در میان آیینهای کهن عزاداری محرم در ایران، سینهزنی «شنستکا» یکی از شاخصترین و اصیلترین سنتهای مردم سیستان به شمار میرود؛ آیینی که نهتنها یک شیوه سوگواری، بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این منطقه است.
«شنستکا» یا سینهزنی نشسته و سهضرب، از گذشتههای دور در سیستان رواج داشته و هنوز نیز در بسیاری از هیئتها و تکایای این منطقه با همان نظم، هماهنگی و فضای معنوی اجرا میشود. این آیین بدون استفاده از سازهای موسیقی، تنها با نوحهخوانی و ضربآهنگ هماهنگ سینهزنان شکل میگیرد و فضای خاصی از اندوه و همدلی را ایجاد میکند.
شیوه اجرای آیین شنستکا
در این نوع سینهزنی، عزاداران بهصورت منظم و نشسته در صفها قرار میگیرند و نوحهخوان با اشعار بحرطویل، مصائب واقعه کربلا و جایگاه اهلبیت(ع) را روایت میکند. در لحظات مشخصی از نوحه، جمعیت با حرکتی هماهنگ بر سینه یا زانو میکوبند و سپس با تکرار واژگان سوگ، فضای یکپارچهای از اندوه و ذکر شکل میگیرد.
یکی از ویژگیهای متمایز این آیین، آغاز آن با کوبیدن دست بر زمین است؛ حرکتی نمادین که در باور عزاداران به معنای شهادت گرفتن زمین بر سوگ و وفاداری به اهلبیت(ع) تلقی میشود. سپس این حرکت به سینهزنی منظم و هماهنگ تبدیل میشود که بهتدریج با افزایش ریتم نوحه، شدت و شور بیشتری میگیرد.
ریشههای تاریخی و جایگاه فرهنگی
بررسی روایتهای محلی نشان میدهد «شنستکا» ریشهای چندصدساله در فرهنگ سیستان دارد و از دیرباز بهعنوان یکی از اصلیترین اشکال عزاداری در تکیهها، حسینیهها و حتی منازل مردم برگزار میشده است.
این آیین در کنار سایر سنتهای محرم مانند چاوشیخوانی، شبیه خوانی، علمگردانی، روضهخوانی و نذورات مردمی، بخشی از فرهنگ عاشورایی سیستان را شکل میدهد؛ فرهنگی که در آن عزاداری صرفاً یک مراسم مذهبی نیست، بلکه نمادی از هویت، همبستگی اجتماعی و پیوند نسلها به شمار میرود.
با وجود تغییر سبک زندگی و ورود شکلهای جدید عزاداری، «شنستکا» همچنان در بسیاری از مناطق سیستان زنده است. این آیین در برخی روستاها و شهرها نهتنها در مساجد و حسینیهها، بلکه در خانهها و محلات نیز اجرا میشود و نسل جوان نیز در کنار بزرگان در آن حضور فعال دارد.
یکی از ویژگیهای مهم این آیین، پیوند آن با زبان محلی و گویش سیستانی است؛ بهگونهای که نوحهها و اشعار مورد استفاده در آن، اغلب با ساختار بحرطویل و مضامین حماسی و مذهبی همراه هستند و به انتقال مفاهیم عاطفی و اعتقادی کمک میکنند.
«شنستکا» تنها یک شیوه عزاداری نیست، بلکه نوعی تجربه جمعی از همدلی، همزمانی و مشارکت اجتماعی است. هماهنگی حرکات عزاداران، تکرار واژگان سوگ و ریتم منظم سینهزنی، فضایی ایجاد میکند که در آن فرد در دل جمع معنا پیدا میکند و اندوه شخصی به یک اندوه جمعی و آیینی تبدیل میشود.
این آیین همچنین بهعنوان بخشی از حافظه تاریخی مردم سیستان، نقش مهمی در انتقال ارزشهای دینی، فرهنگی و اجتماعی از نسلهای گذشته به نسلهای امروز دارد.
سینهزنی «شنستکا» را میتوان یکی از اصیلترین جلوههای عزاداری در ایران دانست؛ آیینی که در عین سادگی، عمق فرهنگی و معنوی چشمگیری دارد. این سنت کهن نهتنها بخشی از میراث مذهبی مردم سیستان، بلکه بخشی از هویت فرهنگی آنان است؛ میراثی که از دل تاریخ به امروز رسیده و همچنان در حسینیهها، تکایا و محافل عزاداری این سرزمین زنده و جاری است.
*فعال رسانه ای
انتهای یادداشت/
نظر شما