به گزارش خبرنگار استانی ایسکانیوز از همدان؛ در نگاه نخست، گزش مار یا عقرب ممکن است یک حادثه فردی و ناگهانی به نظر برسد، اما آمارهای ثبت‌شده در استان همدان نشان می‌دهد این موضوع بخشی از یک مسئله گسترده‌تر در حوزه سلامت عمومی، ایمنی روستایی و ارتباط انسان با محیط طبیعی است. ثبت ۳۰۵ مورد گزش جانوران زهرآگین در نیمه نخست سال، تصویری از چالشی ارائه می‌دهد که هر سال با گرم شدن هوا و افزایش فعالیت‌های کشاورزی دوباره خود را نشان می‌دهد.
همدان با برخورداری از مناطق کوهستانی، دشت‌های کشاورزی و گستره قابل توجه روستاها، شرایطی دارد که تعامل میان انسان و زیستگاه جانوران مختلف را افزایش می‌دهد. در چنین محیطی، گزش جانوران زهرآگین یک اتفاق کاملاً قابل پیش‌بینی است و مدیریت آن نیازمند ترکیبی از آموزش عمومی، رعایت اصول ایمنی، دسترسی مناسب به خدمات درمانی و شناخت رفتار جانوران است.
بررسی آمارها نشان می‌دهد بخش عمده‌ای از موارد گزش در مناطق روستایی رخ داده است. این موضوع ارتباط مستقیمی با نوع فعالیت‌های اقتصادی ساکنان این مناطق دارد. کشاورزان، باغداران، دامداران و افرادی که ساعات بیشتری را در محیط‌های طبیعی سپری می‌کنند، بیشتر در معرض تماس ناخواسته با جانوران زهرآگین قرار دارند. فعالیت در مزارع، جابه‌جایی سنگ‌ها، کار در باغ‌ها و حضور در مکان‌هایی که پناهگاه طبیعی این جانوران محسوب می‌شود، احتمال مواجهه را افزایش می‌دهد.
از سوی دیگر، افزایش موارد گزش در ماه‌های گرم سال نیز نشان‌دهنده ارتباط مستقیم این حوادث با شرایط اقلیمی است. با افزایش دما، فعالیت بسیاری از گونه‌های مار و عقرب بیشتر می‌شود و حضور آنها در محیط‌های انسانی افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، آموزش‌های پیشگیرانه پیش از آغاز فصل گرما می‌تواند نقش مهمی در کاهش حوادث داشته باشد.
یکی از نکات مهم در مدیریت این حوادث، تغییر نگاه از درمان پس از حادثه به پیشگیری پیش از حادثه است. اگرچه وجود مراکز درمانی مجهز و دسترسی به سرم‌های مورد نیاز اهمیت حیاتی دارد، اما بسیاری از موارد گزش را می‌توان با اقدامات ساده پیشگیرانه کاهش داد؛ اقداماتی مانند استفاده از کفش مناسب هنگام کار در طبیعت، بررسی لباس‌ها و وسایل پیش از استفاده، جلوگیری از انباشته شدن زباله و مصالح در اطراف محل زندگی و افزایش آگاهی درباره رفتار صحیح هنگام مواجهه با جانوران.
در بسیاری از مناطق روستایی، هنوز برخی باورهای سنتی درباره درمان گزش وجود دارد که می‌تواند زمان مراجعه به مراکز درمانی را به تأخیر بیندازد. استفاده از روش‌های غیرعلمی، بستن شدید اندام آسیب‌دیده یا تلاش برای درمان خانگی ممکن است وضعیت فرد را پیچیده‌تر کند. کارشناسان حوزه سلامت همواره تأکید دارند که پس از وقوع گزش، حفظ آرامش و مراجعه سریع به مراکز درمانی مهم‌ترین اقدام است.
نقش آموزش عمومی در این حوزه بسیار پررنگ است. برنامه‌های آموزشی در مدارس روستایی، دهیاری‌ها، مراکز بهداشت و میان گروه‌های شغلی در معرض خطر می‌تواند میزان آسیب‌ها را کاهش دهد. مردم باید بدانند که همه گونه‌های مار یا عقرب خطر یکسان ندارند، اما هر گزش نیازمند جدی گرفتن و بررسی پزشکی است.
موضوع گزش جانوران زهرآگین تنها به سلامت فردی محدود نمی‌شود و ابعاد اقتصادی نیز دارد. بسیاری از افرادی که دچار حادثه می‌شوند، از گروه‌های فعال اقتصادی مانند کشاورزان هستند. آسیب‌دیدگی یک نیروی کار در فصل فعالیت‌های کشاورزی می‌تواند علاوه بر هزینه‌های درمان، بر درآمد خانوار و روند تولید نیز اثر بگذارد.
در سال‌های اخیر، تغییرات محیطی و اقلیمی نیز بر الگوی حضور برخی جانوران تأثیر گذاشته است. تغییر کاربری زمین‌ها، کاهش پوشش گیاهی طبیعی، توسعه مناطق مسکونی در نزدیکی زیستگاه‌ها و تغییر شرایط آب‌وهوایی، از عواملی هستند که می‌توانند تعامل میان انسان و حیات‌وحش را افزایش دهند.
مدیریت این مسئله نیازمند همکاری میان بخش‌های مختلف است. دانشگاه‌های علوم پزشکی، دستگاه‌های مرتبط با محیط زیست، جهاد کشاورزی، دهیاری‌ها و رسانه‌ها هر کدام می‌توانند در کاهش خطر نقش داشته باشند. سلامت عمومی تنها در بیمارستان‌ها حفظ نمی‌شود؛ بلکه بخش مهمی از آن در آموزش، پیشگیری و اصلاح رفتارهای روزمره شکل می‌گیرد.
همدان با توجه به گستردگی مناطق روستایی و فعالیت‌های کشاورزی، نیازمند برنامه‌ای مستمر برای کاهش این نوع حوادث است؛ برنامه‌ای که تنها در زمان افزایش موارد گزش فعال نشود، بلکه به عنوان بخشی از نظام پیشگیری سلامت استان دنبال شود.
مار و عقرب بخشی از چرخه طبیعی محیط زیست هستند و حذف کامل آنها امکان‌پذیر و حتی مطلوب نیست، اما می‌توان با مدیریت صحیح، آموزش و افزایش آگاهی، میزان برخورد خطرناک انسان و این جانوران را کاهش داد.
۳۰۵ مورد ثبت‌شده تنها یک عدد آماری نیست؛ پشت هر مورد، تجربه یک خانواده، نگرانی یک جامعه محلی و ضرورت آمادگی بیشتر قرار دارد. آینده مدیریت این خطر طبیعی در همدان به این بستگی دارد که جامعه تا چه اندازه از مرحله واکنش پس از حادثه عبور کند و به سمت فرهنگ پیشگیری حرکت کند.
خبرنگار: نازنین مولائی منظر
انتهای پیام./
نظر شما