به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ با نزدیک شدن به ماه محرم، شبکه گسترده هیاتهای مذهبی، مداحان، مبلغان، موکبها و روضههای خانگی در استان کرمان برای برگزاری آیینهای سوگواری آماده میشود؛ مجموعهای مردمی که بر اساس آمارهای اعلامشده، هزاران فعال فرهنگی و مذهبی را در شهرها و روستاهای استان دربر میگیرد و میتواند نقشی فراتر از برگزاری مراسمهای مناسبتی در تقویت همبستگی اجتماعی ایفا کند.
سعید شهابی، مدیرکل تبلیغات اسلامی استان کرمان، در نشست خبری ویژه برنامههای محرم، با اشاره به تفاوت شرایط امسال، از انتخاب شعار در خیمه حسینیم، خونخواه و جانفداییم برای فعالیتهای این ایام خبر داد. به گفته وی، این شعار تلاش دارد پیوند میان فرهنگ عاشورا، وفاداری دینی، مسئولیت اجتماعی و آمادگی مردم برای دفاع از ارزشهای ملی و اعتقادی را برجسته کند.
یکی از محورهای اصلی برنامههای امسال، پویش جانفدا عنوان شده است؛ پویشی که مدیرکل تبلیغات اسلامی استان میزان مشارکت در آن را بیش از ۳۰ میلیون نفر اعلام کرد و آن را بزرگترین سازمانیافتگی مردمی در حمایت از آرمانهای دینی و ملی دانست. این عدد، بنا بر توضیحات ارائهشده، تنها به حضور فیزیکی در یک برنامه محدود نیست و مجموعهای از همراهیهای مردمی، فعالیتهای فرهنگی، حضور در اجتماعات و اعلام حمایت عمومی را شامل میشود.
طرح چنین پویشی در آستانه محرم نشان میدهد برگزارکنندگان در پی آن هستند که آیینهای این ماه را از محدوده مراسمهای سنتی فراتر ببرند و به بستری برای تقویت روحیه جمعی تبدیل کنند. محرم در فرهنگ عمومی ایران همواره افزون بر سوگواری، حامل پیامهایی مانند ایستادگی، وفاداری، عدالتخواهی، حمایت از حق و نپذیرفتن سلطه بوده است و برنامههای امسال نیز بر همین مفاهیم تأکید دارند.
استان کرمان از نظر شمار هیاتهای مذهبی در ردیف استانهای فعال کشور قرار دارد. طبق اطلاعات ثبتشده، دو هزار و ۲۱ هیات در سامانههای مربوط به تشکلهای دینی استان ثبت رسمی شدهاند، اما برآوردهای میدانی نشان میدهد تعداد واقعی هیاتهای فعال بیش از چهار هزار مجموعه است. تفاوت میان آمار ثبتی و تعداد واقعی، بیانگر آن است که بخشی از هیاتها همچنان به شکل محلی، خانوادگی یا سنتی فعالیت میکنند و هنوز فرایند ثبت و ساماندهی آنان تکمیل نشده است.
بیشترین تعداد هیاتهای مذهبی استان در شهرستان کرمان فعالیت دارند و پس از آن، رفسنجان و سیرجان از نظر گستردگی این تشکلها در رتبههای بعدی قرار گرفتهاند. تمرکز هیاتها در این شهرستانها با جمعیت، سابقه فعالیتهای مذهبی و وجود مراکز فرهنگی ارتباط دارد، اما در بسیاری از مناطق روستایی و شهرستانهای جنوبی و شرقی استان نیز هیاتها از مهمترین نهادهای مردمی و محلی به شمار میروند.
هیاتهای مذهبی در بسیاری از محلهها تنها محل برگزاری سوگواری نیستند. این مجموعهها در مناسبتهای مختلف، فعالیتهایی مانند کمک به خانوادههای نیازمند، تهیه بستههای معیشتی، پشتیبانی از بیماران، جمعآوری کمکهای مردمی، برگزاری کلاسهای آموزشی و رسیدگی به مسائل محله را دنبال میکنند. به همین دلیل، ساماندهی و تقویت آنان میتواند بخشی از ظرفیت اجتماعی استان را برای حل مسائل عمومی فعال کند.
بر اساس آمار اعلامشده، سه هزار و ۷۷۱ مداح در استان کرمان به ثبت رسیدهاند. این تعداد نشاندهنده گستردگی فعالیتهای آیینی در مناطق مختلف استان است. مداحان به دلیل ارتباط مستقیم با مخاطبان، در انتقال پیامهای دینی و اجتماعی نقش مؤثری دارند و انتخاب محتوا، شیوه اجرا و نوع روایت آنان میتواند بر نگرش عمومی، بهویژه در میان نسل جوان، اثرگذار باشد.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان بر آموزش سه رکن اصلی هیاتها، شامل مسئول هیات، مداح و مبلغ، تأکید کرده است. این برنامه آموزشی با هدف ارتقای سطح محتوایی مراسمها، افزایش آگاهی برگزارکنندگان، پیشگیری از طرح مطالب نادرست و هماهنگی بیشتر میان عوامل اجرایی دنبال میشود. همایش مسئولان هیاتها در بردسیر و گردهمایی مداحان در شهر کرمان نیز در همین چارچوب برنامهریزی شده است.
آموزش ارکان هیاتها از این جهت اهمیت دارد که مراسمهای مذهبی مخاطبان گستردهای دارند و سخنان مطرحشده در این محافل میتواند بازتاب اجتماعی قابل توجهی ایجاد کند. شناخت نیازهای روز جامعه، توجه به مسائل جوانان، پرهیز از روایتهای غیرمستند، رعایت اخلاق در بیان و استفاده از ظرفیت آیینهای محرم برای افزایش مسئولیتپذیری، از موضوعاتی است که میتواند در دورههای آموزشی مورد توجه قرار گیرد.
در کنار هیاتها و مداحان، بیش از چهار هزار مبلغ و مبلغه در سامانههای مربوط به استان ثبت شدهاند. سال گذشته ۹۵۰ مبلغ به نقاط مختلف اعزام شدند و انتظار میرود در محرم امسال نیز گروههایی از مبلغان به شهرها، روستاها و مناطق کمبرخوردار اعزام شوند. حضور آنان در مناطقی که دسترسی کمتری به برنامههای فرهنگی دارند، میتواند به توزیع عادلانهتر خدمات تبلیغی کمک کند.
اعزام مبلغ زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که محتوای ارائهشده با مسائل واقعی هر منطقه تناسب داشته باشد. موضوعاتی مانند آسیبهای اجتماعی، کاهش سرمایه اجتماعی، مشکلات خانوادگی، اعتیاد، اختلافات محلی، تربیت فرزند و مسئولیت شهروندی میتواند در کنار مباحث دینی مورد توجه قرار گیرد. پیوند دادن آموزههای عاشورا با نیازهای روز جامعه، امکان ایجاد ارتباط عمیقتر میان مخاطب و مراسم را فراهم میکند.
ثبت ۱۷۰ موکب و ایستگاه صلواتی در استان نیز بخش دیگری از آمادگیهای محرم است. این موکبها در روزهای عزاداری به ارائه خدمات فرهنگی، پذیرایی و پشتیبانی از مراسمها میپردازند. ساماندهی مناسب این مراکز، رعایت اصول بهداشتی، مدیریت پسماند، جلوگیری از ایجاد ترافیک و توجه به ایمنی، از الزاماتی است که میتواند کیفیت خدمترسانی را افزایش دهد.
موکبها میتوانند علاوه بر پذیرایی، به پایگاههای فرهنگی و اجتماعی تبدیل شوند. توزیع محتوای آموزشی، ترویج فرهنگ اهدای خون، حمایت از نیازمندان، معرفی فعالیتهای داوطلبانه و ارائه خدمات مشاورهای از جمله ظرفیتهایی است که در این فضاها قابل استفاده است. چنین رویکردی موجب میشود هزینه و انرژی مردمی صرفشده برای برگزاری مراسم، آثار ماندگارتری در جامعه برجای بگذارد.
یکی دیگر از بخشهای رو به گسترش برنامههای مذهبی کرمان، روضههای خانگی است. بر اساس آمار اعلامشده، حدود ۹۰۰ روضه خانگی در شهر کرمان برگزار میشود. این مراسمها به دلیل فضای صمیمی، ارتباط مستقیم میان خانوادهها و امکان حضور ساکنان محله، جایگاه ویژهای در حفظ سنتهای مذهبی دارند.
روضههای خانگی از دیرباز بخشی از فرهنگ محرم در کرمان بودهاند و بسیاری از خانوادهها برگزاری این آیینها را نسل به نسل ادامه دادهاند. با این حال، گسترش این مراسمها نیازمند توجه به ظرفیت محیط، ایمنی ساختمان، رعایت حقوق همسایگان و مدیریت رفتوآمد است. هماهنگی محلی میتواند از ایجاد مشکلات احتمالی جلوگیری کند و زمینه برگزاری آرام و منظم برنامهها را فراهم سازد.
آمار گسترده هیاتها، مداحان، مبلغان و موکبها نشان میدهد بخش قابل توجهی از ظرفیت فرهنگی استان در ایام محرم فعال میشود. این ظرفیت در صورت برخورداری از برنامهریزی روشن و محتوای متناسب، میتواند به افزایش همدلی، کمکرسانی و مشارکت اجتماعی منجر شود. در مقابل، نبود هماهنگی یا تمرکز صرف بر افزایش تعداد برنامهها ممکن است کیفیت فعالیتها را تحت تأثیر قرار دهد.
از این رو، ارزیابی عملکرد هیاتها تنها بر اساس شمار مراسم یا تعداد شرکتکنندگان کافی نیست. کیفیت محتوا، میزان مشارکت جوانان، خدمات اجتماعی، رعایت نظم و ایمنی و تأثیر برنامهها بر کاهش آسیبهای محلی نیز باید مورد بررسی قرار گیرد. چنین ارزیابیای میتواند نقاط قوت و ضعف برنامههای محرم را مشخص و مسیر دورههای آینده را روشنتر کند.
حضور نسل جوان در هیاتها یکی از فرصتهای مهم فرهنگی استان است. بسیاری از نوجوانان و جوانان از طریق فعالیت در بخشهای اجرایی، رسانهای، صوتی، پذیرایی و برنامههای فرهنگی با کار گروهی و مسئولیت اجتماعی آشنا میشوند. فراهم کردن امکان نقشآفرینی واقعی برای آنان میتواند هیاتها را از ساختارهای سنتی بسته به مجموعههایی پویا و متناسب با نیازهای نسل تازه تبدیل کند.
پویش جانفدا نیز در صورتی میتواند به اثری پایدار دست یابد که مشارکت اعلامشده را به فعالیتهای عملی و قابل سنجش پیوند دهد. کمک به نیازمندان، حمایت از خانوادههای آسیبپذیر، تقویت فعالیتهای داوطلبانه، حضور در برنامههای عمومی و گسترش گفتوگوی اجتماعی از جمله اقداماتی است که مفهوم همبستگی را از شعار به رفتار روزمره منتقل میکند.
برنامههای محرم امسال در کرمان با پشتوانه شبکهای گسترده از تشکلهای مردمی آغاز میشود. بیش از چهار هزار هیات، هزاران مداح و مبلغ، صدها روضه خانگی و ۱۷۰ موکب، ظرفیتی کمنظیر برای اجرای برنامههای مذهبی و اجتماعی فراهم کردهاند. نحوه استفاده از این ظرفیت مشخص خواهد کرد که آیینهای امسال تا چه اندازه میتوانند علاوه بر پاسداشت سنتهای عاشورایی، به افزایش آگاهی و همدلی در جامعه کمک کنند.
آنچه در نهایت اهمیت دارد، حفظ مردمی بودن مراسمها، توجه به اصالت پیام عاشورا و پرهیز از تبدیل آیینهای محرم به فعالیتهایی صرفاً نمایشی است. تقویت آموزش، شفافیت در برنامهریزی، توجه به نیازهای محلی و استفاده مسئولانه از ظرفیت هیاتها میتواند محرم را به فرصتی برای بازسازی اعتماد، افزایش مشارکت و گسترش فرهنگ خدمت در استان کرمان تبدیل کند.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر/
نظر شما