به گزارش گروه فرهنگ و هنر ایسکانیوز، شبکههای اجتماعی در سالهای اخیر به یکی از مهمترین بسترهای شکلگیری و انتقال سبک زندگی تبدیل شدهاند. در این میان، نوع پوشش نیز از این تغییرات بیتأثیر نمانده و حجاب، علاوه بر کارکرد سنتی خود، در فضای مجازی با مفاهیمی همچون مد، زیبایی، سلیقه و سبک زندگی پیوند خورده است.
حجاباستایلها یکی از محصولهای همین فضای جدید هستند؛ زنانی که با تولید محتوای تصویری و معرفی شیوههای مختلف پوشش، تلاش میکنند نشان دهند حجاب الزاماً به معنای حذف تنوع و زیبایی از پوشش نیست. آنها در بسیاری از موارد، انتخاب لباس، رنگ، مدل و نحوه ستکردن پوشش را به مخاطب آموزش میدهند و از تجربه شخصی خود درباره حجاب روایت میکنند.
گسترش این جریان اما همزمان با تغییر الگوهای پوشش در جامعه، پرسشهای مختلفی را نیز به وجود آورده است. آیا حجاباستایلها میتوانند از ظرفیت فضای مجازی برای ایجاد نگاه مثبتتر نسبت به حجاب استفاده کنند؟ آیا این افراد میتوانند مخاطبانی را که ارتباطی با حجاب ندارند، دستکم با تصویری متفاوت از پوشش محجبه مواجه کنند؟ و از سوی دیگر، مرز میان فعالیت فرهنگی و تبدیل حجاب به یک ابزار تبلیغاتی و تجاری کجاست؟
در همین راستا فاطمه بیات، بلاگر حوزه حجاباستایل در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز درباره آغاز فعالیت خود در این حوزه گفت: حجاباستایل شدن برای من بیشتر از اینکه با هدف تأثیرگذاری بر دیگران آغاز شود، از علاقه و ذوق شخصی به استایل و لباس شروع شد. همیشه به استایل و لباس علاقه داشتم و دوست داشتم حجاب را نیز در کنار این علاقه، به شکلی زیبا و امروزی تجربه کنم.
وی افزود: فعالیت در این حوزه در ابتدا بیشتر جنبه علاقه و تفریح داشت و حتی تصور نمیکردم روزی این مسیر را به شکل جدی دنبال کنم اما به مرور زمان و با مشاهده بازخورد مخاطبان متوجه شدم که میتوانم از طریق استایل خود نشان دهم حجاب لزوماً محدودکننده زیبایی و تنوع نیست و میتوان در عین محجبه بودن، شیک، متفاوت و خوشاستایل بود.
بیات ادامه داد: بعدتر تأثیرگذاری بر دیگران نیز برای من به بخش مهمی از این مسیر تبدیل شد. اینکه حتی یک نفر بگوید با دیدن استایلها نگاهش به حجاب تغییر کرده یا از آنها ایده گرفته است، برای من ارزشمند است و همین موضوع انگیزه ادامه این مسیر را بیشتر کرد.
وی درباره میزان تأثیرگذاری این افراد بر زنان و دختران بیحجاب یا کمحجاب اظهار کرد: حجاباستایلها قطعاً میتوانند تأثیرگذار باشند، اما این تأثیر به این معنا نیست که صرفاً با دیدن محتوای یک حجاباستایل، فردی تصمیم بگیرد حجاب داشته باشد. حجاب در نهایت یک انتخاب شخصی است و عوامل مختلفی در این انتخاب نقش دارند.
این بلاگر حوزه حجاباستایل تصریح کرد: کاری که یک حجاباستایل میتواند انجام دهد، ارائه تصویری متفاوت و جذاب از حجاب است؛ اینکه نشان دهد حجاب میتواند در عین پوشیدگی، زیبا، شیک، متنوع و حتی کاملاً شخصی و خاص باشد. گاهی افراد تنها به این دلیل که یک موضوع را از نزدیک و به شکل متفاوتی ندیدهاند، تصور مشخصی از آن ندارند.
وی ادامه داد : پیامهایی از مخاطبان خود دریافت کردهام که گفتهاند پیش از این تصور میکردند حجاب یعنی محدودشدن در انتخاب لباس و استایل، اما با دیدن محتواهای حجاباستایلها نگاهشان تغییر کرده یا دستکم باعث شده با دید بازتری به حجاب فکر کنند. برخی نیز عنوان کردهاند که برای شروع حجاب از استایلهایی که دیدهاند ایده گرفتهاند.
بیات با بیان اینکه همین تغییر نگاه میتواند ارزشمند باشد، گفت: حتی اگر تأثیر یک حجاباستایل تنها در حد ایجاد یک نگاه مثبت به حجاب یا یک جرقه کوچک باشد، باز هم اتفاق ارزشمندی است.
وی درباره مهمترین نقد واردشده به این جریان گفت: حجاباستایل نباید اجازه دهد زیبایی و مد، اصل حجاب را تحتالشعاع قرار دهد چراکه حجاب قبل از اینکه استایل باشد، یک دستور الهی و نشانه بندگی و اطاعت از خداست.
این بلاگر حوزه حجاباستایل درباره مهمترین نقطه قوت فعالیت حجاباستایلها نیز اظهار کرد: به نظرم بزرگترین نقطه قوت این است که شاید به خواست خدا بتوان با یک تصویر یا رفتار درست، دل یک نفر را به حجاب و ارزشهای دینی نزدیک کرد. هدایت دست خداست و ما فقط وسیله هستیم.
شریفییزدی، جامعهشناس، روانشناس اجتماعی، استاد دانشگاه و عضو هیئت علمی پژوهشکده خانواده نیز در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی ایسکانیوز درباره جایگاه حجاباستایلها در جامعه اظهار کرد: حجاباستایلها در گام نخست به عنوان یک معضل اجتماعی مطرح نیستند. واقعیت این است که ما با جامعهای مواجه هستیم که بخش قابل توجهی از آن در فضای اینستاگرام و شبکههای اجتماعی حضور دارد و افراد تلاش میکنند آنچه را درست میپندارند یا به آن علاقه دارند، عرضه کنند.
وی افزود: در مورد حجاباستایلها، افرادی که مخاطب این نوع محتوا هستند باید بتوانند در مقابل جریانهایی که سبکها و ارزشهای متفاوتی را عرضه میکنند، فضای خود و الگوهای مورد نظرشان را داشته باشند؛ البته این فعالیت باید با رعایت چارچوبهای اخلاقی و اعتقادی دنبال شود.
این روانشناس اجتماعی با اشاره به یکی از آسیبهای احتمالی این جریان خاطرنشان کرد: مسئله زمانی ایجاد میشود که فردی در بخشهای دیگر زندگی خود اصولی را رعایت نکند و میان آنچه در فضای مجازی عرضه میکند و سبک زندگی واقعی او همخوانی وجود نداشته باشد. در چنین شرایطی، ممکن است به جای اثر مثبت فرهنگی، نتیجه منفی ایجاد شود و مخاطب احساس کند با یک دوگانگی مواجه است.
وی ادامه داد: اگر فردی از یک سو درباره حجاب و ارزشهای آن صحبت کند اما در بخشهای دیگر زندگی رفتاری کاملاً متناقض داشته باشد، این مسئله میتواند اعتماد مخاطب را از بین ببرد و حتی اثر مثبت فعالیت او را خنثی کند.
شریفییزدی درباره تأثیر حجاباستایلها بر زنان و دخترانی که ارتباطی با حجاب ندارند، گفت: این جریان میتواند بر گروهی از افراد اثرگذار باشد، اما نمیتوان انتظار داشت بر همه افراد تأثیر یکسانی داشته باشد. جامعه یکدست نیست و گروهی از افراد ممکن است از روشهای مختلف فرهنگی، از جمله حجاباستایلها، تأثیر بگیرند.
وی افزود: بخشی از مخاطبان به دنبال الگوهای بهروز هستند و اگر یک الگوی پوششی متناسب با سلیقه آنها ارائه شود، ممکن است از این طریق ارتباط بیشتری با حجاب برقرار کنند. بنابراین حجاباستایلها میتوانند بر بخشی از افراد جامعه، بهویژه گروههایی که در وضعیت خاکستری قرار دارند، اثر مثبت داشته باشند.
عضو هیئت علمی پژوهشکده خانواده در پاسخ به این پرسش که فعالیت حجاباستایلها در مجموع بیشتر دارای مزیت است یا آسیب، تأکید کرد: اگر میان فعالیت اجتماعی و فرهنگی فرد و سبک زندگی او همخوانی وجود داشته باشد، این فعالیت میتواند اثر مثبتی داشته باشد.
وی درباره تأثیر مسائل اقتصادی و تجاری بر عملکرد حجاباستایلها نیز گفت: اگر هدف اصلی فرد کسب درآمد، شهرت یا افزایش دنبالکننده باشد، این دوگانگی میتواند شدیدتر خود را نشان دهد و فعالیت فرد نهتنها اثر مثبت نداشته باشد، بلکه در بلندمدت اثر منفی نیز ایجاد کند.
شریفییزدی تصریح کرد: در مقابل، اگر هدف اصلی فرد فعالیت فرهنگی باشد و درآمد نیز در کنار آن وجود داشته باشد، در حالی که سبک زندگی فرد با چیزی که عرضه میکند همخوانی داشته باشد، میتواند از نظر فرهنگی بر افراد اثر مثبت بگذارد.
وی یکی از مهمترین آسیبهای احتمالی حجاباستایلها را «ابزاری نشان دادن زن» دانست و گفت: هرچقدر هدف ما خوب، مقدس و درست باشد، نباید برای رسیدن به آن از وسیله منفی استفاده کنیم و زن را به ابزاری برای رسیدن به یک هدف تبدیل کنیم.
این روانشناس اجتماعی در ادامه با اشاره به وضعیت کنونی حجاب در جامعه اظهار کرد: افراطی که امروز در جامعه شاهد آن هستیم، نتیجه سیاستگذاریها و اعمال سیاستهای غلط پوششی طی سالهای گذشته است. این افراط، نتیجه تفریط است و اگر زمان بگذرد، این تندرویها ممکن است به یک وضعیت میانه تبدیل شود؛ البته اینکه این وضعیت میانه مورد پسند یا مطلوب ما باشد، بحث دیگری است.
وی افزود: در مورد حجاباستایلها معتقدم اگر این افراد بدون فشار، خشونت و سانسور فعالیت کنند و آنچه را دارند عرضه کنند، به شرط اینکه هدف اصلی آنها فقط پول نباشد و فعالیت فرهنگی نیز برایشان اهمیت داشته باشد، در بلندمدت میتوانند اثر مثبت خود را بگذارند.
شریفییزدی خاطرنشان کرد: این تأثیر ممکن است بر همه افراد نباشد، اما بر گروهی از مخاطبان میتواند اثرگذار باشد. اگر از یک طرف بیشتر تبلیغ شود، بخشی از افراد به آن سمت گرایش پیدا میکنند و اگر از طرف دیگر تبلیغ شود، گروهی دیگر به سمت آن میروند. بنابراین بر یک گروه مشخص میتوان اثرگذار بود.
وی درباره هجمههای واردشده از سوی برخی جریانهای مذهبی به حجاباستایلها نیز گفت: نیروهای مذهبی و حجاباستایلها یکدست نیستند. در میان هر دو گروه، طیفهای مختلفی وجود دارد؛ بخشی تندرو هستند و بخشی میانهرو. حجاباستایلهایی که هدف اصلیشان فعالیت فرهنگی است، میتوانند با گروههای میانهرو مذهبی به یکدیگر نزدیک شوند و فعالیت فرهنگی مشترکی داشته باشند و در مقابل، تندرویهای دو طرف میتواند نتیجه منفی داشته باشد.
این استاد دانشگاه در پایان سخنانش تأکید کرد: درباره افرادی که از میان حجاباستایلها صرفاً با هدف کسب درآمد یا شهرت فعالیت میکنند نیز باید نظارت وجود داشته باشد؛ چراکه ممکن است در هر لحظه از این مسیر خارج شوند و آسیب فرهنگی بیشتری ایجاد کنند.
آنچه از مجموع این دیدگاهها به دست میآید، نشان میدهد حجاباستایلها را نمیتوان صرفاً در قالب یک پدیده مثبت یا منفی تعریف کرد. این جریان بخشی از تغییر شیوه ارائه سبک زندگی و پوشش در فضای مجازی است و اثرگذاری آن تا حد زیادی به نوع فعالیت، هدف تولیدکننده محتوا و نحوه ارتباط او با مخاطب بستگی دارد.
از یک سو، حجاباستایلها میتوانند تصویری متنوعتر از پوشش محجبه ارائه کنند و برای مخاطبانی که حجاب را مساوی با محدودیت میدانند، الگوهای تازهای بسازند. از سوی دیگر، تبدیل حجاب به ابزار کسب شهرت، تبلیغات و مصرفگرایی یا ایجاد فاصله میان سبک زندگی واقعی فرد و محتوایی که عرضه میکند، میتواند اعتماد مخاطب را خدشهدار کند.
در این میان، شاید نقطه اصلی بحث نه در حذف این جریان و نه در پذیرش بیقیدوشرط آن، بلکه در آسیبشناسی و جهتدهی درست به ظرفیتهای حجاباستایلها باشد؛ ظرفیتی که اگر قرار است نقشی در تغییر نگرش نسبت به حجاب داشته باشد، باید میان جذابیت ظاهری، فعالیت اقتصادی و معنای فرهنگی و اعتقادی حجاب تعادل برقرار کند.
خبرنگار: زهرا کرامت
انتهای پیام/
نظر شما