به گزارش خبرنگار اجتماعی ایسکانیوز، راز مقاومت ملت ایران در برابر هجمه‌های تاریخی را باید در «سرمایه تحمل» و «هضم فرهنگی» بدانیم که با تکیه بر این دو عنصر توانسته‌اند تمدن خود را در طول تاریخ حفظ کنند. جنگ اخیر که به «جنگ رمضان» شهرت یافته تازه‌ترین گواه برای اثبات این گزاره است. چرا که در این بزنگاه‌ خطیر، مردم کشورمان در صحنه مانده‌اند و خیابان را ترک نمی‌کنند. سنگینی فضا و مخاطره‌آمیز بودن وضعیت، روحیه مردم را نشکسته و پایداری و مقاومتشان را از بین نبرده است. این‌ها همه از ظرفیت بالایی است که از سرمایه‌های ملی و دینی ایرانیان در سده‌های درازآهنگ تاریخ به دست آمده است.

در ادامه گفتگوی ایسکانیوز با اصغر مهاجری، جامعه‌شناس و پژوهشگر علوم اجتماعی را بخوانید.

مهاجری با اذعان به وجود تفاوت میان دو مفهوم تاب‌آوری و مقاومت، اظهار کرد: کلیدواژه‌ی «تاب‌آوری» در ادبیات علمی برداشت و تفسیر خاصی دارد. اما برای فهم مقاومت مردم ایران باید در پی معانی و واژگان دیگری باشیم. مقاومت مردم ایران را باید از روی تجارب زیسته آنها در طول تاریخ فهم کنیم. ایران در دوره‌های گوناگون تاریخی دربرابر آن هجمه‌های پرشمار انسجام خاص خود را نشان داده است.

تاب‌آوری یا مقاومت؟

مهاجری با بیان اینکه تاب‌آوری، ترجمه‌ای از یک مفهوم انگلیسی در ادبیات آکادمیک است، اذعان کرد: تاب‌آوری به معنای داشتن ساختاری است که در شرایط سخت، حالتی انعطافی دارد و کمتر آسیب می‌بیند — مانند بسترهای رودخانه‌ای قوی که در برابر هجوم آب مقاومت می‌کنند. اما مقاومت به معنای توانایی تحمل بلایا، هجمه‌ها و حوادث است.

وی تصریح کرد: مردم ایران در طول تاریخ، مردمانی بودند که قدرت تحمل بالایی داشتند و تجربه‌های زیسته نیرومندی کسب کرده‌اند. این تجربه‌های زیسته، در حالی که مردم ایران را در برابر هجمه‌های تاریخی ایمن کرده، لزوماً با مفاهیم آکادمیک تاب‌آوری همخوانی ندارد.

بازتولید الگوهای تاریخی
مهاجری درواکنش به اینکه در حوادث پس از انقلاب از جمله جنگ اخیر شاهد همبستگی‌ها، حریت‌ها و خیزش‌های شگفت‌انگیزی از سوی ایرانیان بوده‌ایم، گفت: جامعه‌ی ما از اسطوره‌ها و الگوهای تاریخی بزرگی برخوردار است. تجربه زیسته‌ی ما ایرانیان در طول تاریخ هم به قابلیت بالایی از روحیه مقاومت انجامیده است. یکی از دلایل اشتباه در برآورد دشمنان و کشور مهاجمی مانند آمریکا، همین درک نادرست از روحیه تحمل ملت ایران است.

این استاد دانشگاه با یادآوری تجاوز نظامی صدام به خاک کشورمان گفت: او می‌خواست به سرعت تهران را بگیرد، اما این یک محاسبه کاملا اشتباه بود. علت این اشتباه ندیدن لایه‌های پنهانی شخصیت ایرانیان است. این پدیده نه یک بار، نه دو بار، بلکه در هزاره اخیر بارها تجربه شده است.

مهاجری با پیش کشیدن ضرورت کنش عقلانی دربرابر دشمن، گفت: محاسبات دشمنان که ایرانیان به دلیل تجربه جنگ، تحریم‌ها و مهاجرت‌های سنگین، اکنون آسیب‌پذیرتر هستند و دیاسپورا (پراکندگی جمعیتی) در کشورهای دیگر تشکیل داده‌اند، اشتباه است. الگوی رفتاری کهن ایرانیان نشان داده که می‌توانند شرایط زیستی سخت را تحمل کنند.

هضم فرهنگ: ویژگی متمایز ایران
مهاجری با یادآوری قدرت بالای فرهنگ ایرانی در ایستادگی مقابل جریان‌های تجاوزگر خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی‌های خاص و نیازمند شناخت اساسی ایرانیان، قدرت هضم فرهنگ‌های مهاجم است. در طول تاریخ، وقتی ایرانیان ظاهراً مغلوب می‌شدند، ماهیت فرهنگ مهاجم را تغییر می‌دادند و به رنگ خود در می‌آوردند.

وی در ادامه با اشاره به ورود اسلام به کشورمان، افزود: ایران کشوری عربی نبود، اما فرهنگ عربی-اسلامی را گرفت، تحملش بالا بود، بازتولید کرد و با حفظ هویت ملی خود مسلمان شد. در حالی که در سوی دیگر تمدن مصر با آنکه همچون ایران جزو تمدن‌های باستانی بود یکسره در فرهنگ عربی استحاله شد.

این جامعه‌شناس حمله مغول را به عنوان یکی دیگر از هجمه‌های تاریخی به کشورمان نام برد و گفت: در مورد حمله مغول هم همین وضعیت وجود داشت. یعنی علی‌رغم اینکه ظاهراً مغول در لشکرکشی موفق شد، ولی حجم تحمل بالای فرهنگ ایرانی عنصر مغولی را در خودش هضم کرده و توانست فرهنگ خودش را دوباره غالب کند.

او با بیان اینکه مقاومت ویژگی نیرومند ایرانی‌هاست، افزود: همیشه شدت هیجان‌ها، شدت خسارت‌ها و هجوم‌هایی که به ایران وارد می‌شود، بسیار بالاست و اتفاقا همین موضوع ایران را به یک قدرت ویژه تبدیل می‌کند.

هویت ایرانی‌: از تشیع تا هلال مقاومت
مهاجری درباره اقبال ایرانیان به مذهب شیعه و تاثیر آن بر تجربه زیسته و انباشت سرمایه‌های تاریخی کشورمان گفت: گسترش و رواج مذهب تشیع در ایران در دوره صفویه، با درونی کردن ارزش‌های این مذهب و درآمیختن عناصر فکری و اعتقادی آن با فرهنگ ایرانی به سامان گرفتن هلالی شیعی در غرب آسیا انجامیده که نفوذ ایران را تا لبنان فرا برده است.

سرمایه‌ی تحمل: میراثی برخاسته از دل یک فرهنگ
وی با توصیف تحمل به عنوان سرمایه‌ای قابل اعتنا برای ایرانیان‌، بیان کرد: این سرمایه فرهنگی، قابلیت این را دارد که ویژگی‌های دیگری از جهان را هم بگیرد و با میل خودش بازتولید کند. این ویژگی همیشگی ایران بوده است.

این استاد جامعه‌شناسی با اشاره به درخواست رهبرشهید انقلاب از یک مداح در ایام عزاداری ماه محرم مبنی بر خواندن برای ایران، گفت: یکی از مهمترین روشنگری‌های رهبرشهید را باید در همین موضوع دید. ایشان در اوج عزاداری حسینی که وجهی مهم از فرهنگ و هویت شیعی محسوب می‌شود، بر خواندن برای ایران تاکید کردند. یعنی ایشان آیین عزاداری حسینی را وجهی از فرهنگ مقاومت ایران می‌دانستند.

انتهای پیام/