مجتبی امیری رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران در گفتوگو با خبرنگار گروه دانشگاه ایسکانیوز درباره باید و نبایدهای دانشگاهها در افق ۲۰۵۰ اظهار کرد: به اعتقاد من، دانشگاههای ما بهویژه در یکی دو سال اخیر نشان دادهاند که هنوز در مرحله طفولیت خود قرار دارند. دانشگاههای ایران همچنان در نسل نخست دانشگاهها، یعنی دانشگاههای آموزشی و در بهترین حالت پژوهشی باقی ماندهاند؛ در حالی که امروز نشانههای شکلگیری نسلهای جدید دانشگاهی در جهان بهوضوح دیده میشود.
وی افزود: اگر بخواهیم وضعیت فعلی را توصیف کنیم، باید بگوییم که هنوز بیشترین تمرکز دانشگاهها بر آموزش و تولید مقاله است. امروز تقریباً همه مقاله مینویسند، کتاب منتشر میکنند و حتی بسیاری از افراد برای انتشار آثار خود انتشارات تأسیس میکنند. ارتقای اعضای هیئت علمی نیز عمدتاً بر اساس تعداد مقالات و کتابها تعریف شده و توسعه علمی را در همین چارچوب میبینیم.
امیری ادامه داد: در این مدل، استاد به کلاس میرود، تدریس میکند، دانشجو مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکتری میگیرد و این چرخه تکرار میشود؛ در حالی که این الگو دیگر پاسخگوی نیازهای آینده نیست و تنها مقدمهای برای حرکت به نسلهای جدید دانشگاهی محسوب میشود.
دانشگاه باید به نسل سوم؛ دانشگاه کارآفرین، وارد شود
رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران با بیان اینکه دانشگاهها باید هرچه سریعتر وارد نسل سوم دانشگاهها شوند، گفت: دانشگاههای ایران باید به سمت دانشگاههای کارآفرین حرکت کنند. البته کارآفرینی مفهومی بسیار فراتر از ایجاد اشتغال است؛ موضوعی که متأسفانه در کشور ما گاهی به اشتباه تنها با اشتغالزایی تعریف میشود.
وی افزود: دانشگاه کارآفرین، دانشگاهی است که سه ویژگی اساسی داشته باشد؛ نخست، خلاقیت (Creativity) و توان تولید ایدههای نو؛ دوم، نوآوری (Innovation) و توان تبدیل ایده به محصول یا خدمت جدید؛ و سوم، ارزشآفرینی برای جامعه.
امیری تصریح کرد: این ارزشآفرینی تنها اقتصادی نیست، بلکه میتواند ارزشهای اجتماعی، فرهنگی، علمی و معنوی را نیز در بر بگیرد. بنابراین دانشگاه باید بتواند از طریق خلق دانش و تبدیل آن به محصولات، خدمات و راهکارهای نو، برای جامعه ارزش ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: به باور من، دانشگاهها تا افق ۲۰۵۰ باید از نسل اول و دوم عبور کنند و حداقل به نسل سوم برسند؛ نسلی که بتواند نیازهای جامعه را پاسخ دهد و متناسب با تغییرات روزافزون نیازهای انسان، برای مسائل واقعی کشور راهحل ارائه کند.
حرکت به سوی دانشگاه مشارکتی
امیری با اشاره به نسل چهارم دانشگاهها اظهار کرد: پس از آن، دانشگاه باید وارد نسل چهارم یعنی دانشگاه مشارکتی شود. یکی از ضعفهای جدی نظام آموزشی ما این است که هنوز دانشجو را در فرآیند یادگیری مشارکت نمیدهد.
وی ادامه داد: روش غالب همچنان همان الگوی سنتی است؛ استاد سخن میگوید، دانشجو گوش میدهد، در نهایت چند سؤال مطرح میشود و سپس کتاب یا مقالهای برای مطالعه معرفی میشود.
رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران افزود: در حالی که دانشگاه مشارکتی، دانشگاهی است که هم دانشجویان را در فرآیند یادگیری مشارکت میدهد، هم صدای آنها را میشنود و هم ذینفعان اجتماعی، صنایع و کسبوکارها را وارد فرآیند آموزش و پژوهش میکند.
وی تأکید کرد: دانشگاه باید نیازهای جامعه را از خود جامعه دریافت کند، نه اینکه صرفاً محصول یا دانشی تولید کند و بدون دریافت بازخورد، آن را عرضه کند.
امیری گفت: در ادبیات مدیریت و بازاریابی، سالها درباره «ارزش پیشنهادی» صحبت شده است، اما به اعتقاد من این نگاه هنوز یکسویه است؛ یعنی سازمان ارزشی تولید میکند و به جامعه ارائه میدهد، بدون آنکه ابتدا نیاز واقعی جامعه را بشناسد.
وی ادامه داد: دانشگاه آینده باید بر پایه همآفرینی ارزش شکل بگیرد؛ یعنی با مشارکت جامعه، صنعت، بخش خصوصی و سایر ذینفعان، هم چشمانداز آینده را ترسیم کند و هم مسائل واقعی کشور را حل کند.
دانشگاههای آینده، دانشگاههای شبکهای خواهند بود
امیری با اشاره به نسل پنجم دانشگاهها اظهار کرد: در ادامه این مسیر، دانشگاه باید به سمت نسل پنجم یعنی دانشگاههای شبکهای حرکت کند. چه بخواهیم و چه نخواهیم، سرعت پیشرفت فناوریهای نوین آینده را بر پایه شبکهها شکل خواهد داد.
وی افزود: امروز نیز در حوزههای مختلف، از حکمرانی گرفته تا اقتصاد و خدمات عمومی، مفهوم شبکهمحوری بهتدریج جایگزین ساختارهای سنتی شده است. در حکمرانی نیز امروز از «حکمرانی شبکهای و مشارکتی» سخن گفته میشود و آموزش عالی نیز از این قاعده مستثنا نیست.
رئیس دانشکده حکمرانی دانشگاه تهران تصریح کرد: در چنین الگویی، باید میان دولت، بخش خصوصی و جامعه مدنی تعادل برقرار شود و هر یک از این بخشها در قالب شبکههای تخصصی با یکدیگر تعامل کنند. همانگونه که امروز بسیاری از خدمات روزمره از طریق سامانهها و شبکههای هوشمند انجام میشود، دانشگاه نیز باید به بخشی از این شبکه گسترده تولید دانش و حل مسئله تبدیل شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: به طور خلاصه، دانشگاههای ایران هنوز در نسل اول و دوم متوقف ماندهاند، اما اگر بخواهند در افق ۲۰۵۰ نقش مؤثری در توسعه کشور ایفا کنند، باید مسیر گذار از دانشگاه آموزشی و پژوهشی به دانشگاه کارآفرین، دانشگاه مشارکتی و در نهایت دانشگاه شبکهای را در دستور کار قرار دهند.
امیری در پایان گفت: در چنین دانشگاهی، دیگر صرفاً دانش تولید نمیشود، بلکه انسانها توانمند میشوند تا خود نیز شبکههای ارزشآفرین ایجاد کنند؛ همانگونه که در یک ضربالمثل معروف چینی گفته میشود: «اگر دوست منی، به من ماهی نده؛ ماهیگیری یادم بده.» دانشگاه آینده نیز باید به جای ارائه راهحلهای موقت، توان خلق ارزش و حل مسئله را در افراد نهادینه کند.
انتهای پیام/
نظر شما