به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از اصفهان، به مناسبت روز هوافضا، بررسی ابعاد مختلف این صنعت راهبردی و نقش آن در توسعه علمی و فناوری کشور اهمیت ویژه‌ای دارد؛ حوزه‌ای که علاوه بر کاربردهای نظامی و دفاعی، ظرفیت‌های گسترده‌ای در بخش‌های غیرنظامی، اقتصادی، کشاورزی و مدیریت منابع دارد. هم‌زمان با طرح پرسش‌هایی درباره هزینه‌های این صنعت و نسبت آن با وضعیت اقتصادی و معیشتی جامعه، شناخت کارکردهای مختلف هوافضا و تأثیر آن بر زندگی روزمره مردم ضروری به نظر می‌رسد.
در همین راستا، سید محمدحسین رضوی، دکترای مهندسی هوافضا با گرایش آیرودینامیک و عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد، در گفت‌وگو با ایسکانیوز به تشریح ظرفیت‌های صنعت هوافضا در حوزه‌های عمومی و نظامی، روند توسعه فناوری‌های فضایی کشور، راهبردهای دفاعی ایران، عملکرد پدافند در درگیری‌های اخیر و سیاست‌گذاری درباره اینترنت ماهواره‌ای پرداخت.
سرمایه‌گذاری در هوافضا با بهبود وضعیت معیشتی در تضاد نیست
رضوی در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت هزینه‌کرد در حوزه هوافضا، هم‌زمان با مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم، اظهار کرد: محدود کردن هوافضا به موشک، پهپاد، جنگ و نبرد، ظلم به این علم است. هر علمی می‌تواند جنبه‌های مثبت و منفی داشته باشد و هوافضا نیز علاوه بر کاربردهای نظامی، در حوزه‌های متعددی همچون حمل‌ونقل هوایی و فناوری‌های فضایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
وی افزود: اینکه کشور در حوزه هوافضا سرمایه‌گذاری می‌کند، در حالی که با مشکلات اقتصادی و معیشتی مواجه است، لزوماً به معنای ایجاد تضاد میان این دو موضوع نیست. هر بخش از کشور جایگاه ویژه خود را در فرآیند پیشرفت دارد و باید متناسب با نیازهای خود مورد حمایت قرار گیرد. بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم ضروری است، اما این ضرورت به معنای کنار گذاشتن اقتدار نظامی و توسعه فناوری‌های راهبردی نیست.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد با اشاره به کاربردهای غیرنظامی ماهواره‌ها تصریح کرد: ماهواره‌های ایرانی که در دی‌ماه سال گذشته به فضا پرتاب شدند، از جمله کوثر و پایا، کاربردهای مهمی در پایش و آمایش سطوح زمینی، کشاورزی، مدیریت مصرف آب و ارائه داده‌های هواشناسی دارند. این کاربردها می‌توانند در بهبود مدیریت منابع و افزایش بهره‌وری کشور مؤثر باشند.
رضوی ادامه داد: پیش از این، بخشی از داده‌های هواشناسی مورد نیاز کشور از منابع خارجی تأمین می‌شد و اطلاعات حاصل از ماهواره‌های کشورهای دیگر در اختیار ایران قرار می‌گرفت. در چنین شرایطی، کشور برای دریافت این داده‌ها هزینه پرداخت می‌کرد. اکنون با توسعه ماهواره‌های بومی، امکان دستیابی مستقیم به اطلاعات مورد نیاز فراهم شده است که علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، وابستگی کشور به منابع خارجی را کاهش می‌دهد.
وی خاطرنشان کرد: اگر کشوری برای تأمین اطلاعات حیاتی خود به دیگران وابسته باشد، ممکن است در مقطعی با محدودیت دسترسی مواجه شود. بنابراین، نمی‌توان توسعه علمی و فناوری را به دلیل وجود مشکلات اقتصادی متوقف کرد؛ چراکه هر بخش از علم، جایگاه و کارکرد خاص خود را در توسعه کشور دارد.
پرتاب ماهواره از روسیه به معنای ناتوانی ایران در پرتابگرهای بومی نیست
رضوی در پاسخ به پرسشی درباره پرتاب ماهواره‌های ایرانی از طریق کشور روسیه و میزان پیشرفت ایران در زمینه ساخت پرتابگرهای ماهواره اظهار کرد: ایران پیش از این نیز تجربه پرتاب ماهواره از پایگاه‌های داخلی را داشته است و در منطقه آزاد چابهار نیز در حال تکمیل یکی از بزرگ‌ترین ایستگاه‌های پرتاب ماهواره است.
وی افزود: پرتاب ماهواره مستلزم هماهنگی کامل میان ماهواره، ماهواره‌بر و ایستگاه پرتاب است. این اجزا باید از نظر فنی با یکدیگر تطابق داشته باشند تا مأموریت با موفقیت انجام شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد با اشاره به پرتاب ماهواره‌های ایرانی از روسیه بیان کرد: این اقدام به معنای نداشتن توانایی یا امکانات لازم برای پرتاب از خاک ایران نیست. به نظر من، یکی از دلایل اصلی این انتخاب، اطمینان از قرار گرفتن ماهواره‌ها در مدار مورد نظر بود؛ چراکه ماهواره‌بر مورد استفاده، از نظر فنی و قابلیت اطمینان، گزینه مناسبی برای این مأموریت محسوب می‌شد.
رضوی ادامه داد: البته در کنار ملاحظات فنی، شرایط سیاسی و برخی حساسیت‌های بین‌المللی نیز می‌توانست در این تصمیم تأثیرگذار باشد. با این حال، انتظار می‌رود با تکمیل زیرساخت‌های داخلی، پرتاب‌های آینده ماهواره‌های کشور از خاک ایران انجام شود.
پیشرفت علمی باید در زندگی روزمره مردم دیده شود
وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر ملموس صنعت هوافضا بر زندگی روزمره مردم گفت: این موضوع تنها به هوافضا محدود نمی‌شود. در واقع، پرسش اصلی این است که پیشرفت علم چگونه در زندگی مردم اثر می‌گذارد. این مسئله درباره علوم پزشکی، مهندسی، فناوری نانو و سایر حوزه‌های علمی نیز مطرح است.
رضوی با اشاره به نقش رسانه‌ها در معرفی دستاوردهای علمی کشور اظهار کرد: یکی از دلایلی که مردم احساس می‌کنند پیشرفت علمی تأثیر مستقیمی بر زندگی آنان نداشته، این است که دستاوردهای علمی به اندازه کافی در فضای رسانه‌ای روایت نمی‌شوند. رسانه‌ها، به‌ویژه رسانه‌های دانشجویی و تخصصی، باید در معرفی این پیشرفت‌ها نقش فعال‌تری داشته باشند.
وی با اشاره به پل بیدو در کرج، آن را نمونه‌ای از ظرفیت مهندسی کشور دانست و افزود: بسیاری از مردم حتی برخی از دستاوردهای مهم مهندسی ایران را نمی‌شناسند. این پل نمونه‌ای از توان مهندسان ایرانی است که پس از انتشار خبر مورد توجه قرار گرفت، در حالی که پیش از آن، بسیاری از افراد از وجود چنین پروژه‌ای اطلاع نداشتند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد تأکید کرد: پیشرفت علمی فرآیندی تدریجی و پویاست. نمی‌توان انتظار داشت سرمایه‌گذاری در آموزش و علم، از همان روز نخست تأثیر اقتصادی مستقیم داشته باشد. تربیت یک مهندس مستلزم سال‌ها آموزش و سرمایه‌گذاری است و نتیجه این فرآیند در طول زمان در زیرساخت‌ها، صنعت و زندگی مردم نمایان می‌شود.
توسعه هوافضا، ضامن استقلال و کاهش وابستگی به خارج
رضوی با تأکید بر اهمیت استقلال علمی و فناوری کشور اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین نتایج توسعه فناوری‌های بومی، حفظ استقلال کشور است. اگر ایران در زمینه تولید فناوری‌های راهبردی به توان داخلی دست پیدا نکند، نمی‌تواند انتظار داشته باشد سایر کشورها اطلاعات و امکانات مورد نیاز را به‌صورت نامحدود در اختیار آن قرار دهند.
وی افزود: این مسئله تنها به حوزه هوافضا محدود نیست. در بخش‌هایی همچون انرژی، صنعت و کشاورزی نیز توسعه فناوری بومی اهمیت دارد. برای مثال، در پروژه پارس جنوبی، مهندسان ایرانی پس از خروج برخی شرکت‌های خارجی، روند توسعه و تکمیل پروژه را ادامه دادند.
رضوی با اشاره به فعالیت شرکت‌های دانش‌بنیان در دانشگاه آزاد اسلامی اصفهان بیان کرد: شرکت‌های دانش‌بنیان فعال در حوزه تولید بذر و سایر فناوری‌ها نشان می‌دهند که ظرفیت علمی کشور می‌تواند در خدمت نیازهای واقعی جامعه قرار گیرد.
وی همچنین با اشاره به حوزه دفاعی گفت: در شرایطی که برخی کشورها فناوری‌های نظامی را در اختیار دیگران قرار نمی‌دهند، توسعه توان داخلی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. نمی‌توان انتظار داشت کشوری که تجهیزات دفاعی را به ما می‌فروشد، در شرایط بحرانی نیز همان تجهیزات را در اختیار ما قرار دهد.
ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت مهندسان نظامی در صنعت خودرو
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد با اشاره به ظرفیت‌های مهندسی در حوزه دفاعی و امکان استفاده از این توان در سایر صنایع اظهار کرد: یکی از مطالبات مهم دانشگاهیان باید ارتباط مؤثرتر میان صنعت و دانشگاه و بهره‌گیری از ظرفیت مهندسان توانمند کشور در بخش‌های مختلف باشد.
وی افزود: در حوزه موشکی و پهپادی، مهندسان ایرانی توانسته‌اند فناوری‌های پیچیده‌ای را طراحی و تولید کنند. این ظرفیت علمی و مهندسی می‌تواند در صنایع دیگر نیز مورد استفاده قرار گیرد.
رضوی با اشاره به وضعیت صنعت خودروسازی کشور تصریح کرد: کیفیت خودروها در مقایسه با هزینه‌ای که مردم پرداخت می‌کنند، هنوز رضایت‌بخش نیست. هرچند خودروهای باکیفیتی نیز در کشور تولید شده‌اند، اما رضایت عمومی از این صنعت به سطح مطلوب نرسیده است.
وی ادامه داد: منظور از این مقایسه، یکسان دانستن فناوری موشکی و خودروسازی نیست؛ بلکه باید از توان مهندسی و خلاقیت متخصصانی که در حوزه‌های پیشرفته فعالیت کرده‌اند، برای ارتقای کیفیت محصولات صنعتی استفاده کرد. این موضوع می‌تواند یکی از مطالبات جدی دانشگاهیان از صنعت باشد.
راهبرد موشکی ایران؛ انتخابی متناسب با محدودیت‌های عملیاتی
رضوی در پاسخ به پرسشی درباره تفاوت عملکرد ایران در حوزه آفندی و پدافندی گفت: برای بررسی وضعیت پدافند، باید ابتدا روند توسعه توان آفندی کشور را شناخت. ایران در ابتدا با محدودیت‌های جدی در زمینه تجهیزات نظامی مواجه بود و حتی در دوران جنگ تحمیلی، تأمین برخی تجهیزات ابتدایی نیز با دشواری همراه بود.
وی افزود: در انتخاب راهبرد نظامی، ایران با این مسئله مواجه بود که توسعه ناوگان جنگنده، علاوه بر زمان‌بر بودن، هزینه‌های بسیار زیادی به همراه داشت. همچنین، عملیات هوایی علیه اهدافی در فاصله دور، نیازمند عبور از حریم هوایی کشورهای مختلف و برخورداری از زیرساخت‌هایی همچون سوخت‌رسان هوایی بود.
رضوی ادامه داد: به همین دلیل، راهبرد توسعه موشکی مورد توجه قرار گرفت. در این مسیر، شهید حسن مقدم نقش مهمی در شکل‌گیری و توسعه توان موشکی کشور ایفا کرد. نخستین تجربه‌های موشکی ایران با استفاده از موشک‌های اسکاد و مهندسی معکوس آغاز شد و به‌تدریج ظرفیت‌های داخلی توسعه یافت.
رضوی با اشاره به روند پیشرفت این فناوری اظهار کرد: ایران از مرحله‌ای که در تأمین موشک با محدودیت مواجه بود، به مرحله‌ای رسید که توان طراحی و تولید موشک‌های بومی را در اختیار دارد. این پیشرفت حاصل مطالعه، تجربه، شناسایی نقاط ضعف و اصلاح تدریجی آنها است.
وی تأکید کرد: توسعه توان دفاعی به معنای نادیده گرفتن مشکلات نیست. نقاط ضعف باید شناسایی و اصلاح شوند، اما انتقاد نیز باید در راستای بهبود عملکرد باشد، نه تخریب توان علمی و تحقیر ظرفیت‌های داخلی.
اصلاح ساختار پدافندی پس از جنگ ۱۲ روزه
رضوی در پاسخ به پرسشی درباره عملکرد پدافند کشور در مقایسه با توان آفندی اظهار کرد: برای ارزیابی عملکرد پدافند، باید روند تحولات و اصلاحات آن را در طول زمان بررسی کرد. جنگ ۱۲ روزه، نقاط ضعف مهمی را در ساختار پدافندی کشور آشکار کرد که از جمله آنها می‌توان به تمرکز بیش از حد فرآیند تصمیم‌گیری و آسیب‌پذیری برخی سامانه‌های راداری اشاره کرد.
وی افزود: در ساختار متمرکز، بخش‌های مختلف پدافند برای اقدام نیازمند هماهنگی با فرماندهی مرکزی بودند. این مسئله می‌توانست در شرایط خاص، سرعت واکنش را کاهش دهد.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد ادامه داد: پس از شناسایی این نقاط ضعف، اصلاحاتی در ساختار پدافندی صورت گرفت تا بخش‌های مختلف بتوانند با استقلال عملیاتی بیشتری فعالیت کنند. به اعتقاد من، این تغییرات موجب پویاتر شدن ساختار پدافندی شد.
رضوی با اشاره به فاصله زمانی میان جنگ ۱۲ روزه و درگیری‌های بعدی گفت: یکی از نکات قابل توجه، روند اصلاح و توسعه توان پدافندی در مدت‌زمان نسبتاً کوتاه بود. این تجربه نشان می‌دهد که شناسایی دقیق نقاط ضعف و اصلاح آنها می‌تواند در ارتقای عملکرد سامانه‌های دفاعی مؤثر باشد.
وی با اشاره به ادعاهای مطرح‌شده درباره مقابله با جنگنده‌های پیشرفته افزود: درباره میزان موفقیت سامانه‌های پدافندی و عملکرد آنها در برابر جنگنده‌های پیشرفته، باید اطلاعات دقیق و مستند مورد توجه قرار گیرد. با این حال، از دیدگاه من، بررسی روند تحولات و تغییر رفتار نظامی طرف مقابل می‌تواند در ارزیابی عملکرد دفاعی کشور اهمیت داشته باشد.
اینترنت ماهواره‌ای؛ فناوری رو به جلو و نیازمند سیاست‌گذاری
رضوی در پاسخ به پرسشی درباره اینترنت ماهواره‌ای و سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال آن اظهار کرد: اینترنت ماهواره‌ای یکی از فناوری‌های رو به جلو است و این پرسش که آیا کشور می‌تواند از آن استفاده کند یا خیر، با توجه به پیشرفت فناوری، چندان موضوعیت ندارد. مسئله اصلی، نحوه استفاده و سیاست‌گذاری درباره آن است.
وی افزود: در کشورهای مختلف، از جمله کشورهایی که محدودیت‌های اینترنتی گسترده‌ای ندارند، در شرایط مرتبط با امنیت ملی ممکن است محدودیت‌هایی در دسترسی به اینترنت اعمال شود. این محدودیت‌ها می‌تواند به شکل کاهش سرعت، محدودیت دسترسی به برخی نشانی‌های اینترنتی یا قطع دسترسی باشد.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف‌آباد تأکید کرد: امنیت ملی موضوعی مستقل از نوع فناوری اینترنت است و استفاده از اینترنت ماهواره‌ای نیز باید در چارچوب ملاحظات امنیتی و سیاست‌های کلان کشور بررسی شود.
رضوی با اشاره به ضرورت اتکا به منابع معتبر در ارزیابی استفاده از اینترنت ماهواره‌ای بیان کرد: درباره میزان استفاده از این فناوری در کشور، باید اطلاعات مستند، گزارش‌های معتبر و داده‌های قابل اتکا در اختیار باشد. نمی‌توان صرفاً بر اساس شنیده‌ها یا اظهارات غیرمستند درباره میزان استفاده یا پیامدهای آن اظهار نظر کرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: تصمیم‌گیری درباره نحوه استفاده از اینترنت ماهواره‌ای در کشور، در چارچوب اختیارات وزارت ارتباطات و شورای عالی فضای مجازی و با توجه به ملاحظات امنیت ملی انجام می‌شود. به نظر من، حذف یک فناوری پیشرفته، راهکار مناسبی نیست و باید درباره استفاده صحیح و مدیریت‌شده از آن تصمیم‌گیری کرد.
خبرنگار: محمد هفت برادران
انتهای خبر/
نظر شما