به گزارش خبرنگار علم و فناوری ایسکانیوز؛ مژگان مسعودی، مدیرعامل شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی رفسنجان، با تکیه بر دانش تخصصی خود در رشته شیمی، مسیر توسعه محصولات آرایشی و بهداشتی مبتنی بر ترکیبات گیاهی و فناوری نانو را دنبال می‌کند؛ مسیری که با برگزاری کارگاه‌های آموزشی در حوزه محصولات آرایشی و بهداشتی آغاز شد و به شکل‌گیری ایده تولید محصولاتی با کارایی بیشتر و استفاده از ظرفیت‌های طبیعی رسید.
آشنایی با فرایند تولید و بررسی محصولات موجود در بازار، این پرسش را برای او مطرح کرد که چگونه می‌توان با بهره‌گیری از دانش شیمی، ترکیبات گیاهی و فناوری‌های نوین، محصولاتی تولید کرد که ضمن برخورداری از اثربخشی مطلوب، به کاهش استفاده از مواد شیمیایی نامناسب نیز کمک کنند.
این دغدغه، زمینه شکل‌گیری شرکتی فناور را فراهم کرد که تمرکز آن بر تلفیق فناوری نانو با عصاره‌های گیاهی و استفاده از بخش‌های دورریز میوه‌ها و گیاهان دارویی است. رویکردی که علاوه بر فراهم کردن امکان توسعه محصولات جدید در حوزه مراقبت از پوست و مو، می‌تواند به ارزش‌آفرینی از منابع گیاهی و استفاده بهینه‌تر از مواد اولیه نیز کمک کند. مسعودی در این مسیر، توسعه فرمولاسیون محصولات و دستیابی به دانش فنی موردنیاز را بر پایه تحقیق و توسعه داخلی پیش برده است.
شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان که حدود یک سال و سه ماه از زمان ثبت آن می‌گذرد، اکنون چهار محصول را در مقیاس آزمایشگاهی توسعه داده است؛ محصولاتی در حوزه بهبود آکنه، روشن‌کنندگی پوست، تقویت و پرپشت شدن مو و کاهش تیرگی و پف دور چشم.
این شرکت با مشارکت هفت نفر، از جمله مدیرعامل، یک متخصص فتوشیمی و اعضای خانواده مسعودی، فعالیت می‌کند؛ هرچند بخش عمده امور اجرایی و تحقیقاتی آن را خود مدیرعامل برعهده دارد. تجربه این مجموعه، نمونه‌ای از مسیری است که شرکت‌های فناور برای تبدیل ایده و دانش فنی به محصول قابل عرضه در بازار طی می‌کنند؛ مسیری که در آن، برخورداری از توان علمی و دستیابی به فرمولاسیون آزمایشگاهی، تنها بخشی از راه است و عبور از موانع اداری، تأمین منابع مالی و فراهم کردن شرایط تولید صنعتی نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در تحقق ظرفیت‌های فناورانه دارد.
از ضایعات گیاهی تا تولید محصولات آرایشی و بهداشتی با فناوری نانو
شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان واقع در مرکز رشد دانشگاه آزاد واحد رفسنجان با استفاده از فناوری نانو و عصاره‌های گیاهی، چهار محصول آرایشی و بهداشتی را در مقیاس آزمایشگاهی تولید کرده است؛ محصولاتی که با وجود انجام بخشی از آزمایش‌های فنی، برای ورود به بازار همچنان با موانع اخذ مجوز، کمبود سرمایه و دشواری ثبت علامت تجاری روبه‌رو هستند. چهار محصول شامل نانوژل گیاهی بهبود دهنده آکنه، نانوژل گیاهی حاوی ویتامین و پروتئین با هدف روشن‌کنندگی پوست، سرم تقویت‌کننده و پرپشت‌کننده مو و نانوسرم دور چشم با هدف کاهش تیرگی و پف است.
مسعودی با بیان اینکه در طراحی این محصولات از ترکیبات گیاهی و فناوری نانو استفاده شده است، توضیح داد: هدف ما ارائه نسل جدیدی از محصولات مراقبت از پوست با تکیه بر ترکیبات طبیعی است. در این مسیر از بخش‌های دورریز میوه‌ها و گیاهان دارویی استان کرمان استفاده کرده‌ایم تا ضمن بهره‌گیری از ظرفیت‌های بومی، ارزش افزوده بیشتری برای مواد اولیه ایجاد کنیم.
مسعودی ادامه داد: در فرمولاسیون محصولات تلاش کرده‌ایم با استفاده از فناوری نانو، انتقال ترکیبات فعال به نواحی موردنظر در پوست و اطراف فولیکول‌های مو را بهبود دهیم. در نانوژل بهبود دهنده آکنه نیز هدف، افزایش کارایی ترکیبات و کمک به کنترل عوامل مرتبط با ایجاد جوش است. سرم مو با هدف تقویت فولیکول‌ها و بهبود تراکم و ضخامت مو طراحی شده و نانوسرم دور چشم نیز برای بهبود ظاهر پوست حساس این ناحیه به کار می‌رود.
اندازه ذرات ۳۱ نانومتر؛ مزیت فنی محصولات
این پژوهشگر با اشاره به نتایج آزمایش‌های انجام شده گفت: یکی از ویژگی‌های فنی محصولات ما، دستیابی به ذراتی با اندازه ۳۱ نانومتر است. این اندازه در آزمایش‌های انجام‌شده بررسی شده و می‌تواند از نظر طراحی سامانه‌های انتقال ترکیبات فعال اهمیت داشته باشد.
وی افزود: روش دستیابی به این اندازه ذرات را خودم توسعه داده‌ام و برای رسیدن به آن از فناوری آماده یا فرمولاسیون خارجی استفاده نکرده‌ام. تمام مراحل توسعه محصولات، از طراحی اولیه تا رسیدن به فرمولاسیون آزمایشگاهی، بر پایه تحقیق و توسعه داخلی انجام شده است.
به گفته مسعودی، در کنار بررسی اندازه ذرات، آزمایش‌هایی از جمله ارزیابی‌های آنتی‌باکتریال برای محصول مرتبط با آکنه، آنالیزهای طیف‌سنجی و آزمون‌های میکروبی نیز انجام شده است. او نتایج این بررسی‌ها را امیدوارکننده توصیف کرد، اما تأکید داشت که محصولات برای ورود به بازار به تکمیل مراحل قانونی و دریافت مجوزهای مربوط نیاز دارند.
مدیرعامل این شرکت با اشاره به تفاوت رویکرد مجموعه خود با برخی محصولات موجود در بازار بیان کرد: در بسیاری از فرمولاسیون‌های مرتبط با آکنه از ترکیباتی مانند روغن درخت چای استفاده می‌شود، اما ما تلاش کرده‌ایم بدون اتکا به این ترکیبات، محصولی با فرمولاسیون متفاوت ارائه کنیم. استفاده از بخش‌های دورریز میوه‌ها و گیاهان دارویی نیز می‌تواند هزینه تأمین مواد اولیه را کاهش دهد و به استفاده پایدارتر از منابع کمک کند.
او همچنین گفت: در بررسی عصاره‌های گیاهی، باکتری سودوموناس نیز در آزمایش‌های ما مورد توجه قرار گرفته است. بر همین اساس، توسعه محصولی با هدف کمک به درمان سوختگی را نیز آغاز کرده‌ایم؛ محصولی که همچنان به تکمیل مراحل تحقیقاتی و ارزیابی‌های لازم نیاز دارد.
مسعودی با اشاره به تجربه مصرف برخی نمونه‌های اولیه افزود: شماری از افرادی که محصولات را در اختیار گرفته‌اند، بازخوردهای مثبتی درباره بهبود جوش و کاهش لک‌های پوستی ارائه کرده‌اند. با این حال، برای تعیین دقیق میزان اثربخشی، مقایسه علمی با محصولات دیگر و اعلام نتایج قطعی، انجام مطالعات بالینی و بررسی‌های تکمیلی ضروری است.
به گفته وی، قیمت‌گذاری نیز یکی از مزیت‌های مورد انتظار محصولات این شرکت است و هدف‌گذاری اولیه آن است که قیمت محصولات نهایی حدود یک‌چهارم برخی محصولات مشابه موجود در بازار باشد. البته تحقق این هدف به شرایط تولید صنعتی، هزینه مواد اولیه، مقیاس تولید و فرایند تجاری‌سازی بستگی دارد.
محصولات در انتظار تجاری‌سازی و مجوزهای بالینی
مدیرعامل شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان با بیان اینکه دانش فنی تولید محصولات در اختیار این مجموعه قرار دارد، گفت: برای عبور از مرحله آزمایشگاهی و رسیدن به تولید صنعتی، به سرمایه‌گذاری، فضای تولیدی و تجهیزات موردنیاز برای راه‌اندازی خط تولید نیاز داریم. در حال حاضر، نبود سرمایه کافی یکی از موانع اصلی تجاری‌سازی محصولات است.
وی درباره همکاری‌های علمی شرکت اظهار کرد: مجموعه ما زیرمجموعه مرکز رشد دانشگاه آزاد اسلامی رفسنجان است و با دانشگاه علوم پزشکی رفسنجان نیز برای انجام بررسی‌های بالینی در ارتباط قرار دارد. نمونه محصولات برای بررسی در اختیار مسئولان مربوط قرار گرفته است و قرار است فرایند مطالعات در قالب یک طرح تحقیقاتی، پس از دریافت کد اخلاق و طی مراحل لازم، ادامه پیدا کند.
به گفته مسعودی، دریافت مجوزهای بالینی می‌تواند مسیر توسعه و عرضه محصولات را هموار کند. او همچنین برنامه دارد با تکمیل الزامات مربوط، برای دریافت تأییدیه‌های مرتبط با ستاد توسعه فناوری نانو و دانش‌بنیان شدن شرکت اقدام کند.
وی با اشاره به هزینه‌های این مسیر افزود: انجام آزمایش‌ها، دریافت مجوزها و توسعه زیرساخت‌های تولیدی هزینه‌بر است. شرکت‌های فناور برای عبور از مرحله تحقیق و توسعه به تولید صنعتی، علاوه بر دانش فنی، به حمایت مالی و دسترسی به زیرساخت‌های مناسب نیاز دارند.
بن‌بست ثبت برند و مجوز تولید بدون کارخانه
مسعودی یکی از مهم‌ترین مشکلات شرکت را ناسازگاری مراحل اداری ثبت علامت تجاری و دریافت مجوز تولید بدون کارخانه دانست و توضیح داد: برای پیگیری مجوزهای مربوط به محصولات، به سازمان غذا و دارو مراجعه کردم، اما اعلام شد که ابتدا باید علامت تجاری ثبت شده باشد. از سوی دیگر، هنگام اقدام برای ثبت علامت تجاری، از من خواسته شد مجوز تولید بدون کارخانه ارائه کنم؛ در حالی که در فرایند دریافت این مجوز نیز ثبت قبلی علامت تجاری از الزامات اعلام‌شده است.
وی ادامه داد: این وضعیت باعث شده است که در مسیر دریافت مجوزها با یک چرخه اداری روبه‌رو شویم؛ به‌گونه‌ای که هر مسیر به مدرکی وابسته است که دریافت آن مستلزم طی کردن مسیر دیگر است. حتی مدارکی مانند نامه ریاست دانشگاه درباره فعالیت تولیدی در آزمایشگاه دانشگاه، صورت‌جلسه پذیرش در پارک علم و فناوری استان کرمان و مستندات مربوط به فعالیت شرکت نیز نتوانسته‌اند مشکل ثبت علامت تجاری را برطرف کنند.
مدیرعامل این شرکت با بیان اینکه برای استفاده از ظرفیت خالی یک کارخانه نیز با محدودیت روبه‌رو شده است، گفت: با یک واحد تولیدی مذاکره کردم تا محصولات را با استفاده از ظرفیت خالی آن کارخانه تولید کنیم، اما برای این کار باید تیراژ تولید مشخص و مجوزهای لازم دریافت شود. از سوی دیگر، تا زمانی که مراحل ثبت علامت تجاری و مجوزها تکمیل نشده باشد، امکان پیشبرد فرایند تولید نیز با دشواری مواجه است.
او افزود: در مسیر ثبت اختراع نیز با مشکلاتی در فرایند بررسی و داوری روبه‌رو شده‌ام. به نظر می‌رسد لازم است سامانه‌های مرتبط با مالکیت معنوی و درگاه ملی مجوزها از نظر ترتیب الزامات و مدارک موردنیاز بررسی و هماهنگ شوند تا شرکت‌های نوپا برای شروع فعالیت در چرخه‌ای از درخواست‌های تکراری گرفتار نشوند.
مسعودی تأکید کرد: ما قصد نداریم بدون مجوز و خارج از ضوابط وارد بازار شویم؛ برعکس، هدف این است که محصولات تمام مراحل قانونی را طی کنند و به‌صورت اصولی به دست مصرف‌کننده برسند. مسئله اینجاست که مسیر فعلی دریافت مجوزها برای شرکتی که هنوز در مرحله آزمایشگاهی است، دشوار و گاه غیرقابل پیش‌بینی شده است.
مسعودی با تأکید بر اهمیت حمایت از تولید داخلی گفت: اگر شرکت‌های فناور بتوانند از مرحله آزمایشگاهی عبور کنند و محصولات خود را به تولید صنعتی برسانند، امکان عرضه محصولات جدید و رقابت با نمونه‌های داخلی و خارجی افزایش می‌یابد. برای تحقق این هدف، علاوه بر توان علمی و فناوری، اصلاح فرایندهای اداری، دسترسی به سرمایه و ایجاد مسیر روشن برای دریافت مجوزها ضروری است.
سرمایه‌گذاری؛ حلقه مفقوده توسعه محصولات فناورانه
این پژوهشگر با اشاره به نقش سرمایه‌گذاری در توسعه شرکت‌های فناور گفت: در شرایطی که برای راه‌اندازی خط تولید، خرید مواد اولیه و دریافت مجوزها به منابع مالی نیاز داریم، جذب سرمایه‌گذار نیز به دلیل عدم قطعیت‌های اقتصادی دشوار شده است.
وی با اشاره به تجربه حضور در نمایشگاهی در کارخانه نوآوری کرمان اظهار کرد: در این نمایشگاه، یکی از سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری حدود ۱۵ میلیارد تومان در طرح اعلام آمادگی کرد، اما بلافاصله درباره زمان بازگشت سرمایه پرسید. در شرایطی که محصولات هنوز وارد بازار نشده‌اند و میزان استقبال از آنها مشخص نیست، نمی‌توان زمان قطعی بازگشت سرمایه را تضمین کرد.
مسعودی افزود: شرکت‌های فناور برای تجاری‌سازی به سرمایه‌گذارانی نیاز دارند که علاوه بر توجه به بازده مالی، ماهیت تحقیقاتی و زمان‌بر بودن توسعه محصول را نیز در نظر بگیرند. در غیر این صورت، ممکن است محصولی که برای توسعه آن زمان و دانش زیادی صرف شده است، به دلیل موانع مالی و اداری هیچ‌گاه به مرحله عرضه نرسد.
ادامه فعالیت در شرایط نابسامان و افزایش هزینه‌ها
مدیرعامل شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان درباره تأثیر تحریم‌ها و شرایط جنگی بر فعالیت مجموعه گفت: نابسامانی‌های اقتصادی و اجتماعی می‌توانند از جنبه‌های مختلف بر فعالیت شرکت‌های فناور تأثیر بگذارند. در شرایط اخیر، تهیه برخی مواد اولیه دشوارتر شده و هزینه‌های تولید نیز افزایش یافته است.
وی ادامه داد: این مسائل برای شرکت‌هایی که می‌خواهند از مرحله تحقیق و توسعه به تولید صنعتی برسند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این شرکت‌ها هم‌زمان به تأمین مواد اولیه، سرمایه‌گذاری و پرداخت هزینه‌های آزمایشگاهی و مجوزها نیاز دارند. در چنین شرایطی، عدم قطعیت اقتصادی می‌تواند تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
مسعودی با بیان اینکه فعالیت‌های شرکت در شرایط دشوار ادامه یافته است، افزود: تلاش کرده‌ایم به‌جای متوقف کردن فعالیت‌ها، تمرکز خود را بر بهبود کیفیت محصولات و استفاده از ظرفیت‌های علمی داخلی حفظ کنیم. با این حال، کاهش هزینه‌های دریافت مجوزها و حمایت از شرکت‌ها در مسیر تجاری‌سازی می‌تواند به ادامه فعالیت این مجموعه‌ها کمک کند.
کارآموزی دانشجویان و ظرفیت همکاری دانشگاه و صنعت
مسعودی با اشاره به ظرفیت همکاری با دانشجویان گفت: تاکنون چهار دانشجو در شرکت ما دوره کارآموزی گذرانده‌اند که دو نفر از رشته مراقبت پوست و مو و دو نفر از رشته شیمی کاربردی بوده‌اند. این تجربه‌ها برای آشنایی دانشجویان با فرایندهای عملی تولید و تحقیق و توسعه مفید بوده است.
وی افزود: شرکت‌های مستقر در مراکز رشد می‌توانند زمینه مناسبی برای پیوند آموزش دانشگاهی با فعالیت‌های فناورانه فراهم کنند. استفاده از ظرفیت پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و رساله‌های دکتری نیز می‌تواند در ادامه مسیر، به توسعه محصولات و پیشبرد تحقیقات کاربردی کمک کند.
آینده صنعت آرایشی و بهداشتی در گرو فناوری‌های نوین
مدیرعامل شرکت فناوران اندیشه سلامت سبز کاروانیان در پایان با اشاره به آینده صنعت آرایشی و بهداشتی گفت: این صنعت در سال‌های آینده بیش از گذشته به فناوری‌های نوین وابسته خواهد شد و شرکت‌ها برای حفظ جایگاه خود باید محصولاتشان را به‌روز کنند و از ظرفیت‌های علمی و فناورانه بهره بگیرند.
وی تأکید کرد: هدف ما نیز توسعه محصولات مبتنی بر فناوری‌های نوین و گسترش تدریجی سبد تولیدات شرکت است. دانش فنی توسعه‌یافته در این مجموعه می‌تواند زمینه طراحی محصولات آرایشی و بهداشتی متنوع‌تری را فراهم کند، اما تحقق این ظرفیت به رفع موانع تجاری‌سازی، تکمیل مجوزها و جذب سرمایه‌گذاری وابسته است.
انتهای پیام/
نظر شما