همدان را سال هاست با تصویرهایی آشنا می شناسیم؛ شهری آرام، تاریخی، کم حاشیه و به ظاهر دور از هیاهوی کلانشهرها. اما اگر کسی بخواهد همدان را درست بفهمد، باید یک بار از زاویه دیگری به آن نگاه کند؛ از زاویه ای که معمولا در تیترهای رسمی گم می شود. همدان، در لایه ای پنهان، شهری است که می تواند با ورزش تعریف شود؛ نه فقط با مسابقه و لیگ و مدال، بلکه با یک ظرفیت بزرگ اجتماعی و اقتصادی که هنوز به اندازه کافی جدی گرفته نشده است. ورزش در همدان، اگر درست دیده شود، فقط یک سرگرمی نیست؛ یک زبان است. زبانی که می تواند جوان را از حاشیه به متن بیاورد، خانواده را به جامعه پیوند بزند، و حتی اقتصاد شهر را در مسیر تازه ای قرار دهد.

ورزش در بسیاری از کشورهای جهان، دیگر صرفا فعالیت بدنی نیست. ورزش تبدیل به یک صنعت شده است. در اروپا، فوتبال و ورزش های حرفه ای، اقتصاد شهرها را می چرخانند. بارسلونا فقط یک تیم فوتبال ندارد؛ یک برند جهانی دارد که سالانه میلیاردها یورو گردش مالی ایجاد می کند. در انگلیس، باشگاه ها نه تنها اشتغال مستقیم می سازند، بلکه گردشگری، تبلیغات، رسانه و حتی کسب و کارهای کوچک اطراف ورزشگاه ها را فعال می کنند. در آمریکا، لیگ های ورزشی مثل NBA و NFL به شکل مستقیم و غیرمستقیم هزاران شغل ایجاد کرده اند و شهرهایی که میزبان تیم های بزرگ هستند، از این مسیر سود می برند. در ژاپن و کره جنوبی، ورزش به یک ابزار جدی برای نظم اجتماعی، سلامت عمومی و کاهش آسیب های اجتماعی تبدیل شده است.

اما در همدان، ورزش هنوز اغلب در قالب یک نگاه محدود دیده می شود؛ نگاه مسابقه محور. یعنی ورزش فقط وقتی دیده می شود که تیمی برنده شود، یا ورزشکاری مدال بیاورد، یا یک مسابقه مهم برگزار شود. در حالی که ورزش، چیزی فراتر از نتیجه است. ورزش یک زیرساخت انسانی است. اگر یک شهر ورزش را جدی بگیرد، در حقیقت روی آینده سرمایه گذاری کرده است. زیرا ورزش، هم سلامت جسم را می سازد، هم سلامت روان را تقویت می کند، هم هویت جمعی ایجاد می کند و هم امید اجتماعی را بالا می برد.

همدان از نظر ظرفیت انسانی، استعدادهای قابل توجهی دارد. نوجوانان و جوانانی که در رشته های مختلف ورزشی توانایی دارند، اما اغلب در مسیر رشد با یک مانع جدی روبه رو می شوند: کمبود زیرساخت و کمبود حمایت پایدار. این کمبود، فقط به معنای نبود سالن و زمین نیست؛ به معنای نبود برنامه است. بسیاری از استعدادها در همدان شکوفا نمی شوند چون سیستم حمایتی پشت آنها نیست. استعداد، مثل آب است؛ اگر مسیر نداشته باشد، هدر می رود. و همدان سال هاست بخشی از آب استعدادهایش را به دلیل نبود مسیر درست، از دست داده است.

یکی از مسائل جدی ورزش همدان، نگاه پروژه ای به زیرساخت هاست. سالن ساخته می شود، اما مدیریت و نگهداری درست ندارد. زمین ورزشی افتتاح می شود، اما برنامه ریزی برای استفاده عمومی و توسعه همگانی در آن ضعیف است. در برخی موارد، امکانات ورزشی بیشتر در دست گروه های خاص یا تیم های محدود قرار می گیرد و بخش بزرگی از جامعه، سهم کمی از آن دارد. ورزش زمانی به ابزار توسعه تبدیل می شود که مردمی شود. یعنی ورزشگاه ها و سالن ها فقط محل تمرین حرفه ای ها نباشد، بلکه فضای عمومی برای شهروندان باشد.

در بسیاری از کشورهای پیشرفته، سیاست ورزش شهری به شکل جدی طراحی شده است. در دانمارک و سوئد، ورزش همگانی بخشی از برنامه توسعه شهری است. مسیرهای دوچرخه سواری، پیاده روی، باشگاه های محلی، و امکانات عمومی در همه محله ها توزیع می شود. هدف فقط ساخت قهرمان نیست؛ هدف ساخت جامعه سالم است. زیرا دولت ها فهمیده اند که هزینه پیشگیری از بیماری، بسیار کمتر از هزینه درمان است. ورزش همگانی، یک سرمایه گذاری اقتصادی است. همدان نیز اگر بخواهد هزینه های درمانی را کاهش دهد، باید ورزش را از یک فعالیت لوکس به یک ضرورت شهری تبدیل کند.

اما ورزش همدان فقط در بعد سلامت تعریف نمی شود. ورزش می تواند ابزار کاهش آسیب های اجتماعی هم باشد. نوجوانی که درگیر ورزش است، کمتر در معرض اعتیاد و خشونت قرار می گیرد. جوانی که در یک باشگاه ورزشی رشد می کند، اعتماد به نفس پیدا می کند و مسیر زندگی اش روشن تر می شود. ورزش، در بسیاری از شهرهای جهان، یکی از ابزارهای اصلی مدیریت اجتماعی است. در برخی مناطق محروم برزیل، فوتبال به عنوان ابزار کنترل آسیب های اجتماعی استفاده شد و نتیجه آن کاهش جرم و افزایش انسجام اجتماعی بود. در آفریقای جنوبی، ورزش نقش مهمی در بازسازی اجتماعی بعد از بحران های سیاسی داشت. همدان نیز می تواند از این تجربه ها درس بگیرد؛ زیرا ورزش، زبان مشترک مردم است. زبانی که اختلاف ها را کاهش می دهد و همبستگی ایجاد می کند.

از سوی دیگر، ورزش می تواند اقتصاد همدان را هم فعال کند. اگر همدان بتواند رویدادهای ورزشی ملی و منطقه ای برگزار کند، می تواند گردشگری ورزشی ایجاد کند. گردشگری ورزشی یعنی تیم ها و تماشاگران از شهرهای دیگر به همدان بیایند، در هتل ها اقامت کنند، از رستوران ها استفاده کنند، خرید کنند و پول در شهر جریان پیدا کند. این مدل در بسیاری از شهرهای ایران هم قابل اجراست. مثلا برخی شهرها با مسابقات کشتی یا فوتسال توانستند در مقاطع زمانی کوتاه، گردش مالی ایجاد کنند. همدان نیز اگر برنامه داشته باشد، می تواند با برگزاری تورنمنت های حرفه ای، از ورزش به عنوان موتور اقتصادی استفاده کند.

اما این مسیر نیازمند یک نکته کلیدی است: مدیریت حرفه ای ورزش. ورزش با مدیریت سنتی رشد نمی کند. باشگاه داری باید به صنعت تبدیل شود. اسپانسرینگ باید جدی گرفته شود. رسانه باید ورزش را فقط در زمان پیروزی پوشش ندهد، بلکه روند توسعه و مشکلات را هم منعکس کند. دانشگاه ها باید وارد حوزه علم ورزش شوند. و مهم تر از همه، ورزش باید به یک پروژه مشترک میان شهرداری، اداره ورزش، بخش خصوصی و جامعه مدنی تبدیل شود.

در همدان، یکی از چالش های جدی، نبود منابع مالی پایدار برای ورزش است. بسیاری از تیم ها و هیئت های ورزشی به بودجه های محدود و مقطعی وابسته اند. نتیجه این می شود که برنامه ها کوتاه مدت می شوند و ثبات از بین می رود. ورزشکار برای رشد نیاز به ثبات دارد. مربی برای برنامه ریزی نیاز به ثبات دارد. تیم برای قهرمانی نیاز به ثبات دارد. اما وقتی منابع مالی قطع و وصل شود، ورزش همدان همیشه در حالت نیمه جان باقی می ماند. این همان مشکلی است که بسیاری از استان ها با آن روبه رو هستند: ورزش را دوست دارند، اما برایش سرمایه گذاری نمی کنند.

اما شاید مهم ترین مسئله ورزش همدان، مسئله عدالت ورزشی باشد. یعنی آیا همه محله ها دسترسی برابر به امکانات ورزشی دارند؟ آیا نوجوانی که در یک منطقه کم برخوردار زندگی می کند، همان فرصت را دارد که نوجوانی در مناطق مرکزی دارد؟ اگر پاسخ منفی باشد، یعنی ورزش هم درگیر همان شکاف توسعه شهری شده است. و این خطرناک است، زیرا ورزش باید ابزار کاهش شکاف باشد، نه بازتولید شکاف.

در نهایت، ورزش همدان فقط یک زمین و سالن و مسابقه نیست. ورزش، داستان آینده است. داستانی که اگر درست نوشته شود، همدان می تواند از دل آن نسلی سالم تر، امیدوارتر و منسجم تر بسازد. ورزش می تواند روح شهر را زنده نگه دارد. می تواند امید را در دل جوانی که آینده را تار می بیند روشن کند. می تواند خانواده ها را به فضای عمومی برگرداند. می تواند سرمایه اجتماعی را تقویت کند. و حتی می تواند اقتصاد شهر را از رکود بیرون بکشد.

همدان اگر ورزش را جدی بگیرد، در حقیقت آینده اش را جدی گرفته است. و اگر ورزش را فقط به مدال و سکو محدود کند، فرصت بزرگ توسعه انسانی را از دست خواهد داد. زیرا مدال ها می آیند و می روند، اما جامعه سالم و منسجم، چیزی است که یک شهر را برای دهه ها سرپا نگه می دارد.

فعال رسانه ای*
انتهای یادداشت./