به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از کرمان؛ صنایعدستی این استان با وجود برخورداری از هزاران هنرمند، دهها رشته فعال و پیشینهای شناختهشده، همچنان با مسئلهای بنیادی دستوپنجه نرم میکند؛ محصول در کارگاه تولید میشود، اما مسیر رسیدن آن به مشتری داخلی و خارجی کامل نیست. سرپرست جدید معاونت صنایعدستی استان، شکلگیری زنجیره فروش از محل تولید تا بازارهای جهانی را مهمترین اولویت دوره مسئولیت خود معرفی کرده است.
غلامرضا فرخی در شرایطی مسئولیت این معاونت را پذیرفته که فعالان صنایعدستی با افزایش هزینه مواد اولیه، کاهش قدرت خرید مردم، رکود بازار گردشگری و دشواری دسترسی به مشتری روبهرو هستند. فشارهای اقتصادی و شرایط خاص کشور در یک سال گذشته نیز بر بازار این حوزه اثر گذاشته و فروش بسیاری از کارگاههای کوچک و خانگی را کاهش داده است.
فرخی پیش از این نیز در معاونت صنایعدستی، مدیریت مجموعه میراث فرهنگی استان و سرپرستی معاونت گردشگری فعالیت داشته است. بازگشت او به این حوزه با انتظاراتی همراه است که بیش از هر چیز به حل مسئله فروش، جلب مشارکت بخش خصوصی و تکمیل طرحهای نیمهتمام مربوط میشود.
ارزیابی وضعیت فعلی نشان میدهد کرمان در بخش تولید با کمبود هنرمند یا محصول مواجه نیست. بیش از ۶۰ رشته صنایعدستی تنها در شهر کرمان فعال است و در سراسر استان حدود ۸۰ هزار صنعتگر در این حوزه فعالیت میکنند. با این حال، تنها حدود ۶ هزار نفر از آنان مجوز رسمی دارند و بخش بزرگی از تولیدکنندگان به صورت خانگی، سنتی یا غیررسمی کار میکنند.
این فاصله میان شمار فعالان و دارندگان مجوز، ضرورت ساماندهی دقیقتر را نشان میدهد. مجوز میتواند دسترسی هنرمند به تسهیلات، بیمه، آموزش و نمایشگاهها را آسانتر کند، اما فرایند دریافت آن باید برای تولیدکنندگان کوچک و روستایی قابل دسترس باشد. ثبت و شناسایی فعالان همچنین تصویر روشنتری از میزان تولید و نیازهای واقعی این بخش ارائه میدهد.
کرمان در رشتههایی مانند قالیبافی، گلیم، پتهدوزی، حصیربافی و محصولات چوبی و فلزی، سابقه و شهرتی فراتر از مرزهای استان دارد. وجود چنین تنوعی سبب شده است صنایعدستی یکی از مهمترین عناصر هویت فرهنگی کرمان باشد، اما این جایگاه فرهنگی زمانی به مزیت اقتصادی تبدیل میشود که محصولات به بازار مناسب دسترسی پیدا کنند.
سرپرست معاونت صنایعدستی استان تأکید دارد مشکل اصلی در کارگاهها نیست، بلکه پس از پایان تولید آغاز میشود. محصول ساخته شده باید بستهبندی شود، هویت مشخص داشته باشد، به درستی قیمتگذاری شود و از مسیرهای فیزیکی یا اینترنتی به مشتری برسد. نبود هر یک از این حلقهها موجب میشود حاصل ماهها تلاش هنرمند در انبار باقی بماند.
کاهش فروش تنها درآمد صنعتگر را تحت تأثیر قرار نمیدهد. وقتی تولیدکننده نتواند هزینه مواد اولیه و زمان صرفشده را بازگرداند، انگیزه ادامه فعالیت کاهش پیدا میکند. این روند در بلندمدت میتواند به تعطیلی کارگاهها و فراموش شدن رشتههایی منجر شود که مهارت آنها نسل به نسل منتقل شده است.
از این منظر، صنایعدستی فقط یک فعالیت اقتصادی نیست و حفظ آن با صیانت از حافظه فرهنگی جامعه ارتباط دارد. هر رشته مجموعهای از نقشها، ابزارها، روشها و تجربههای تاریخی را در خود نگه میدارد. از میان رفتن یک حرفه، تنها به معنای کاهش تولید نیست، بلکه بخشی از دانش بومی نیز همراه آن فراموش خواهد شد.
یکی از تغییرات مثبت سالهای اخیر، ورود آموزشهای دانشگاهی به حوزه صنایعدستی است. فعالیت این رشتهها دیگر صرفاً موروثی و خانوادگی نیست و گروهی از دانشآموختگان دانشگاهی، حتی در سطوح عالی، به طراحی و پژوهش در این زمینه میپردازند. حضور آنان میتواند به پیوند مهارت سنتی با طراحی معاصر و روشهای تازه بازاریابی کمک کند.
با وجود این ظرفیت، مدرک دانشگاهی به تنهایی بازار ایجاد نمیکند. هنرمندان و طراحان باید با اصول مدیریت کسبوکار، رفتار مشتری، قیمتگذاری و فروش آشنا شوند. محصولی که از نظر هنری ارزشمند است، ممکن است به دلیل بستهبندی ضعیف یا معرفی نامناسب در بازار دیده نشود.
استفاده از سکوهای فروش آنلاین، یکی از برنامههای اصلی معاونت صنایعدستی اعلام شده است. نخستین نشستها با فعالان این حوزه برگزار شده و رویداد ترنگ نیز بخش قابل توجهی از برنامههای خود را به آموزش فروش اینترنتی اختصاص داده است. هدف این است که صنعتگران بتوانند بدون وابستگی کامل به بازارچهها و واسطهها، مستقیماً با مشتری ارتباط برقرار کنند.
بازار اینترنتی برای تولیدکنندگان شهرستانی و روستایی اهمیت ویژهای دارد. هنرمندی که در منطقهای دور از مرکز فعالیت میکند، معمولاً امکان حضور مستمر در نمایشگاههای بزرگ را ندارد. فروش دیجیتال میتواند محدودیت جغرافیایی را کاهش دهد و محصول او را در معرض دید مشتریان سراسر کشور قرار دهد.
ورود به این بازار نیازمند آموزش است. عکاسی مناسب، توضیح دقیق ویژگیهای محصول، پاسخگویی به مشتری، بستهبندی مقاوم و ارسال بهموقع، بر اعتماد خریدار اثر میگذارد. اگر یکی از این مراحل بهدرستی انجام نشود، حتی محصولی باکیفیت نیز ممکن است با استقبال روبهرو نشود.
بستهبندی یکی دیگر از حلقههای مهم زنجیره فروش است. بسیاری از آثار صنایعدستی شکننده، پارچهای یا حساس به رطوبت هستند و باید بهگونهای بستهبندی شوند که در مسیر حمل آسیب نبینند. در عین حال، شکل ظاهری بسته باید هویت فرهنگی کرمان را منتقل کند و برای هدیه یا عرضه در بازارهای خارجی مناسب باشد.
برندسازی نیز تنها انتخاب یک نام زیبا نیست. برند زمانی شکل میگیرد که کیفیت محصول ثابت باشد و مشتری از اصالت، مواد اولیه و سازنده آن اطلاع داشته باشد. درج شناسنامه اثر و معرفی داستان تولید میتواند ارزش محصول را افزایش دهد و میان کار دست و کالاهای صنعتی تفاوت ایجاد کند.
فرخی بر مشارکت بخش خصوصی برای حل مسئله بازار تأکید کرده است. وی پس از آغاز مسئولیت خود، پیش از ورود رسمی به محل کار، گفتوگو با اتاق بازرگانی و شرکتهای فعال در فروش اینترنتی را در اولویت قرار داد. این رویکرد نشان میدهد دولت به تنهایی نمیتواند شبکه گسترده فروش را ایجاد و مدیریت کند.
بخش خصوصی به دلیل شناخت بازار، تجربه تجارت و ارتباط با خریداران میتواند مسیر ورود محصولات را کوتاهتر کند. در مقابل، دستگاههای دولتی باید زمینه آموزش، صدور مجوز، استانداردسازی و حمایت حقوقی را فراهم کنند. تقسیم درست وظایف میان دولت و فعالان اقتصادی میتواند از اجرای برنامههای موازی جلوگیری کند.
تجربه گذشته نیز نشان داده است همکاری منظم با شرکتهای فروش، امکان ایجاد بازار برای محصولات کرمان را دارد. در دورهای، هماهنگی با یک مجموعه تجاری موجب شد تولیدات حصیری استان به صورت گسترده به تهران ارسال شود و رونق قابل توجهی در این بخش شکل بگیرد. تکرار چنین تجربههایی برای رشتههای دیگر نیازمند شناخت تقاضا و تعهد به کیفیت است.
یکی دیگر از برنامههای مطرحشده، احیای بازار تاریخی قلعهمحمود و تبدیل آن به گذر صنایعدستی است. این طرح طی سالهای گذشته بارها مورد بحث قرار گرفته، اما هنوز به نتیجه کامل نرسیده است. اکنون پیشنهاد شده است شهرداری، انجمنها و اتحادیههای صنایعدستی برای فعالسازی این بازار همکاری کنند.
بازاری که رفتوآمد کافی ندارد، حتی با استقرار بهترین هنرمندان نمیتواند به محل فروش موفقی تبدیل شود. برای افزایش حضور مردم، باید برنامههای فرهنگی، هنری و گردشگری متنوعی در آن اجرا شود. دعوت از فعالان دیگر رشتههای هنری، برگزاری نمایش زنده تولید و ایجاد فضاهای پذیرایی میتواند انگیزه مراجعه را افزایش دهد.
تبدیل قلعهمحمود به گذر صنایعدستی، افزون بر حمایت از فروش، به احیای بافت تاریخی کمک خواهد کرد. بازاری که دوباره محل کار و حضور مردم شود، امکان بیشتری برای حفاظت و نگهداری پیدا میکند. پیوند میراث معماری با اقتصاد هنر، میتواند یک فضای فراموششده را به مقصد گردشگری شهری تبدیل کند.
شرایط نامطمئن اقتصادی معمولاً پیش از بسیاری از بخشها بر گردشگری و صنایعدستی اثر میگذارد. کاهش سفر و هزینههای غیرضروری، فروش آثار هنری را محدود میکند. به همین دلیل، تدوین بستههای حمایتی برای فعالانی که درآمد آنان در دورههای بحران کاهش یافته، ضروری است.
این حمایتها نباید صرفاً به پرداخت تسهیلات محدود شود. کمک به تأمین مواد اولیه، بیمه هنرمندان، حضور در نمایشگاهها، آموزش بازاریابی و ایجاد مراکز فروش میتواند اثری پایدارتر داشته باشد. وام بدون بازار ممکن است بدهی تولیدکننده را افزایش دهد، در حالی که فروش مستمر توان بازپرداخت و ادامه تولید را فراهم میکند.
دستیابی به بازارهای جهانی نیز نیازمند برنامهای مرحلهبهمرحله است. صادرات محصولات صنایعدستی به شناخت سلیقه کشور مقصد، استاندارد بستهبندی، امکان نقلوانتقال مالی و ارتباط با تجار نیاز دارد. هر محصول سنتی بدون تغییر و مطالعه نمیتواند در همه بازارها موفق باشد.
تولیدکنندگان باید بتوانند ضمن حفظ اصالت، اندازه، رنگ یا کاربرد برخی آثار را با نیاز مشتری خارجی هماهنگ کنند. این تغییر به معنای کنار گذاشتن هویت اثر نیست، بلکه تلاشی برای استفاده از یک مهارت تاریخی در زندگی امروز است.
موفقیت برنامههای جدید زمانی قابل سنجش خواهد بود که فروش واقعی هنرمندان افزایش پیدا کند. تعداد جلسات و نمایشگاهها به تنهایی معیار کافی نیست. باید مشخص شود چند کارگاه به فروش آنلاین متصل شدهاند، چه تعداد برند محلی شکل گرفته و چه میزان محصول وارد بازارهای خارج از استان شده است.
صنایعدستی کرمان امروز بیش از تولید تازه، به نظامی منسجم برای عرضه نیاز دارد. هزاران هنرمند و دهها رشته فعال، سرمایهای بزرگ در اختیار استان قرار دادهاند، اما این سرمایه زمانی ماندگار خواهد بود که به درآمد قابل اتکا برای سازندگان تبدیل شود.
شکلگیری زنجیرهای از کارگاه تا بازار جهانی، هدفی دشوار اما ضروری است. همکاری بخش خصوصی، بهرهگیری از فضای اینترنت، بهبود بستهبندی و احیای بازارهای تاریخی میتواند حلقههای این زنجیره را تکمیل کند. آینده هنر دست کرمان به آن بستگی دارد که تولیدکننده پس از ساخت محصول، برای یافتن مشتری تنها نماند.
خبرنگار: زهرا اسکندری
انتهای خبر/
نظر شما