را می‌سازند.
سوالات متداول
- قیمت مس در ۱۰ سال گذشته چقدر رشد کرده است؟
میانگین قیمت مس از حدود ۴,۸۶۸ دلار در سال ۲۰۱۶ به حدود ۹,۹۴۷ دلار در سال ۲۰۲۵ رسید؛ یعنی بیش از دو برابر شد.
- مهم‌ترین دوره رشد مس چه زمانی بود؟
دو موج مهم در نمودار دیده می‌شود: جهش پس از کرونا در ۲۰۲۰ و ۲۰۲۱ و رشد دوباره از ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶.
- چرا قیمت مس در این دهه افزایش پیدا کرد؟
رشد تقاضای صنعتی و مصرف مس در شبکه برق، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های جدید، در کنار محدودیت افزایش عرضه، از عوامل اصلی بودند.
- آیا قیمت مس در ایران با بازار جهانی یکسان حرکت می‌کند؟
خیر. نرخ ارز و شرایط بازار داخلی باعث می‌شوند روند قیمت مس در ایران با نمودار جهانی تفاوت داشته باشد.
- آیا قیمت مس در آینده هم افزایش پیدا می‌کند؟
قطعی نیست. رشد تقاضا و محدودیت عرضه می‌توانند از قیمت حمایت کنند، اما رکود اقتصادی و کاهش مصرف صنعتی ممکن است باعث افت یا اصلاح قیمت شوند.
نظر شما